જાણો ક્યાં બનશે ગુજરાત માં ભારતનું નવું સ્પેસ સેન્ટર?

ભારતના ઝડપથી વિકસતા અવકાશ ક્ષેત્રમાં હવે ગુજરાત પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવવા માટે આગળ વધી રહ્યું છે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા ગીર સોમનાથ જિલ્લાના દીઉ અને કોડીનાર વચ્ચે સેટેલાઇટ લોન્ચપેડ સ્થાપવાની જાહેરાત કરવામાં આવતા ટેક્નોલોજી, ઉદ્યોગ અને વૈજ્ઞાનિક વર્તુળોમાં નવી આશા અને ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ રાજ્યને દેશના અવકાશ ક્ષેત્રમાં એક મજબૂત સ્થાન અપાવશે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. રાજ્યના વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી મંત્રી Arjun Modhwadia દ્વારા વિધાનસભામાં આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, દીઉ અને કોડીનાર વચ્ચેનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર સેટેલાઇટ લોન્ચપેડ માટે યોગ્ય હોવાનું નિષ્ણાતોએ નિર્ધારિત કર્યું છે. આ પસંદગી Indian National Space Promotion and Authorization Center સાથેના પરામર્શ બાદ કરવામાં આવી છે.

શ્રીહરિકોટા જેવું સ્ટ્રેટેજિક લોકેશન
હાલમાં ભારતનું મુખ્ય લોન્ચ સેન્ટર Satish Dhawan Space Centre શ્રીહરિકોટામાં આવેલું છે, જ્યાંથી Indian Space Research Organization (ISRO) પોતાના મોટા ભાગના મિશન લોન્ચ કરે છે. કોડીનાર નજીક પસંદ કરાયેલું સ્થળ પણ ભૌગોલિક અને પર્યાવરણીય રીતે ખૂબ જ અનુકૂળ હોવાનું જણાયું છે. વિશેષજ્ઞોના મતે, દરિયાકિનારો નજીક હોવાને કારણે લોન્ચ દરમિયાન સલામતી જાળવી શકાય છે. રૉકેટના કોઈ પણ અવશેષો દરિયામાં જ પડવાની સંભાવના રહે છે, જેના કારણે માનવ વસાહતોને જોખમ ઓછું થાય છે. આ ઉપરાંત પવનની દિશા, આબોહવા અને ખુલ્લો દરિયાઈ વિસ્તાર જેવા પરિબળો પણ આ સ્થળને યોગ્ય બનાવે છે.

ગુજરાત સ્પેસટેક પોલિસી: દેશ માટે મોડેલ
ગુજરાત સરકારે એપ્રિલ 2025માં “ગુજરાત સ્પેસટેક પોલિસી” જાહેર કરી હતી, જેના દ્વારા રાજ્યએ અવકાશ ક્ષેત્રમાં પોતાનું દૃઢ વલણ દર્શાવ્યું હતું. આ નીતિ હેઠળ રાજ્ય સ્પેસ ટેક્નોલોજી માટે સમર્પિત નીતિ લાવનાર દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે. આ પોલિસીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ રાજ્યમાં સેટેલાઇટ મેન્યુફેક્ચરિંગ, સંશોધન, ડિઝાઇન અને ઇનોવેશન માટે મજબૂત ઇ કોસિસ્ટમ ઉભું કરવાનું છે. સરકાર દ્વારા સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ખાનગી કંપનીઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ટેક્સ રાહતો, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સહાય યોજનાઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે.

સાણંદમાં વિકસી રહેલું સ્પેસ પાર્ક
આ પહેલના ભાગરૂપે સાણંદ નજીક લગભગ 100 એકર વિસ્તારમાં સ્પેસ પાર્ક વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ પાર્કમાં સેટેલાઇટ અને સ્પેસ ટેક્નોલોજી સાથે જોડાયેલી કંપનીઓ માટે આધુનિક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. ખાનગી ક્ષેત્રની કંપની Azista Aerospace દ્વારા અહીં લગભગ ₹500 કરોડના રોકાણ સાથે સેટેલાઇટ મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ સ્થાપવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. આ યુનિટમાં સેટેલાઇટ ડિઝાઇન, એન્જિનિયરિંગ, એસેમ્બલી અને ટેસ્ટિંગ જેવી તમામ પ્રક્રિયાઓ હાથ ધરવામાં આવશે.આ પ્રકારનું એન્ડ-ટુ-એન્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્લાન્ટ રાજ્યમાં ટેક્નિકલ વિકાસ અને રોજગારી માટે નવા દ્વાર ખોલશે.

ખાનગી ક્ષેત્ર માટે નવી તક
ભારતમાં છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં અવકાશ ક્ષેત્ર ખાનગી કંપનીઓ માટે ખુલ્લું કરવામાં આવ્યું છે. ISRO અને IN-SPACe જેવી સંસ્થાઓના સહયોગથી હવે સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગો સેટેલાઇટ લોન્ચિંગ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છે.ગુજરાતમાં લોન્ચપેડ અને સ્પેસ પાર્ક જેવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ થવાથી ખાનગી કંપનીઓને સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ મળશે, જેના કારણે રાજ્યમાં રોકાણ વધવાની સંભાવના છે.

વિશ્વભરમાં સેટેલાઇટની વધતી માંગ
આધુનિક યુગમાં ઇન્ટરનેટ, 5G કમ્યુનિકેશન, નૅવિગેશન અને પૃથ્વી અવલોકન માટે સેટેલાઇટની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. વિશ્વના અનેક દેશો અને કંપનીઓ આગામી વર્ષોમાં હજારો નવા સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે.આ પરિસ્થિતિમાં ભારત માટે સેટેલાઇટ લોન્ચિંગ ક્ષમતા વધારવી અત્યંત જરૂરી બની છે. ગુજરાતમાં નવું લોન્ચપેડ બનવાથી દેશની કુલ ક્ષમતા વધશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સ્પર્ધાત્મકતા મજબૂત બનશે.

સ્થાનિક અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન
કોડીનાર અને ગીર સોમનાથ વિસ્તારમાં આ પ્રોજેક્ટનો સીધો ફાયદો સ્થાનિક વિકાસમાં જોવા મળશે. રોડ, વીજળી, પાણી અને કોમ્યુનિકેશન જેવી સુવિધાઓમાં સુધારો થશે.આ ઉપરાંત હોટેલ, ટ્રાન્સપોર્ટ, લોજિસ્ટિક્સ અને નાના વ્યવસાયોમાં પણ વૃદ્ધિ થશે, જેના કારણે સ્થાનિક લોકોને રોજગારી મળશે. ખાસ કરીને યુવાનો માટે ટેક્નિકલ અને નોન-ટેક્નિકલ બંને પ્રકારની તકો ઊભી થશે.

શૈક્ષણિક ક્ષેત્રમાં નવી દિશા
આ પ્રોજેક્ટના કારણે રાજ્યના શૈક્ષણિક ક્ષેત્રમાં પણ નવી દિશા મળશે. એન્જિનિયરિંગ અને વિજ્ઞાનના વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રેક્ટિકલ તાલીમ અને સંશોધન માટે તકો ઊભી થશે.વિશ્વવિદ્યાલયો સ્પેસ ટેક્નોલોજી સંબંધિત નવા કોર્સ શરૂ કરી શકે છે, જે રાજ્યના માનવ સંસાધન વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.

ગુજરાત માટે નવી ઓળખ
જો આ પ્રોજેક્ટ સફળ થાય, તો ગુજરાત માત્ર ઉદ્યોગ અને વેપાર માટે નહીં પરંતુ સ્પેસ ટેક્નોલોજી માટે પણ ઓળખ મેળવશે. રાજ્ય દેશના અવકાશ નકશા પર મહત્વપૂર્ણ સ્થાન મેળવી શકે છે.આ પહેલ ગુજરાતને ટેક્નોલોજી અને ઇનોવેશનના કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે. સાથે જ, ભારતના અવકાશ મિશનને વધુ મજબૂત બનાવવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપશે.ગુજરાતમાં સેટેલાઇટ લોન્ચપેડ અને સ્પેસ પાર્કની યોજના રાજ્યના વિકાસ માટે ઐતિહાસિક સાબિત થઈ શકે છે. આ પ્રોજેક્ટ માત્ર ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રમાં જ નહીં પરંતુ આર્થિક, શૈક્ષણિક અને સામાજિક વિકાસમાં પણ મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.આવતા વર્ષોમાં જો આ યોજના સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવે, તો ગુજરાત ભારતના અવકાશ ક્ષેત્રમાં એક અગત્યનું કેન્દ્ર બની શકે છે અને વૈશ્વિક સ્તરે પણ પોતાની મજબૂત ઓળખ ઉભી કરી શકે છે.