ખુડૂતોને માવઠા નો માર

ગુજરાતમાં ફરી એકવાર કુદરતનો કહેર ત્રાટક્યો છે. હવામાન વિભાગે આગાહી કરી છે કે 21 માર્ચ સુધી રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં વધુ વરસાદ પડી શકે છે.શિયાળાની વિદાય અને ઉનાળાની શરૂઆત વચ્ચે અચાનક બદલાયેલા વાતાવરણએ ખેડૂતો માટે કપરા દિવસો ઊભા કર્યા છે. કમોસમી વરસાદ, ગાજવીજ અને મિની વાવાઝોડાના કારણે રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં ખેતીને ભારે નુકસાન થયું છે. ખાસ કરીને ગીરની પ્રસિદ્ધ કેસર કેરી અને વલસાડની હાફુસ કેરીના પાક પર આ માવઠાએ મોટો પ્રહાર કર્યો છે. પરિણામે આ વર્ષે કેરીના ભાવમાં વધારો થવાની પૂરી શક્યતા ઉભી થઈ છે. ગુરુવારે સાંજે રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં અચાનક વાતાવરણમાં પલટો આવ્યો હતો. દક્ષિણ ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદ વરસ્યો હતો. કેટલીક જગ્યાએ તો પવનની ઝડપ એટલી તેજ હતી કે મિની વાવાઝોડા જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. આ અચાનક આવેલા પલટાએ ખેડૂતોને તૈયારીનો કોઈ સમય જ આપ્યો નહીં. ખાસ કરીને જેમણે પાકની લણણી શરૂ કરી દીધી હતી અથવા ખેતરમાં તૈયાર પાક ઉભો હતો, તેઓને સૌથી વધુ નુકસાન વેઠવું પડ્યું છે. જ્યાં એક તરફ ખેડૂતો આર્થિક સંકટમાં સપડાયા છે, ત્યાં બીજી તરફ ગ્રાહકો માટે મોંઘવારીનો સામનો કરવો પડશે.

કેરીના પાક પર મોટો પ્રહાર
ગુજરાતની ગીરની કેસર કેરી વિશ્વપ્રસિદ્ધ છે. જૂનાગઢ, તલાલા, કેશોદ, અમરેલી અને ધારી જેવા વિસ્તારો કેસર કેરીના મુખ્ય કેન્દ્રો છે. ગીર વિસ્તારના ગામડાઓમાં આંબાના બગીચાઓમાં તૈયાર કેરીઓ જમીન પર પડી ગઈ છે.આ વર્ષે આંબા પર મોર (ફ્લાવરિંગ) ખૂબ જ સારો આવ્યો હતો અને ખેડૂતોને મબલખ પાકની આશા હતી. પરંતુ માવઠાએ આ આશાઓ પર પાણી ફેરવી દીધું છે. ભારે પવન અને વરસાદના કારણે આંબા પરથી કાચી કેરી મોટી સંખ્યામાં નીચે ખરી પડી છે.

ખેડૂતો જણાવે છે કે:

• આ વર્ષે રોગનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હતું
• ફ્લાવરિંગ ખૂબ જ સારો હતો
• પાકની ગુણવત્તા ઉત્તમ રહેવાની આશા હતી

પરંતુ અચાનક વરસાદ અને પવનના કારણે પાકને ભારે નુકસાન થયું છે. અંદાજે કેટલાક વિસ્તારોમાં 50% થી 70% સુધી નુકસાન થવાની ભીતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.આ ઘટનાએ બાગાયતદારોને લાખો રૂપિયાનું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. માર્કેટમાં મોકલવા તૈયાર પાક જમીનદોસ્ત થતાં હવે ખેડૂતો આર્થિક સંકટમાં સપડાયા છે. રવિ પાકને પણ ભારે નુકસાનમાત્ર કેરી જ નહીં, પરંતુ રવિ પાકો પર પણ આ માવઠાએ ગંભીર અસર કરી છે. અમદાવાદ જિલ્લાના બાવળા, ધોળકા, સાણંદ અને ભાલ પંથકમાં ઘઉં અને ચણાના પાકને ભારે નુકસાન થયું છે.ઘણા ખેડૂતો લણણી કરીને પાક ખળામાં રાખી ચૂક્યા હતા, પરંતુ વરસાદના કારણે આ પાક પલળી ગયો છે.

મુખ્ય અસર:

• ઉભો પાક આડો પડી ગયો
• કાપેલો પાક પાણીમાં પલળી ગયો
• ગુણવત્તા બગડવાની ભીતિ
• માર્કેટમાં ઓછા ભાવ મળવાની શક્યતા

ખેડૂતો કહે છે કે જો યોગ્ય ભાવ નહીં મળે, તો તેઓ દેવાના બોજા હેઠળ દબાઈ જશે.

આર્થિક નુકસાન અને વધતી ચિંતા
આ માવઠાએ ખેડૂતોને ડબલ માર આપ્યો છે:

1. પાકનું સીધું નુકસાન
2. ગુણવત્તા ઘટવાથી ભાવમાં ઘટાડો

કેરીના મામલે સ્થિતિ થોડું અલગ છે. ઉત્પાદન ઘટવાથી માર્કેટમાં સપ્લાય ઓછો રહેશે, જેના કારણે ભાવ વધી શકે છે. એટલે કે:

• ખેડૂતોને નુકસાન
• ગ્રાહકોને મોંઘવારી

ગુજરાતની શાન ગણાતી કેસર અને હાફુસ કેરી આ વર્ષે મોંઘી થશે કે નહીં, તે તો સમય બતાવશે, પરંતુ હાલ માટે ખેડૂતોના ચહેરા પર ચિંતા અને નિરાશા સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે.

ખેડૂતોની માંગ
અસરગ્રસ્ત ખેડૂતો સરકાર પાસે તાત્કાલિક સર્વે,યોગ્ય વળતર, ટેકાના ભાવ પર પાક ખરીદી અને કૃષિ વીમા હેઠળ સહાય જેવી માંગ કરી રહ્યા છે. ખેડૂતો કહે છે કે આ કુદરતી આફત સામે તેઓ લાચાર છે અને સરકારની મદદ વિના ફરી ઉભા થવું મુશ્કેલ છે.

સરકારની ચેતવણી અને પગલાં
રાજ્ય સરકારે ખેડૂતોને કેટલાક તાત્કાલિક સૂચનો આપ્યા છે:

• કાપેલો પાક તાડપત્રીથી ઢાંકી દેવું
• પાણી ભરાઈ ન રહે તે માટે નિકાસ વ્યવસ્થા કરવી
• ખાતર અને દવાઓનો ઉપયોગ હાલ માટે બંધ રાખવો

સાથે જ, કૃષિ વિભાગના અધિકારીઓ દ્વારા નુકસાનનો સર્વે શરૂ કરવામાં આવ્યો છે