નવરાત્રિની આઠમે પુરુષો સાડી પહેરીને કેમ ગરબા રમે છે?

સદુમાતાની પોળના ગરબા: શ્રદ્ધા, પશ્ચાતાપ અને 200 વર્ષ જૂની લોકપરંપરાની અનોખી ગાથા

19 October 2026 Gujarat Updates Team: ગુજરાતની નવરાત્રિ એટલે રંગબેરંગી ચણિયાચોળી, ઝળહળતા પરંપરાગત પોશાક, ઢોલના તાલે રમાતા ગરબા અને માતાજીની આરાધનાનો અનોખો ઉત્સવ. આજના સમયમાં નવરાત્રિ મોટા મેદાનો, ભવ્ય સ્ટેજ અને વ્યાવસાયિક ગરબા આયોજન સાથે નવી ઓળખ મેળવી રહી છે. પરંતુ અમદાવાદના જૂના શહેરમાં એક એવી પરંપરા આજે પણ જીવંત છે, જ્યાં ગરબા માત્ર નૃત્ય કે મનોરંજન નથી, પરંતુ પસ્તાવો, શ્રદ્ધા અને પૂર્વજોની યાદ સાથે જોડાયેલી ધાર્મિક વિધિ છે.

અમદાવાદના શાહપુર વિસ્તારમાં આવેલી સદુમાતાની પોળમાં નવરાત્રિની આઠમની રાત્રે એક અનોખું દૃશ્ય જોવા મળે છે. અહીં બારોટ સમાજના પુરુષો સાડી, ચણિયો, બંગડીઓ અને અન્ય પરંપરાગત શણગાર ધારણ કરીને માતાજીની આરાધનામાં જોડાય છે. નાની ઉંમરના બાળકોથી લઈને વડીલો સુધીના લોકો આ પરંપરામાં ભાગ લે છે. સદીઓ જૂના અમદાવાદની પોળસંસ્કૃતિમાં જળવાઈ રહેલી આ પરંપરા આજે પણ અનેક લોકો માટે કુતૂહલ અને આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.

સ્થાનિક પરંપરા અને વિવિધ અહેવાલો પ્રમાણે, આ ગરબાની શરૂઆત આશરે બે સદી પહેલાં થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ પ્રથાની પાછળ સદુમાતા અથવા સદુબા નામની એક સ્ત્રીની કરુણ ગાથા જોડાયેલી છે. સમાજના પૂર્વજો પોતાની એક ઐતિહાસિક ભૂલનો સ્વીકાર કરવા અને માતાજી પ્રત્યે ક્ષમાયાચના વ્યક્ત કરવા માટે આ રીતે ગરબા રમે છે, એવી સ્થાનિક માન્યતા છે.

નવરાત્રિની આઠમે બદલાઈ જાય છે પોળનું વાતાવરણ
સામાન્ય રીતે નવરાત્રિ દરમિયાન પુરુષો કુર્તા, કેડિયું અને ધોતી જેવા પરંપરાગત પોશાકમાં ગરબા રમતા જોવા મળે છે. પરંતુ સદુમાતાની પોળમાં આઠમની રાત્રે દૃશ્ય અલગ જ હોય છે. અહીં પુરુષો મહિલાઓના પરંપરાગત વસ્ત્રો પહેરીને માતાજીના ચોકમાં એકત્ર થાય છે. કોઈ સાડી પહેરે છે, તો કોઈ ચણિયાચોળી જેવા પોશાકમાં સજ્જ થાય છે. હાથમાં બંગડીઓ, માથે ચૂંદડી અને ચહેરા પર ભક્તિભાવ સાથે તેઓ સદુમાતાની આરાધના કરે છે.

આ પ્રસંગમાં પહેરવામાં આવતાં વસ્ત્રો માત્ર દેખાવ માટે નથી. સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે, સ્ત્રીવેશ ધારણ કરવો એ સદુમાતા સમક્ષ પોતાની ભૂલનો સ્વીકાર કરવા અને ક્ષમા માગવાની પ્રતીકાત્મક રીત છે. આથી આ આયોજનને સામાન્ય નવરાત્રિ ગરબા કરતાં જુદું સ્થાન મળ્યું છે.

આ ગરબામાં ભાગ લેનારા લોકો માટે પરંપરાનું મહત્ત્વ વ્યક્તિગત શ્રદ્ધા સાથે પણ જોડાયેલું છે. કેટલાક લોકો કુટુંબની જૂની પરંપરા જાળવવા આવે છે, જ્યારે કેટલાક માતાજી સમક્ષ કરેલી માનતા પૂર્ણ થયા પછી આ વિધિમાં ભાગ લે છે. સ્થાનિક અહેવાલોમાં સંતાનપ્રાપ્તિ સહિતની મનોકામનાઓ પૂર્ણ થવાની આશા સાથે આસ્થાળુઓ અહીં આવતા હોવાનું પણ નોંધાયું છે.

સંવત 1872થી ચાલી આવતી હોવાની લોકમાન્યતા
સદુમાતાની પોળના ગરબા આશરે 200 વર્ષથી વધુ જૂના હોવાનું સ્થાનિકોમાં માનવામાં આવે છે. કેટલાક અહેવાલોમાં આ પરંપરાની શરૂઆત વિક્રમ સંવત 1872ની આસપાસ થઈ હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, પરંપરાની ચોક્કસ શરૂઆતની તારીખ અંગે ઉપલબ્ધ વિગતો એકસરખી નથી. તેથી તેના ઇતિહાસને સમજતી વખતે સ્થાનિક મૌખિક પરંપરા અને દસ્તાવેજી પુરાવા વચ્ચેનો તફાવત ધ્યાનમાં લેવો જરૂરી છે.

આ વિસ્તાર અમદાવાદના જૂના શહેરની પોળસંસ્કૃતિનો ભાગ છે. પોળો માત્ર રહેઠાણની ગલીઓ નથી; તે સામાજિક સંબંધો, સામૂહિક ઉત્સવો, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પેઢી દર પેઢી આગળ વધતી પરંપરાઓનાં કેન્દ્રો પણ છે. સદુમાતાની પોળમાં થતો ગરબો આ સાંસ્કૃતિક વારસાનું વિશિષ્ટ ઉદાહરણ છે.

સમય બદલાયો, શહેરનો વિસ્તાર વધ્યો અને નવરાત્રિની ઉજવણીની રીતોમાં અનેક ફેરફારો આવ્યા. તેમ છતાં, આ પોળના લોકો માટે આઠમની રાત્રિનું ધાર્મિક મહત્ત્વ જળવાઈ રહ્યું છે. નવી પેઢીના સભ્યો પણ વડીલો પાસેથી આ પરંપરાની માહિતી મેળવી તેમાં જોડાય છે. આ રીતે આસ્થા સાથે જોડાયેલી એક જૂની સ્મૃતિ આજે પણ સામૂહિક સંસ્કાર તરીકે આગળ વધી રહી છે.

કોણ હતાં સદુમાતા? જાણો આસ્થા સાથે જોડાયેલી કહાની
સદુમાતાની પોળની આ પરંપરાનું કેન્દ્રબિંદુ સદુબા છે, જેમને આજે સદુમાતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે. સ્થાનિક લોકવાયકા પ્રમાણે, તેઓ શાહપુર વિસ્તારમાં રહેતાં ચારણ-બારોટ સમાજ સાથે સંકળાયેલાં હતાં. તેમની સુંદરતા અને સ્વાભિમાનની વાતો આ પ્રદેશની લોકસ્મૃતિમાં જીવંત રહી છે. લોકકથા મુજબ, તે સમયના શાસનતંત્ર સાથે સંકળાયેલા એક અધિકારી અથવા સત્તાધારીની નજર સદુબા પર પડી હતી. ત્યારબાદ તેમને દરબારમાં હાજર થવા માટે બોલાવવામાં આવ્યાં હતાં. આ ઘટનાને લઈને સમાજના લોકો અને શાહી સત્તા સાથે જોડાયેલા સૈનિકો વચ્ચે વિવાદ ઊભો થયો હોવાની માન્યતા છે.

સદુબાને તેમની ઇચ્છા વિરુદ્ધ દરબારમાં લઈ જવાના પ્રયાસનો સમાજે વિરોધ કર્યો હતો. આ વિરોધ ધીમે ધીમે ગંભીર સંઘર્ષમાં ફેરવાયો હોવાની કથા કહેવાય છે. જોકે, આ ઘટનાની અલગ અલગ આવૃત્તિઓમાં શાસક, અધિકારી, સંઘર્ષની વિગતો અને અંતિમ ઘટનાક્રમ અંગે ભિન્ન વર્ણનો જોવા મળે છે.

આ ગાથાનું મૂળ તત્ત્વ સદુબાના સ્વમાન અને સ્ત્રીની ગરિમાની રક્ષા સાથે જોડાયેલું છે. લોકમાન્યતા પ્રમાણે, મુશ્કેલીના સમયે સમાજ તેમને બચાવવામાં સફળ રહ્યો નહોતો. આ નિષ્ફળતા અને ત્યારબાદ સર્જાયેલી કરુણ ઘટનાએ બારોટ સમાજના સામૂહિક સ્મૃતિજગતમાં ઊંડી છાપ છોડી હતી.

દીકરી અજૂબા અને સદુબાના બલિદાનની કરુણ ગાથા
સદુમાતા સાથે જોડાયેલી લોકકથાના કેટલાક વર્ણનોમાં તેમની દીકરી અજૂબાનો પણ ઉલ્લેખ મળે છે. આ કથા પ્રમાણે, સદુબા માટે પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની ગઈ હતી. પોતાની અને પરિવારની આબરૂ તથા સ્વતંત્રતાને જોખમમાં જોતા તેમણે અત્યંત કરુણ નિર્ણય લીધો હોવાની માન્યતા છે.

કેટલાક સ્થાનિક વર્ણનો મુજબ, તેમણે પોતાની દીકરી અજૂબાનો જીવ લીધો અને ત્યારબાદ પોતાના પતિ હાથીસિંહ બારોટને પોતાનો અંત લાવવા કહ્યું હતું, જેથી તેમને શાહી દરબારમાં જવું ન પડે. આ ગાથામાં સદુબાનું મૃત્યુ એક વ્યક્તિગત દુર્ઘટના પૂરતું સીમિત રહેતું નથી; તે સમયની સત્તા, સ્ત્રીની સ્વતંત્રતા અને સમાજની જવાબદારી અંગે અનેક પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.

આ વિગતોને પ્રમાણિત ઐતિહાસિક હકીકત તરીકે નહીં, પરંતુ પેઢીઓથી કહેવાતી લોકકથાના ભાગરૂપે સમજવી જોઈએ. ઉપલબ્ધ લોકસાહિત્ય અને મૌખિક પરંપરામાં આ ઘટનાના વિવિધ પાઠ મળે છે. તેમ છતાં, સદુબાની સ્મૃતિ સાથે જોડાયેલી પીડા અને પશ્ચાતાપ આ પરંપરાના મુખ્ય ભાવ તરીકે આજે પણ વ્યક્ત થાય છે.

સદુબાની ગાથા આપણને એ પણ યાદ અપાવે છે કે ઇતિહાસમાં કેટલીક ઘટનાઓ માત્ર રાજકીય સત્તા કે શાસકોના દૃષ્ટિકોણથી સમજાતી નથી. સમાજની સ્મૃતિમાં જીવંત રહેલી વ્યક્તિઓના અનુભવો, લોકગીતો અને ધાર્મિક પરંપરાઓ પણ ભૂતકાળને સમજવાનો એક માર્ગ બની શકે છે.

શું ખરેખર શ્રાપના ડરથી શરૂ થયા હતા આ ગરબા?
સદુમાતાની પોળના ગરબા અંગેની સૌથી જાણીતી માન્યતા શ્રાપ અને પ્રાયશ્ચિત સાથે સંકળાયેલી છે. સ્થાનિક લોકવાયકા પ્રમાણે, સદુબાની કરુણ ઘટનાથી સમાજના લોકોને ભારે પસ્તાવો થયો હતો. પોતાની દીકરી અને પરિવારની રક્ષા કરવામાં તેઓ નિષ્ફળ રહ્યા હોવાની લાગણી તેમના મનમાં રહી ગઈ હતી. કેટલાક વર્ણનોમાં સદુબાએ સમાજના પુરુષોને શ્રાપ આપ્યો હોવાની વાત કહેવામાં આવે છે. આ શ્રાપને પરિવારના વંશવૃદ્ધિ સાથે જોડવામાં આવે છે. માન્યતા એવી હતી કે પુરુષો સ્ત્રીવેશ ધારણ કરીને સદુમાતાની આરાધના કરશે અને ક્ષમા માગશે તો પરિવાર પર આવેલી આફત દૂર થશે.

આવી માન્યતાઓને ઐતિહાસિક રીતે સાબિત થયેલી ઘટના તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં. તે સ્થાનિક ધાર્મિક વિશ્વાસ અને મૌખિક વારસાનો ભાગ છે. જોકે, આ માન્યતાએ પરંપરાને જે સ્વરૂપ આપ્યું છે તે નોંધપાત્ર છે. પોતાની ભૂલનો સ્વીકાર જાહેરમાં કરવો અને તેને આગામી પેઢીઓ સુધી યાદ રાખવો એ આ વિધિનો મુખ્ય સંદેશ માનવામાં આવે છે. આ રીતે સ્ત્રીવેશમાં ગરબા રમવાની પ્રથા માત્ર શ્રાપના ભય સાથે જોડાયેલી નથી. તેમાં ક્ષમાયાચના, જવાબદારી અને સમાજની સામૂહિક સ્મૃતિનો ભાવ પણ જોવા મળે છે.

સ્ત્રીવેશ ધારણ કરીને ગરબા રમવાનો અર્થ શું છે?
સામાન્ય નજરે જોવામાં આવે તો પુરુષો દ્વારા સાડી કે ચણિયાચોળી પહેરીને ગરબા રમવા એ નવરાત્રિનું એક અસામાન્ય દૃશ્ય લાગે. પરંતુ સદુમાતાની પોળના લોકો માટે આ વેશભૂષા પાછળ ધાર્મિક અને ભાવનાત્મક અર્થ રહેલો છે. સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે, પુરુષો આ રીતે સદુમાતાની સમક્ષ નમ્રતા વ્યક્ત કરે છે. પરંપરામાં જોડાવા માટે ઉંમર કે પોશાક કરતાં ભક્તિ અને સંકલ્પને વધુ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. પરિવારના સભ્યો એકબીજાને તૈયાર કરવામાં મદદ કરે છે અને આખો પ્રસંગ સામૂહિક ભાગીદારી સાથે આગળ વધે છે.

આ પરંપરાને આજના સમયમાં માત્ર નવાઈ પમાડતી ઘટના તરીકે જોવાને બદલે તેના સાંસ્કૃતિક સંદર્ભમાં સમજવી જરૂરી છે. ભારતમાં અનેક લોકપરંપરાઓમાં વેશભૂષા, લોકનૃત્ય અને ધાર્મિક વિધિઓ દ્વારા પૌરાણિક કથાઓ અથવા સામૂહિક સ્મૃતિને વ્યક્ત કરવામાં આવે છે. સદુમાતાની પોળનો ગરબો પણ આવી જ એક વિશિષ્ટ પરંપરા છે.

અહીં પુરુષોનો સ્ત્રીવેશ કોઈ મનોરંજન કાર્યક્રમનો ભાગ નથી, પરંતુ સ્થાનિક ધાર્મિક માન્યતા સાથે જોડાયેલી વિધિ છે. આથી તેની પાછળના ભાવને સમજ્યા વિના માત્ર દેખાવના આધારે તેનું મૂલ્યાંકન કરવું યોગ્ય નથી.

બેઠા ગરબા, લોકગીત અને ભક્તિનો માહોલ
સદુમાતાની પોળમાં યોજાતી આ પરંપરામાં માતાજીની ગરબી અને લોકગીતોને પણ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. કેટલાક અહેવાલોમાં સદુમાતા સાથે જોડાયેલા પવાડા અથવા પશ્ચાતાપ વ્યક્ત કરતાં ગીતો ગાવાની પરંપરાનો ઉલ્લેખ મળે છે. આવા ગીતો દ્વારા સદુબાની સ્મૃતિ અને સમાજની ક્ષમાયાચનાનો ભાવ વ્યક્ત થાય છે.

પરંપરાગત ગરબાની જેમ અહીં માત્ર ઝડપી તાલ અને નૃત્ય પર ભાર નથી. ધાર્મિક વિધિ, માતાજી સમક્ષ પ્રાર્થના અને સમૂહગાન આ પ્રસંગના અગત્યના ભાગ છે. પહેલાં ભક્તિભાવથી ગરબી ગવાય છે અને ત્યારબાદ પુરુષો ગરબામાં જોડાય છે, એવું અગાઉના અહેવાલોમાં વર્ણવાયું છે.

આવી લોકપરંપરાઓનું એક વિશેષ પાસું એ છે કે તે લેખિત ઇતિહાસ કરતાં મૌખિક સ્મૃતિ દ્વારા પણ જીવંત રહે છે. ગીતોના શબ્દો, વિધિની રીત અને પ્રસંગની સમજ વડીલો પાસેથી યુવા પેઢી સુધી પહોંચે છે. આથી ગરબા માત્ર વાર્ષિક ધાર્મિક આયોજન ન રહેતાં સાંસ્કૃતિક વારસાનું માધ્યમ પણ બને છે.

હવે બારોટ સમાજ પૂરતી સીમિત નથી આસ્થા
પરંપરાગત રીતે આ ગરબામાં બારોટ સમાજના લોકોની મુખ્ય ભાગીદારી રહી છે. જોકે, સમય જતાં સદુમાતામાં શ્રદ્ધા ધરાવતા અન્ય સમાજના લોકો પણ આ પ્રસંગ સાથે જોડાવા લાગ્યા છે. અગાઉના અહેવાલોમાં અન્ય સમાજના પુરુષો દ્વારા પણ સ્ત્રીવેશ ધારણ કરીને ગરબા રમવામાં આવતા હોવાનું નોંધાયું છે. કેટલાક શ્રદ્ધાળુઓ માતાજી સમક્ષ માનતા રાખે છે. મનોકામના પૂર્ણ થયા પછી તેઓ આઠમના દિવસે અહીં આવીને પરંપરામાં ભાગ લે છે. માનતા અને ધાર્મિક શ્રદ્ધા વ્યક્તિગત બાબતો છે, પરંતુ આ પ્રસંગે તેમની ભાગીદારી એક સામૂહિક ધાર્મિક વાતાવરણ સર્જે છે.

આ પરંપરા વિવિધ સમુદાયોના લોકોને એક સ્થળે ભેગા થવાની તક પણ આપે છે. સ્થાનિક લોકો ઉપરાંત બહારથી આવતા શ્રદ્ધાળુઓ અને આ સાંસ્કૃતિક વારસામાં રસ ધરાવતા મુલાકાતીઓ પણ આ પ્રસંગને જોવા આવે છે. જોકે, અહીં આવનારા દરેક વ્યક્તિ માટે આ ધાર્મિક પ્રસંગની ગરિમા અને સ્થાનિક લોકોની લાગણીનું સન્માન જાળવવું જરૂરી છે.

કોમર્શિયલ ગરબાની વચ્ચે પરંપરાગત ગરબાની અલગ ઓળખ
આજના સમયમાં ગુજરાતની નવરાત્રિએ વિશાળ વ્યાપારી સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે. મોટા મેદાનો, જાણીતા કલાકારો, લાઇટિંગ, પ્રાયોજકો અને ટિકિટ આધારિત કાર્યક્રમો ઉત્સવનો ભાગ બની ગયા છે. આ આયોજનોથી ગરબાને નવી ઓળખ અને વિશાળ મંચ મળ્યો છે. તેની સામે સદુમાતાની પોળનો ગરબો સ્થાનિક ઇતિહાસ, ધાર્મિક શ્રદ્ધા અને પેઢીઓથી ચાલતા સંકલ્પ સાથે જોડાયેલો છે. અહીંનું મુખ્ય આકર્ષણ ભવ્ય મંચ કે સ્પર્ધા નથી, પરંતુ સદુમાતાની સ્મૃતિમાં કરવામાં આવતી પરંપરાગત આરાધના છે.

આ તફાવતથી કોઈ એક પ્રકારના ગરબાનું મહત્ત્વ ઓછું થતું નથી. પરંતુ ગુજરાતની લોકસંસ્કૃતિ કેટલી વૈવિધ્યસભર છે તે સમજવા માટે આવી પરંપરાઓનું અસ્તિત્વ અગત્યનું છે. એક તરફ આધુનિક નવરાત્રિ નવા પ્રયોગો સાથે આગળ વધી રહી છે, તો બીજી તરફ જૂના શહેરની પોળોમાં વર્ષો જૂની ધાર્મિક રીતો પોતાની આગવી ઓળખ જાળવી રહી છે.

નવી પેઢી માટે જીવંત વારસો
કોઈ પણ પરંપરા લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવા માટે માત્ર ભૂતકાળની યાદ પૂરતી નથી. તેમાં નવી પેઢીની ભાગીદારી, વડીલોનું માર્ગદર્શન અને સામાજિક સ્વીકાર જરૂરી છે. સદુમાતાની પોળના ગરબામાં બાળકો, યુવાનો અને વડીલોની હાજરી આ દૃષ્ટિએ મહત્ત્વ ધરાવે છે. આગામી પેઢીને આ પરંપરાની જાણકારી મળે, તેની પાછળની લોકકથા સમજાય અને તેના સાંસ્કૃતિક અર્થનું જતન થાય તે જરૂરી છે. સાથે સાથે, લોકકથા અને પ્રમાણિત ઇતિહાસ વચ્ચેનો ભેદ સમજાવીને વારસાનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે.

સદુબાની ગાથા સ્ત્રીની ગરિમા, સામાજિક જવાબદારી અને ભૂતકાળની ભૂલમાંથી શીખવાની જરૂરિયાત અંગે વિચારવા પ્રેરે છે. પરંપરાને જીવંત રાખવાનો અર્થ માત્ર વર્ષમાં એક દિવસ વિધિ કરવો નથી, પરંતુ તેની પાછળ રહેલા મૂલ્યોને પણ સમજવાનો છે.

આસ્થા, પશ્ચાતાપ અને અમદાવાદની ઓળખનું પ્રતીક
અમદાવાદની સદુમાતાની પોળમાં થતો અનોખો ગરબો ગુજરાતની સાંસ્કૃતિક વિવિધતાનું એક વિશિષ્ટ ઉદાહરણ છે. અહીં પુરુષો સ્ત્રીવેશ ધારણ કરે છે, માતાજીની આરાધના કરે છે અને પૂર્વજો સાથે જોડાયેલી એક કરુણ ગાથાને દર વર્ષે યાદ કરે છે. આ સમગ્ર પરંપરાનો આધાર સ્થાનિક લોકમાન્યતા, સામૂહિક શ્રદ્ધા અને પેઢીઓથી આગળ વધતી સ્મૃતિમાં રહેલો છે. સદુમાતાની ગાથા અંગેના તમામ પ્રસંગોની ઐતિહાસિક વિગતો એકસરખી રીતે પ્રમાણિત ન હોવા છતાં, આ પરંપરાનું સાંસ્કૃતિક અસ્તિત્વ સ્પષ્ટ છે. તેના માધ્યમથી સમાજ પોતાની ભૂતકાળની સ્મૃતિને જીવંત રાખે છે અને ક્ષમાયાચનાને ધાર્મિક વિધિનું સ્વરૂપ આપે છે. નવરાત્રિની આઠમની રાત્રે સદુમાતાની પોળમાં ગુંજતા ગરબાના તાલ માત્ર ઉત્સવનો અવાજ નથી. તે એક એવી લોકપરંપરાની યાદ અપાવે છે, જેમાં ભક્તિની સાથે જવાબદારી, પસ્તાવાની સાથે સંકલ્પ અને ઇતિહાસની સાથે લોકસ્મૃતિ જોડાયેલી છે.

અમદાવાદની આ અનોખી ઓળખ આજે પણ એ વાતનો પરિચય કરાવે છે કે ગુજરાતના ગરબા માત્ર નૃત્ય નથી; ઘણી જગ્યાએ તે સમાજના જીવંત ઇતિહાસ અને આસ્થાની અભિવ્યક્તિ પણ છે.

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.