ગુજરાત FDA ક્યારે જાગશે?
McDonald’s, Radio Club, Status Restaurant પર FDAની કડક કાર્યવાહી
22 August 2026 Gujarat Updates Team: મહારાષ્ટ્રમાં ખાદ્ય સુરક્ષા અને સ્વચ્છતાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતા ફૂડ બિઝનેસ સામે રાજ્યના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA)એ કાર્યવાહી વધુ કડક બનાવી છે. તાજેતરના વિશેષ તપાસ અભિયાનમાં મુંબઈ સહિત રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં હોટલ, રેસ્ટોરાં, ક્લબ, ઢાબા અને અન્ય ફૂડ બિઝનેસની ચકાસણી કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન ગંભીર સ્વચ્છતા ખામીઓ, જીવાતોનો ઉપદ્રવ, ખોરાકના અયોગ્ય સંગ્રહ અને કર્મચારીઓની હાઇજિન સંબંધિત બેદરકારી જેવી બાબતો સામે આવી હતી.
19 અને 20 ઓગસ્ટ દરમિયાન હાથ ધરાયેલા વિશેષ ડ્રાઇવમાં કુલ 89 હોટલ, રેસ્ટોરાં અને ઢાબાની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તેમાં 71 એકમોને સુધારણા નોટિસ આપવામાં આવી હતી, જ્યારે 13 ફૂડ બિઝનેસના લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હોવાનું તાજેતરના અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
આ કાર્યવાહીમાં મુંબઈના કોલાબા સ્થિત McDonald’s, The Bombay Presidency Radio Club, Nariman Pointનું Status Restaurant, Maladનું Novaara અને Khar Gymkhana જેવા જાણીતા નામો સામે પણ કાર્યવાહી થઈ છે. જોકે, અલગ-અલગ અહેવાલોમાં સસ્પેન્શન હેઠળ આવેલા એકમોની ગણતરી અને કાર્યવાહીનો વિસ્તાર જુદો રીતે રજૂ થયો છે. તેથી સમગ્ર અભિયાનને માત્ર એક જ શહેર કે એક જ દિવસની કાર્યવાહી તરીકે જોવાને બદલે મહારાષ્ટ્રમાં ચાલી રહેલા વિશાળ food-safety enforcement driveના ભાગરૂપે જોવું વધુ યોગ્ય છે.
McDonald’sના કોલાબા આઉટલેટમાં શું મળ્યું?
મુંબઈના કોલાબા વિસ્તારમાં આવેલા McDonald’sના આઉટલેટની તપાસ દરમિયાન FDA અધિકારીઓએ રસોડામાં સ્વચ્છતા અને food-handling સંબંધિત ગંભીર ખામીઓ નોંધાવી હતી. અહેવાલ મુજબ રસોડામાં વંદાની સમસ્યા જોવા મળી હતી. કર્મચારીઓ દ્વારા ગંદા footwear અથવા cleaning cloths હેન્ડલ કર્યા પછી તૈયાર ખોરાકને હાથ લગાવતાં પહેલાં યોગ્ય રીતે હાથ ન ધોવાની બાબત પણ નોંધાઈ હતી. આ તપાસ ખાસ મહત્વની એટલા માટે બની કે આ આઉટલેટે અગાઉ પોતાની compliance અંગે 148 પાનાનો રિપોર્ટ રજૂ કર્યો હતો. FDAની પુનઃતપાસ દરમિયાન અગાઉ દર્શાવવામાં આવેલી ગંભીર ખામીઓમાંથી મોટાભાગની બાબતો હજુ પણ દૂર કરવામાં આવી ન હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું. પરિણામે લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરવાની કાર્યવાહી કરવામાં આવી. અધિકારીઓએ food ingredients અને product description સંબંધિત મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો. તપાસમાં “GO Cheese SAUCE” નામનું processed non-dairy અથવા analogue preparation જોવા મળ્યું હોવાનો અહેવાલ છે. FDAએ ગ્રાહકો સમક્ષ વાસ્તવિક cheese અથવા paneer અંગે કરવામાં આવતા દાવા અને વાસ્તવમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ઉત્પાદન વચ્ચે સુસંગતતા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.
Radio Clubના રસોડામાં માખીઓ અને વંદા
South Mumbaiના The Bombay Presidency Radio Clubમાં પણ FDAને ગંભીર સ્વચ્છતા ખામીઓ મળી હતી. તપાસ દરમિયાન રસોડાના વિવિધ ભાગોમાં જીવતી માખીઓનો ઉપદ્રવ અને મૃત વંદા મળ્યા હોવાનો અહેવાલ છે. વાસણ ધોવાના વિસ્તારની આસપાસ pest-control સંબંધિત ખામીઓ પણ નોંધાઈ હતી.
રસોડાની છત પરથી પ્લાસ્ટર ખરવાની સ્થિતિ પણ સામે આવી હતી. ખોરાકની આસપાસ cleaning chemicals અને washing powder રાખવામાં આવ્યા હતા. ખાદ્ય સામગ્રી અને વાસણો જમીન પર સીધા મૂકવામાં આવ્યા હોવાની બાબત પણ તપાસમાં નોંધાઈ હતી.
આ ઉપરાંત refrigeratorની સ્વચ્છતા, કચરાના વ્યવસ્થાપન અને pest-control વ્યવસ્થા અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા. રસોડામાં કચરાપેટીની સ્થિતિ અને જીવાતોને પ્રવેશ મળી શકે તેવા સ્થળો અંગે પણ અધિકારીઓએ વાંધા નોંધાવ્યા હતા. Food business માટે kitchen માત્ર ખોરાક બનાવવાની જગ્યા નથી; તે food-safety chainનો સૌથી મહત્વનો ભાગ છે. અહીં floor, walls, ceiling, drainage, refrigerator, storage racks, utensils અને staff hygiene—દરેક બાબતનો સીધો સંબંધ ગ્રાહકના આરોગ્ય સાથે છે.
Status Restaurantમાં સ્વચ્છ વાસણો પાસે જ ગંભીર બેદરકારી
Nariman Pointના Status Restaurant સામેની કાર્યવાહી પણ ગ્રાહકોનું ધ્યાન ખેંચનારી બની છે. એક ગ્રાહકની ફરિયાદ બાદ FDA ટીમે તપાસ હાથ ધરી હતી. અહેવાલ મુજબ એક કર્મચારી સ્વચ્છ વાસણોની નજીક જ ચહેરો ધોતો જોવા મળ્યો હતો, જેના કારણે wastewaterના છાંટા સ્વચ્છ utensils સુધી પહોંચવાની શક્યતા ઊભી થઈ હતી. તપાસમાં ગંદા અને કાટ લાગેલા વાસણો, stagnant water, grease તથા oil deposits અને food waste જેવી બાબતો પણ નોંધાઈ હતી. કાચા અને તૈયાર ખોરાકને યોગ્ય રીતે અલગ રાખવાની વ્યવસ્થા અંગે પણ ખામી મળી હતી. Food safetyમાં cross-contamination એક ગંભીર જોખમ છે. કાચા ખોરાકમાંથી સૂક્ષ્મજીવો તૈયાર ખોરાક સુધી પહોંચે તો ગ્રાહકોના આરોગ્ય માટે જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. તેથી raw અને cooked food માટે અલગ storage, utensils અને handling practices રાખવાની જરૂરિયાત રહે છે.
Novaara સામે અગાઉની ખામીઓ દૂર ન કરવાની કાર્યવાહી
Malad સ્થિત Novaara Restaurant, જેને Ingenious Kitchens Pvt Ltd સંચાલિત કરે છે, તેની સામે પણ FDAએ કડક પગલું લીધું છે. અધિકારીઓએ અગાઉ 25 ગંભીર ખામીઓ અંગે સુધારણા સૂચના આપી હતી. પુનઃતપાસ વખતે તેમાંની 14 ગંભીર ખામીઓ હજી દૂર કરવામાં આવી ન હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ ખામીઓમાં જૂના અથવા food-safety standardsને અનુરૂપ ન હોય તેવા kitchen utensils અને equipment, drainage lineમાં grease તથા cockroach trapsનો અભાવ અને food handlersના medical examination records સંબંધિત ખામીઓનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઘટનાથી એક મહત્વનો મુદ્દો સામે આવે છે—માત્ર inspection પછી સફાઈ કરવી પૂરતી નથી. Food businessesએ સતત compliance જાળવવું પડે છે. અધિકારીઓની પ્રથમ મુલાકાત બાદ corrective action લેવામાં આવ્યું હોય તો પુનઃતપાસ દરમિયાન તે દેખાવું જોઈએ.
Khar Gymkhanaમાં storage અને kitchen hygiene પર સવાલ
Khar Westના Khar Gymkhanaના food premises સામે પણ FDAએ registration certificate સંબંધિત કાર્યવાહી કરી. તપાસ દરમિયાન food preparation areaની સ્વચ્છતા, storage arrangement અને raw તથા prepared foodને અલગ રાખવાની વ્યવસ્થા અંગે ખામીઓ મળી હોવાનું જણાવાયું છે. Utensils ધોવા માટે પૂરતું ગરમ પાણી ઉપલબ્ધ ન હોવું અને frozen foodના thawingમાં યોગ્ય પ્રક્રિયાનો અભાવ પણ નોંધાયો હતો. Food storageની ખોટી રીત ઘણી વખત બહારથી દેખાતી નથી, પરંતુ તે ખોરાકની ગુણવત્તા અને shelf life પર સીધી અસર કરી શકે છે.
89 સ્થળોની તપાસ, 71ને નોટિસ
FDAની તાજેતરની વિશેષ કાર્યવાહી માત્ર પાંચ કે છ જાણીતા સ્થળો પૂરતી મર્યાદિત નથી. અધિકૃત માહિતીના હવાલાથી અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે વિશેષ drive દરમિયાન 89 hotels, restaurants અને dhabasની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તેમાંથી 71 એકમોને improvement notices અપાઈ અને 13 food businessesના licences suspend કરવામાં આવ્યા. મુંબઈ ઉપરાંત અન્ય શહેરોમાં પણ કાર્યવાહી થઈ. મુંબઈમાં Bajrang Sweet Mart, Santacruz West અને ASM Hotels and Hospitality Services Pvt Ltd, Andheri West સામે કાર્યવાહીનો ઉલ્લેખ છે. રાજ્યના અન્ય ભાગોમાં Nagpurનું Du Brothers Shawarma, Nashikનું Avanti Snacks અને Amravatiનું Pintu Yadav Sweets પણ કાર્યવાહી હેઠળ આવ્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. Chhatrapati Sambhajinagar અને Parbhaniમાં પણ ત્રણ એકમો સામે suspension action લેવાયું. આ આંકડા દર્શાવે છે કે FDAનું ધ્યાન માત્ર મોટી branded chains પર નથી. નાના restaurants, sweet shops, clubs, roadside food businesses અને અન્ય food operators પણ regulatory scrutiny હેઠળ છે.
Chhatrapati Sambhajinagarની હોટલમાં સડેલું પનીર અને જૂનું તેલ
Chhatrapati Sambhajinagarના Kranti Chowk વિસ્તારમાં આવેલા MHARO Gayatri Mewad Pvt Ltd સામેની કાર્યવાહી પણ food hygiene અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. તપાસ દરમિયાન kitchenમાં ખાદ્ય પદાર્થો રાખવાની રીત અને sanitation અંગે ખામીઓ જોવા મળી હતી.અહેવાલો અનુસાર સડેલું paneer, કાળું પડી ગયેલું cooking oil અને ખુલ્લામાં રાખવામાં આવેલો ખોરાક મળી આવ્યો હતો. Paneerની validity અંગે પૂછપરછ કરવામાં આવી ત્યારે staff યોગ્ય record રજૂ કરી શક્યો ન હોવાનું જણાવાયું છે. રસોડામાં અગાઉથી તૈયાર કરાતી gravy અંગે પણ preparation date અને intended usage અંગે સ્પષ્ટ documentation ઉપલબ્ધ ન હતું. Food businessesમાં આવા records મહત્વના હોય છે કારણ કે તૈયાર ખોરાક કેટલો સમય સલામત રહી શકે છે તેનું વ્યવસ્થાપન યોગ્ય રીતે કરવું જરૂરી છે.
આ ઉપરાંત toiletના દરવાજા પાસે ગંદકી અને spider webs જોવા મળ્યા હતા. એ જ વિસ્તારમાં vegetables cutting થતી હોવાનું જણાવાયું છે. Boiled noodles પણ utensil-washing areaની નજીક ખુલ્લા રાખવામાં આવ્યા હતા અને drainageના ગંદા પાણીના છાંટા ખોરાક સુધી પહોંચતા હોવાની ગંભીર બાબત સામે આવી હતી.
માત્ર ગંદકી નહીં, documentation પણ મહત્વનું
તાજેતરની કાર્યવાહીમાં એક પેટર્ન સ્પષ્ટ દેખાય છે—FDA માત્ર “રસોડું સાફ છે કે નહીં” તે તપાસતું નથી. Cleaning schedules, temperature records, pest-control records, staff medical examinations, food storage, product traceability અને ingredient documentation પણ મહત્વ ધરાવે છે. આ પ્રકારની માહિતી ઉપલબ્ધ ન હોય અથવા કાગળ પર compliance દર્શાવવામાં આવે પરંતુ ground-level inspectionમાં પરિસ્થિતિ અલગ મળે, તો business માટે મુશ્કેલી વધી શકે છે. McDonald’sના કોલાબા આઉટલેટમાં અગાઉ compliance report રજૂ થયા છતાં subsequent inspectionમાં ગંભીર ખામીઓ યથાવત હોવાનું FDAએ જણાવ્યું હોવું આ બાબતનું ઉદાહરણ છે.
Gutkha-Pan Masala સામે પણ કાર્યવાહી
FDAની આ ઝુંબેશ માત્ર restaurant kitchens સુધી મર્યાદિત નહોતી. પ્રતિબંધિત gutkha, pan masala અને અન્ય prohibited products સામે પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. અગાઉના એક statewide inspection phaseમાં FDAએ banned productsના મોટા જથ્થા જપ્ત કર્યા હતા અને arrests પણ થયા હતા. 19 ઓગસ્ટના drive સંબંધિત અહેવાલમાં banned gutkha, pan masala, flavoured supari વગેરે સામે કાર્યવાહી, FIR અને ધરપકડનો પણ ઉલ્લેખ છે. આથી તાજેતરના food-safety crackdownને બે મોરચા પર જોવો જોઈએ—એક તરફ restaurant અને food premisesની hygiene, બીજી તરફ પ્રતિબંધિત food productsનું વેચાણ અને distribution.
આ પહેલી કાર્યવાહી નથી: FDAનો મોટો statewide crackdown
મહારાષ્ટ્રમાં છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી food safety enforcement તેજ બન્યું છે. 13 ઓગસ્ટના inspection driveમાં online food-delivery અને quick-commerce સાથે જોડાયેલા 86 establishmentsની તપાસ થઈ હતી. ત્યારબાદ 14 food-business licences suspend થયા અને 60 establishmentsને improvement notices આપવામાં આવી હતી. આ અગાઉ મોટા restaurant brands સામે પણ કાર્યવાહી થઈ હતી. 104 establishmentsની તપાસ દરમિયાન Domino’s Pizza, KFC, Pizza Hut, McDonald’s, Subway, Burger King, Starbucks અને Monginis જેવી brands સાથે જોડાયેલા outletsનો સમાવેશ થયો હતો. તે driveમાં પાંચ food-business licences suspend કરવામાં આવ્યા અને 95 improvement notices આપવામાં આવ્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું હતું. આ સતત કાર્યવાહીથી સ્પષ્ટ થાય છે કે FDA હવે routine inspectionને બદલે વધુ aggressive enforcement model તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
Analogue paneer મુદ્દો પણ ચર્ચામાં
તાજેતરના crackdown દરમિયાન analogue અથવા non-dairy paneerનો મુદ્દો પણ મહત્વનો બન્યો છે. Bandraના Otters Club સામે FDAએ કાર્યવાહી કરી હતી. Indian Expressના અહેવાલ મુજબ, Maharashtra food safety regulatorએ 30 જૂનથી રાજ્યમાં analogue/non-dairy paneerના manufacture, storage, distribution અને sale પર એક વર્ષ માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. Otters Clubની તપાસમાં આવા paneerની હાજરી મળ્યા બાદ licence suspensionની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. જોકે, અધિકારીઓએ તે ચોક્કસ સમયે ગ્રાહકોને પીરસવામાં આવતું હતું કે નહીં તે અલગથી નિર્ધારિત કરવાની જરૂરિયાત પણ દર્શાવી હતી. આ મુદ્દો ગ્રાહકો માટે પણ મહત્વનો છે. Paneer, cheese અને dairy productsના નામે વેચાતા substitutes વિશે યોગ્ય labelling અને regulatory compliance જરૂરી છે.
McDonald’sની તરફથી શું કહેવામાં આવ્યું?
McDonald’s India લાંબા સમયથી food safety, cold-chain, ingredient traceability અને internal quality controls પર ભાર મૂકતું આવ્યું છે. કંપનીની પોતાની માહિતી મુજબ તેના supply chainમાં ingredient traceability અને cold-chain systemનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. કંપનીના food-safety materialsમાં strict handwashing, food and water safety checks, food-safety training અને internal તથા external audits જેવી પ્રક્રિયાઓનો પણ ઉલ્લેખ છે. હાલની કાર્યવાહી અંગે કંપનીએ regulatory processનું સન્માન કરવાની અને મામલાની સમીક્ષા કરવાની વાત કરી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. કંપનીએ દેશભરના પોતાના restaurantsમાં food safety અને quality standards જાળવવા માટેની પોતાની પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો છે.
એટલે FDAની એક outlet સામેની કાર્યવાહી અને McDonald’sની સમગ્ર ભારતીય operations અંગેનો દાવો—બન્નેને અલગ રાખવા જરૂરી છે.
ગ્રાહકો માટે શું મહત્વનું?
આ કાર્યવાહી બાદ સામાન્ય ગ્રાહક માટે પણ કેટલાક વ્યવહારુ સવાલો ઊભા થાય છે. Restaurantની બહારનું ambience સુંદર હોવું એટલે kitchen પણ food-safe હશે જ એવું જરૂરી નથી. Food safetyનો મોટો હિસ્સો ગ્રાહકની નજરથી દૂર kitchen અને storage areaમાં નક્કી થાય છે.
ગ્રાહકોએ ખાસ કરીને નીચેની બાબતો તરફ ધ્યાન આપવું જોઈએ:
ખોરાકમાંથી અસામાન્ય વાસ આવતી હોય તો તે ન ખાવો.
ખુલ્લામાં લાંબા સમયથી રાખેલો ખોરાક ટાળવો.
packaged food ખરીદતી વખતે expiry date અને packaging તપાસવી.
milk, paneer, cheese જેવા perishable products યોગ્ય temperature પર રાખવામાં આવે છે કે નહીં તે ધ્યાનમાં લેવું.
restaurantમાં અસ્વચ્છતા દેખાય તો ફરિયાદ નોંધાવવી.
loose અથવા unsealed edible oil અંગે પણ સાવચેત રહેવું.
મહારાષ્ટ્ર FDA કમિશનર Tukaram Mundheએ તાજેતરમાં loose અથવા unsealed edible oil ન ખરીદવાની સલાહ આપી હતી. FDAએ adulteration, unsafe packaging અને improper storage તથા transportation સંબંધિત ખામીઓ સામે compliance order જારી કર્યો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
Food safety માત્ર licenceનો મુદ્દો નથી
Restaurant માટે food licence મેળવવું શરૂઆતનું પગલું છે; તેને જાળવી રાખવા માટે સતત compliance જરૂરી છે. Kitchen hygiene, pest control, temperature monitoring, staff hygiene, waste disposal, ingredient records અને food storage—આ બધું રોજિંદી કામગીરીનો ભાગ બનવું જોઈએ. મુંબઈમાં થયેલી તાજેતરની કાર્યવાહી એ પણ બતાવે છે કે જાણીતી brand, elite club કે premium restaurant હોવું regulatory exemption આપતું નથી. FDAની ટીમે જ્યાં ગંભીર ખામી જોઈ ત્યાં કાર્યવાહી કરી છે.આ જ enforcement drive આગળ પણ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. FDA commissioner Tukaram Mundheએ food-safety violations સામે વધુ કડક કાર્યવાહી કરવાની દિશા દર્શાવી છે અને ખાસ કરીને food outletsની નિયમિત તપાસ પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
13 લાઇસન્સ સસ્પેન્શનનો સંદેશ શું?
89 establishmentsની તપાસ, 71 improvement notices અને 13 licence suspensionsનો આંકડો restaurant industry માટે સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે: food safetyને માત્ર paperwork તરીકે જોવામાં આવશે નહીં.
કોઈ restaurantમાં જીવાતો હોય, food floor પર રાખવામાં આવે, raw અને cooked food અલગ ન હોય, refrigeration યોગ્ય ન હોય, staff hygieneનું પાલન ન કરે અથવા અગાઉની notice બાદ પણ ગંભીર ખામીઓ દૂર ન કરવામાં આવે તો regulatory action થઈ શકે છે.
McDonald’s, Radio Club, Status, Novaara અને Khar Gymkhana જેવા નામો આ કાર્યવાહીથી ચર્ચામાં આવ્યા છે, પરંતુ આ driveનો વ્યાપ તેનાથી ઘણો મોટો છે. મહારાષ્ટ્રના વિવિધ શહેરોમાં નાના-મોટા food businesses સામે પણ પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. આ આખી ઘટનાનો સૌથી મોટો takeaway એ છે કે ગ્રાહકને પીરસાતું ભોજન માત્ર સ્વાદિષ્ટ હોવું પૂરતું નથી—તે સ્વચ્છ, યોગ્ય રીતે સંગ્રહિત, યોગ્ય રીતે તૈયાર અને નિયમો અનુસાર સલામત પણ હોવું જોઈએ.
અને FDAની તાજેતરની કામગીરી જોતા એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે મહારાષ્ટ્રમાં food-safety compliance હવે માત્ર કાગળ પરની પ્રક્રિયા નહીં, પરંતુ enforcementનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
