રખડતા શ્વાન મામલે સુપ્રીમ કોર્ટનું કડક વલણ
જાહેર સ્થળોથી શ્વાનો હટાવવાના આદેશમાં ફેરફાર નહીં
19 May 2026 Gujarat Updates Team: દેશમાં રખડતા શ્વાનો (Stray Dogs) સાથે જોડાયેલા મુદ્દે ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ અને કડક વલણ દર્શાવતા ડોગ લવર્સ તેમજ વિવિધ સંગઠનોની તમામ અરજીઓ ફગાવી દીધી છે. કોર્ટે અગાઉ આપેલા પોતાના આદેશમાં કોઈ ફેરફાર કરવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો છે, જેમાં જાહેર સ્થળો જેમ કે શાળા, કોલેજ, હોસ્પિટલ, બસ સ્ટેશન અને રેલવે સ્ટેશન પરથી રખડતા કૂતરાઓને દૂર કરીને તેમને શેલ્ટર હોમમાં મોકલવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો. સર્વોચ્ચ અદાલતે ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે જાહેર સુરક્ષા સાથે કોઈ સમજૂતી થઈ શકે નહીં અને જમીની હકીકતો સામે આંખો મીંચી શકાતી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટનું સ્પષ્ટ નિવેદન: “કડવી હકીકતો અવગણી શકાતી નથી”
આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે નોંધ્યું કે દેશના અનેક વિસ્તારોમાંથી રખડતા કૂતરાઓના હુમલાના ગંભીર બનાવો સામે આવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને નાના બાળકો અને વૃદ્ધો આવા હુમલાનો ભોગ બની રહ્યા છે, જેના કારણે જાહેર સુરક્ષા એક ગંભીર પ્રશ્ન બની ગયો છે.કોર્ટના મત અનુસાર, ભૂતકાળમાં આપવામાં આવેલા નિર્દેશો હોવા છતાં જમીન સ્તરે તેનો યોગ્ય અમલ થતો નથી, જેના કારણે સ્થિતિ વધુ ખરાબ બની રહી છે.
બાળકો અને વૃદ્ધોની સુરક્ષા પર ભાર
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે બાળકો અને વૃદ્ધોને આવા જોખમો સામે એકલા છોડી શકાય નહીં. જાહેર સ્થળો પર રખડતા શ્વાનોની હાજરી માત્ર અસુવિધા નહીં પરંતુ જીવલેણ જોખમ બની ગઈ છે.કોર્ટના અવલોકન મુજબ અનેક ઘટનાઓમાં ગંભીર ઇજાઓ અને મૃત્યુ સુધીની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે, જેના કારણે રાજ્ય સરકારો અને સ્થાનિક તંત્રની જવાબદારી વધુ વધી જાય છે.
Article 21 અંગે કોર્ટની મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી
સુપ્રીમ કોર્ટે ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 21 (Article 21) અંગે મહત્વપૂર્ણ વ્યાખ્યા આપી છે. કોર્ટ મુજબ જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર માત્ર જીવવું એટલું જ નહીં પરંતુ સુરક્ષિત રીતે જીવવાનો અધિકાર પણ તેમાં સમાવેશ થાય છે.અદાલતે કહ્યું કે દરેક નાગરિકને એવી પરિસ્થિતિમાં જીવવાનો અધિકાર છે જ્યાં તેને જાહેર સ્થળે કોઈ શારીરિક હુમલા અથવા કૂતરા કરડવાના ભયનો સામનો ન કરવો પડે.
સરકારોની જવાબદારી પર કડક ટિપ્પણી
કોર્ટએ સરકારોની કામગીરી પર પણ સખત ટિપ્પણી કરી છે. અદાલતે કહ્યું કે જો તંત્ર અસરકારક રીતે કામ ન કરે તો સમાજના નબળા વર્ગો જોખમમાં મુકાઈ જાય છે.બેન્ચે આ સ્થિતિને અત્યંત ગંભીર ગણાવી અને જણાવ્યું કે જાહેર સુરક્ષા માટે સરકારો માત્ર દર્શક બની રહી નથી શકે.
રખડતા શ્વાનો અંગે મુખ્ય નિર્દેશો
સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશોમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શિકાઓ આપવામાં આવી છે, જે નીચે મુજબ છે:
- ગંભીર કેસમાં દયા મૃત્યુ (Euthanasia) પર વિચાર
રેબિઝથી સંક્રમિત અથવા અત્યંત હિંસક શ્વાનો માટે કાયદા હેઠળ જરૂરી જણાય તો દયા મૃત્યુ આપવાની શક્યતા પર વિચાર કરી શકાય. - Animal Birth Control (ABC) સેન્ટર ફરજિયાત
દરેક જિલ્લામાં ઓછામાં ઓછું એક સંપૂર્ણ સુવિધાસભર ABC સેન્ટર હોવું જરૂરી રહેશે. - વધતી વસ્તી વિસ્તારોમાં વધુ સેન્ટર
શ્વાનો અને માનવ વસ્તી વધુ છે ત્યાં વધારાના ABC સેન્ટર સ્થાપવાની જરૂર રહેશે. - જાહેર સ્થળો પરથી દૂર કરવું
સ્કૂલ, કોલેજ, હોસ્પિટલ, બસ અને રેલવે સ્ટેશન જેવા વિસ્તારોમાંથી રખડતા શ્વાનોને દૂર કરી શેલ્ટર હોમમાં મોકલવા પર ભાર મૂકાયો છે. - રેબિઝ નિયંત્રણ માટે દવાઓનો પૂરતો જથ્થો
તમામ હોસ્પિટલોમાં એન્ટી-રેબિઝ વેક્સિન અને દવાઓ પૂરતા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ હોવી જોઈએ. - નેશનલ હાઈવે પરથી પશુઓ દૂર કરવાં
NHAIને હાઈવે પર અકસ્માત સર્જતા રખડતા પશુઓને દૂર કરવા માટે અસરકારક સિસ્ટમ ગોઠવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. - અમલકર્તા અધિકારીઓને સુરક્ષા
જે અધિકારીઓ આ આદેશોનો અમલ કરાવે છે તેમને કાનૂની રક્ષણ આપવામાં આવશે જેથી તેઓ નિર્ભયતાથી કામગીરી કરી શકે.
“જમીન પર જંગલરાજ જેવી સ્થિતિ”: કોર્ટની કડક ટિપ્પણી
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે કડક શબ્દોમાં જણાવ્યું કે જમીની સ્થિતિ એવી બની ગઈ છે કે જાણે “જંગલરાજ” ચાલી રહ્યું હોય. અસરકારક અમલના અભાવે નાગરિકોને પોતાનું રક્ષણ પોતે કરવું પડે તેવી સ્થિતિ ઉભી થઈ રહી છે, જે લોકશાહી વ્યવસ્થામાં સ્વીકાર્ય નથી.
હોસ્પિટલ અને જાહેર આરોગ્ય મુદ્દો
કોર્ટએ ખાસ કરીને હોસ્પિટલોમાં એન્ટી-રેબિઝ સારવારની ઉપલબ્ધતા પર ભાર મૂક્યો છે. રખડતા શ્વાનોના હુમલા બાદ તાત્કાલિક સારવાર જીવન બચાવવા માટે અત્યંત જરૂરી છે, તેથી તમામ આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં પૂરતો સ્ટોક રાખવો ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો છે.
હાઈવે સુરક્ષા અને અકસ્માત નિવારણ
રખડતા પશુઓના કારણે થતા માર્ગ અકસ્માતો પર પણ કોર્ટએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (NHAI)ને આવા પશુઓને દૂર કરવા માટે મોનિટરિંગ અને ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ વિકસાવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
નિષ્કર્ષ: જાહેર સુરક્ષા અને પ્રાણી કલ્યાણ વચ્ચે સંતુલન
સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય એક તરફ જાહેર સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપે છે, તો બીજી તરફ પ્રાણી કલ્યાણના નિયમોનું કડક અમલ પણ અનિવાર્ય ગણાવે છે. કોર્ટનું સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે કાયદા માત્ર કાગળ પર નહીં પરંતુ જમીન પર અસરકારક રીતે અમલમાં આવવા જોઈએ.આ સમગ્ર મુદ્દો હવે રાજ્ય સરકારો અને સ્થાનિક તંત્ર માટે એક મોટો પડકાર બની ગયો છે કે કેવી રીતે માનવ સુરક્ષા અને પ્રાણી સંરક્ષણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ પણ વાંચો :
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
