ઉત્તર ગુજરાતનું વેપારી હૃદય ગણાતું અને એશિયાના સૌથી મોટા મસાલા બજારોમાં સ્થાન ધરાવતું Unjha APMC આજે ભારે અનિશ્ચિતતા અને આર્થિક દબાણમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. મિડલ-ઈસ્ટમાં વધતા તણાવ અને ખાસ કરીને Iran–Israel conflictના કારણે દરિયાઈ વેપાર પર પડેલી ગંભીર અસરનો સીધો ફટકો ઊંઝાના મસાલા બજારને લાગ્યો છે. માત્ર થોડા દિવસોમાં જ પરિસ્થિતિ એવી બની ગઈ છે કે વેપારીઓના લાખો રૂપિયાના મસાલા દરિયામાં અટવાઈ ગયા છે, શિપિંગ ખર્ચ આસમાને પહોંચી ગયો છે અને સ્થાનિક બજારમાં માલનો ભરાવો થતા જીરું, વરિયાળી, ઈસબગુલ જેવા મુખ્ય પાકોના ભાવ તૂટી રહ્યા છે.ખેડૂતો અને વેપારીઓ બંને માટે આ સ્થિતિ ચિંતાજનક બની ગઈ છે. બજારમાં હાલ એક જ ચર્ચા છે—જો યુદ્ધ લાંબું ચાલશે તો મસાલા વેપાર પર તેની અસર કેટલી ગંભીર બનશે?
સ્થાનિક વેપારીઓના જણાવ્યા મુજબ ઊંઝા માર્કેટમાંથી નિકાસ માટે મોકલાયેલા અંદાજે 200થી 250 જેટલા કન્ટેનર હાલ દરિયાઈ માર્ગમાં અટવાઈ ગયા છે. આ કન્ટેનરમાં જીરું, વરિયાળી, ઈસબગુલ અને અન્ય મસાલાનો મોટો જથ્થો ભરેલો છે.મિડલ-ઈસ્ટમાં વધી રહેલા તણાવને કારણે દરિયાઈ માર્ગો જોખમી બની ગયા છે. ઘણી શિપિંગ કંપનીઓએ પોતાના રૂટ બદલી નાખ્યા છે અથવા માલ પહોંચાડવામાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે. પરિણામે મસાલાના કન્ટેનર સમયસર ગંતવ્ય સુધી પહોંચી શકતા નથી.વેપારીઓ કહે છે કે દરિયામાં અટવાયેલા કન્ટેનરોને કારણે માત્ર નિકાસમાં વિલંબ જ નથી, પરંતુ લાખો રૂપિયાનું પેમેન્ટ પણ અટવાઈ જવાની ભીતિ ઉભી થઈ છે. ઘણા વેપારીઓ માટે આ પરિસ્થિતિ ભારે આર્થિક જોખમ બની રહી છે.ઘણા વેપારીઓ હાલ નવો સ્ટોક ખરીદવામાં પણ સંકોચ અનુભવી રહ્યા છે. તેઓ પહેલા જૂના માલની નિકાસ અને પેમેન્ટ ક્લિયર થાય તેની રાહ જોઈ રહ્યા છે.આ સમગ્ર પરિસ્થિતિનો સૌથી મોટો ફટકો ખેડૂતોને લાગી રહ્યો છે. ખેડૂતોએ ભારે મહેનત અને ખર્ચ કરીને પાક તૈયાર કર્યો છે, પરંતુ બજારમાં તેમને યોગ્ય ભાવ મળતા નથી.
આ તણાવનો સૌથી મોટો ફટકો શિપિંગ ખર્ચમાં જોવા મળી રહ્યો છે. થોડા સમય પહેલા સુધી એક કન્ટેનર મોકલવાનો ખર્ચ લગભગ 1500 ડોલર હતો. પરંતુ હાલ તે વધીને લગભગ 5000 ડોલર સુધી પહોંચી ગયો છે.અર્થાત્ માત્ર થોડા જ દિવસોમાં શિપિંગ ખર્ચ લગભગ ત્રણથી ચાર ગણો વધી ગયો છે.આ ઉપરાંત મરીન ઈન્સ્યોરન્સનો પ્રીમિયમ પણ બમણો થઈ ગયો છે. દરિયાઈ માર્ગે જોખમ વધતા કંપનીઓ વધુ પ્રીમિયમ વસૂલવા લાગી છે.વેપારીઓનું કહેવું છે કે આટલો ઊંચો ખર્ચ ચૂકવીને નિકાસ કરવી હવે નફાકારક રહી નથી. તેથી ઘણા નિકાસકારો હાલ નવા ઓર્ડર મોકલવામાં સંકોચ અનુભવી રહ્યા છે.
નિકાસ અટકી જતા ઊંઝા માર્કેટમાં મસાલાનો જથ્થો સતત વધી રહ્યો છે. નવી સીઝનના પાકની આવક શરૂ થઈ ગઈ હોવાથી યાર્ડમાં માલનો ભરાવો વધી રહ્યો છે.ખાસ કરીને જીરું, વરિયાળી અને ધાણાની આવક છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં નોંધપાત્ર રીતે વધી છે. પરંતુ નિકાસ બંધ હોવાથી સ્થાનિક બજારમાં માંગ ઓછી છે.આ પરિસ્થિતિએ “સપ્લાય વધારે અને માંગ ઓછી” જેવી સ્થિતિ ઉભી કરી છે. પરિણામે બજારમાં ભાવ પર ભારે દબાણ આવી ગયું છે.
ઊંઝા માર્કેટમાં સૌથી મહત્વનો પાક ગણાતું જીરું હાલમાં ભારે દબાણ હેઠળ છે. થોડા સમય પહેલા સિંગાપોર ક્વોલિટી જીરું 20 કિલો દીઠ લગભગ 4500 રૂપિયા સુધી વેચાતું હતું.પરંતુ હાલ તેનો ભાવ ઘટીને લગભગ 4020 થી 4025 રૂપિયા સુધી આવી ગયો છે.માત્ર ચારથી પાંચ દિવસમાં જ 20 કિલો દીઠ લગભગ 300 રૂપિયાનો ઘટાડો નોંધાયો છે.હાલમાં જીરાનો સરેરાશ ભાવ લગભગ 19,950 રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલ આસપાસ છે. કેટલાક વેપારીઓ જણાવે છે કે કેટલીક જગ્યાએ તેનો ભાવ 15,000 રૂપિયા સુધી પણ નોંધાયો છે. જો નિકાસ ફરીથી શરૂ નહીં થાય તો જીરાના ભાવમાં હજુ વધુ ઘટાડો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
માત્ર જીરું જ નહીં, પરંતુ અન્ય મસાલાના બજાર પર પણ આ સંકટની અસર દેખાઈ રહી છે.વરિયાળીની આવક ઊંઝા માર્કેટમાં ભારે પ્રમાણમાં થઈ રહી છે. અજમાનો સરેરાશ ભાવ લગભગ 9,525 રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલ આસપાસ નોંધાયો છે, જ્યારે બજારમાં તેનો ભાવ 4,000 થી 16,375 રૂપિયા વચ્ચે જોવા મળે છે. તલનો સરેરાશ ભાવ લગભગ 8,100 રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલ આસપાસ નોંધાયો છે.આ રીતે લગભગ દરેક મસાલાના ભાવમાં અનિશ્ચિતતા જોવા મળી રહી છે.
હાલમાં ઊંઝા માર્કેટમાં “વેઈટ એન્ડ વોચ”ની સ્થિતિ છે. વેપારીઓ, નિકાસકારો અને ખેડૂતો સૌ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ સુધરે તેની રાહ જોઈ રહ્યા છે.