વીજ લાઇન-ટાવર વળતરમાં ઐતિહાસિક ફેરફાર
વીજ પોલ-ટાવર માટે ખેડૂતોને મળશે વધુ ન્યાય: સરકારની નવી વળતર નીતિ જાહે
03 July 2026 Gujarat Updates Team: રાજ્યમાં ખેતીની જમીનમાંથી પસાર થતી હાઈટેન્શન વીજ લાઇન અને ઉભા થતા ટ્રાન્સમિશન ટાવરને લઈને વર્ષોથી ખેડૂતો એક જ મુદ્દો ઉઠાવતા રહ્યા હતા—જંત્રીના દરે મળતું વળતર તેમની જમીનની વાસ્તવિક કિંમત સામે ખૂબ ઓછું છે. હવે રાજ્ય સરકારે આ મુદ્દે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લઈને વળતર વ્યવસ્થામાં વ્યાપક ફેરફારો કર્યા છે. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ખેડૂતોને હવે જંત્રીના બદલે જમીનની વર્તમાન બજાર કિંમતના આધારે વળતર મળશે અને તે પણ બજાર ભાવના બમણા દરે ચૂકવવામાં આવશે.
આ નિર્ણય માત્ર વળતરની રકમ વધારવાનો નથી, પરંતુ સમગ્ર પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક, ઝડપી અને ખેડૂતો માટે સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ પણ છે. સરકારના મતે નવી નીતિથી વીજ ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટો અને ખેડૂતોના હિત વચ્ચે વધુ સારું સંતુલન સ્થાપિત થશે.
બજાર ભાવ હવે બનશે વળતરની આધારશિલા
અગાઉ વીજ પોલ અથવા વીજ લાઇન માટે જમીનનો ઉપયોગ થતો ત્યારે વળતર જંત્રીના દરના આધારે નક્કી કરવામાં આવતું હતું. ઘણા વિસ્તારોમાં જંત્રી વર્ષો સુધી અપડેટ ન થતાં વાસ્તવિક બજાર કિંમત અને જંત્રી વચ્ચે મોટો તફાવત રહેતો હતો. પરિણામે ખેડૂતોને યોગ્ય વળતર મળતું નહોતું. હવે સરકાર આ જૂની પદ્ધતિ છોડીને વર્તમાન બજાર ભાવને આધાર બનાવશે. એટલે કે જમીનની જે વાસ્તવિક કિંમત હશે તેના આધારે બમણું વળતર ચૂકવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
ટાવરનો વિસ્તાર વધારવાથી ખેડૂતોને વધારાનો લાભ
નવી નીતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર ટાવરના ફાઉન્ડેશન વિસ્તારને લઈને કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ જેટલો વિસ્તાર ટાવર આવરી લેતો હતો તેટલા વિસ્તારનું જ વળતર મળતું હતું.હવે સરકાર દરેક બાજુએ એક-એક મીટર વધારાનો વિસ્તાર ગણશે. એટલે ટાવર આસપાસની ઉપયોગમાં ન આવી શકતી જમીનને પણ વળતરમાં સામેલ કરવામાં આવશે. આ ફેરફારને કારણે અનેક ખેડૂતોને અગાઉ કરતાં વધુ રકમ મળશે.
હપ્તાવાર ચુકવણીનો અંત
અત્યાર સુધી ખેડૂતોને ત્રણ તબક્કામાં વળતર મળતું હતું. શરૂઆતમાં થોડું, પછી ટાવર ઉભું થયા બાદ થોડું અને આખરે વાયરિંગ પૂર્ણ થયા પછી બાકીની રકમ આપવામાં આવતી હતી.નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ખેડૂતોને આખું વળતર શરૂઆતમાં જ ચૂકવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. એટલે ખેડૂતોને વર્ષો સુધી પોતાના હક્કની રકમ માટે રાહ જોવી નહીં પડે.
જમીનની કિંમત કોણ નક્કી કરશે?
સરકાર માર્કેટ રેટ કમિટી (MRC) નામની વિશેષ સમિતિ બનાવશે. આ સમિતિમાં માત્ર સરકારી અધિકારીઓ જ નહીં પરંતુ ખેડૂતોના પ્રતિનિધિઓ, અધિકૃત મૂલ્યાંકનકારો અને ટ્રાન્સમિશન કંપનીના પ્રતિનિધિઓનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવશે. જમીન ખેતીલાયક છે, રહેણાંક છે કે વ્યાવસાયિક ઉપયોગ માટે યોગ્ય છે તેના આધારે અલગ-અલગ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. આથી ખેડૂતોને તેમની જમીનની વાસ્તવિક કિંમત મુજબ વળતર મળવાની શક્યતા વધશે.
રાઇટ ઓફ વે માટે પણ અલગ વળતર
વીજ લાઇન જ્યાંથી પસાર થાય છે તે સમગ્ર કોરિડોર માટે પણ અલગ વળતર મળશે.નવી નીતિ મુજબ ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં બજાર કિંમતના 30 ટકા, નગરપાલિકા વિસ્તારમાં 45 ટકા અને મહાનગરપાલિકા વિસ્તારમાં 60 ટકા સુધી વળતર ચૂકવવામાં આવશે. આ જોગવાઈથી લાંબા વિસ્તારમાંથી પસાર થતી વીજ લાઇનથી અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોને સીધો લાભ મળશે.
જૂના કેસોમાં પણ મળશે રાહત
જે ખેડૂતો અગાઉ જૂના નિયમ મુજબ વળતર લઈ ચૂક્યા છે પરંતુ જ્યાં હજુ કામ પૂર્ણ થયું નથી, તેમને પણ નવી નીતિનો લાભ આપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ જોગવાઈથી ઘણા ખેડૂતોને વધારાની રકમ મળવાની સંભાવના છે.
અસંતોષ હોય તો રહેશે કાનૂની રસ્તો ખુલ્લો
જો કોઈ ખેડૂતને લાગતું હોય કે નક્કી કરાયેલું વળતર પૂરતું નથી તો તેઓ કોર્ટમાં અપીલ કરી શકશે. અગાઉના વિવાદો માટે પણ સરકાર અલગ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરશે.
ખેડૂતો માટે કેમ મહત્વનો છે આ નિર્ણય?
નિષ્ણાતોના મત મુજબ આ નિર્ણય માત્ર વળતર વધારવાનો નથી. આથી ખેડૂતોને તેમની મિલકતની વાસ્તવિક કિંમતનો વધુ ન્યાય મળશે. બીજી તરફ વીજ ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટોમાં થતા વિલંબ અને વળતર સંબંધિત વિવાદોમાં પણ ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. ખેડૂત સંગઠનો લાંબા સમયથી જંત્રીને બદલે બજાર ભાવના આધારે વળતર આપવા માંગ કરી રહ્યા હતા. હવે સરકારના આ નિર્ણયથી ખેડૂતોને વધુ આર્થિક સુરક્ષા મળશે અને વિકાસના કામો પણ વધુ સરળતાથી આગળ વધી શકશે.
