સાઉદી ડિફેન્સે ડ્રોન તોડી પાડ્યું

મક્કા એલર્ટથી મધ્યપૂર્વમાં ખળભળાટ, સાઉદી-હૂતી તણાવ ચરમસીમાએ

16 Sepetember 2026 Gujarat Updates Team: ઇસ્લામના સૌથી પવિત્ર શહેર મક્કાને લઈને સાઉદી અરેબિયામાં સુરક્ષાની ચિંતા અચાનક વધી ગઈ છે. 15 સપ્ટેમ્બરની સાંજે મક્કા સહિત પશ્ચિમ સાઉદી અરેબિયાના અનેક વિસ્તારોમાં સંભવિત હવાઈ જોખમ અંગે ટૂંકા સમય માટે ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. થોડા સમય બાદ સાઉદી સિવિલ ડિફેન્સે જોખમ ટળી ગયાનું જાહેર કર્યું હતું. જોકે ત્યારબાદ સાઉદી નેતૃત્વવાળા ગઠબંધને દાવો કર્યો કે મક્કાની દક્ષિણ તરફથી આવતું હૂતી ડ્રોન શહેરના પ્રતિબંધિત હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશે તે પહેલાં જ સાઉદી એર ડિફેન્સે તેને રોકી નષ્ટ કરી દીધું હતું. આ ઘટનાની ગંભીરતા એટલા માટે પણ વધી છે કે તાજેતરના સંઘર્ષ દરમિયાન મક્કા માટે આ પ્રકારની હવાઈ ખતરની ચેતવણી પહેલીવાર જાહેર થઈ હોવાનું અનેક અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. મક્કામાં મસ્જિદ અલ-હરમ અને કાબા આવેલાં હોવાથી અહીંની સુરક્ષા માત્ર સાઉદી અરેબિયા માટે નહીં, પરંતુ સમગ્ર મુસ્લિમ વિશ્વ માટે અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દો છે.

ખરેખર મક્કા પર હુમલાનો પ્લાન હતો?
આ પ્રશ્ન હાલમાં સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે, પરંતુ તેના જવાબમાં બે અલગ દાવા સામે આવ્યા છે. સાઉદી નેતૃત્વવાળા ગઠબંધનના પ્રવક્તા મેજર જનરલ તુર્કી અલ-મલિકીના જણાવ્યા અનુસાર, 15 સપ્ટેમ્બરની સાંજે રોયલ સાઉદી એર ડિફેન્સ ફોર્સિસે મક્કાની દક્ષિણ તરફ એક ડ્રોનને અટકાવી નષ્ટ કર્યું હતું. તેમના જણાવ્યા મુજબ ડ્રોન મક્કાના પ્રતિબંધિત હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશે તે પહેલાં જ તેનો સામનો કરવામાં આવ્યો હતો. સાઉદી પક્ષે આ ઘટનાને મક્કા તરફની હૂતી કાર્યવાહી તરીકે રજૂ કરી છે. પરંતુ હૂતી પક્ષે મક્કા અથવા કોઈ ઇસ્લામિક પવિત્ર સ્થળને નિશાન બનાવવાનો ઇનકાર કર્યો છે. એટલે હાલ ઉપલબ્ધ માહિતીમાં ડ્રોનને અટકાવવાના સાઉદી દાવા અને તેના હેતુ અંગેના હૂતી ઇનકાર બંને નોંધવા જરૂરી છે. મક્કાને જ નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું કે ડ્રોનનો બીજો સૈન્ય હેતુ હતો, તે બાબતે જાહેરમાં ઉપલબ્ધ સ્વતંત્ર પુરાવા મર્યાદિત છે. આથી “મક્કા પર મોટો હુમલો નિશ્ચિત હતો” એવો અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢવો હાલમાં વહેલો ગણાશે. જોકે સાઉદી સુરક્ષા દળોએ સંભવિત હવાઈ જોખમને અત્યંત ગંભીરતાથી લીધું છે તે સ્પષ્ટ છે.

મક્કામાં કેમ વાગ્યો એલર્ટ?
15 સપ્ટેમ્બરે સાઉદી નેશનલ અર્લી વોર્નિંગ પ્લેટફોર્મ મારફતે મક્કા શહેરમાં “સંભવિત જોખમ” અંગે ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. જેદ્દાહ અને તાઇફ સહિત અન્ય પશ્ચિમ વિસ્તારોમાં પણ સુરક્ષા ચેતવણીઓ જાહેર કરવામાં આવી હતી. નાગરિકોને તરત સુરક્ષિત ઇન્ડોર સ્થળે જવા, બારીઓ અને ખુલ્લી જગ્યાઓથી દૂર રહેવા તથા ભીડ એકત્ર ન કરવા કહેવામાં આવ્યું હતું. સાઉદી સિવિલ ડિફેન્સે બાદમાં મક્કા અંગેનું એલર્ટ હટાવીને જોખમ પસાર થઈ ગયાનું જણાવ્યું. લોકોએ ઘટનાસ્થળે ભેગા ન થવા અને વીડિયો કે તસવીરો ન બનાવવાની પણ સૂચના આપવામાં આવી હતી.

સાઉદી એર ડિફેન્સે શું કર્યું?
સાઉદી ગઠબંધનના જણાવ્યા પ્રમાણે ડ્રોનને મક્કા શહેરના નિયંત્રિત હવાઈ વિસ્તારમાં પ્રવેશતા પહેલાં જ ઓળખી લેવામાં આવ્યું અને નષ્ટ કરવામાં આવ્યું. સાઉદી ગઠબંધનના પ્રવક્તા તુર્કી અલ-મલિકીએ મક્કા અને બે પવિત્ર મસ્જિદોની સુરક્ષાને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાવી છે. સાઉદી પક્ષે સંકેત આપ્યો છે કે પવિત્ર સ્થળોને જોખમમાં મૂકતી કોઈપણ કાર્યવાહી સામે કડક પ્રતિસાદ આપવામાં આવશે. અહીં મહત્વની બાબત એ છે કે ડ્રોન મક્કાના પ્રતિબંધિત હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ્યું હતું એવું સાઉદી નિવેદન કહેતા નથી; દાવો એવો છે કે તેને પ્રવેશ કરતાં પહેલાં જ અટકાવવામાં આવ્યું. એટલે “મક્કા ઉપર ડ્રોન પહોંચી ગયું હતું” અને “મક્કાની દિશામાં આવતા ડ્રોનને રસ્તામાં જ રોકવામાં આવ્યું” — બંનેમાં મોટો તફાવત છે.

2017ની ઘટના ફરી ચર્ચામાં
સાઉદી ગઠબંધને વર્તમાન ઘટનાને 2017ની એક બેલિસ્ટિક મિસાઇલ ઘટનાની સાથે પણ જોડીને જોઈ છે. 27 જુલાઈ 2017ના રોજ મક્કાની દિશામાં બેલિસ્ટિક મિસાઇલ છોડવામાં આવી હોવાનો સાઉદી પક્ષે દાવો કર્યો હતો. હવે 2026ની ડ્રોન ઘટનાને ગઠબંધન મક્કા તરફની બીજી આવી કાર્યવાહી તરીકે વર્ણવી રહ્યું છે. જોકે 2017ની ઘટના અને 2026ની ઘટનાના હથિયાર, પરિસ્થિતિ અને દાવાઓ અલગ છે. તેથી બંનેને એકસરખી ઘટના તરીકે જોવી યોગ્ય નથી.

મક્કા, જેદ્દાહ અને તાઇફમાં લોકોમાં ચિંતા
એલર્ટ દરમિયાન પશ્ચિમ સાઉદી અરેબિયાના અનેક વિસ્તારોમાં લોકોને સાવચેતી રાખવા જણાવાયું હતું. મક્કાની સાથે જેદ્દાહ અને તાઇફનું નામ પણ સામે આવ્યું. આ વિસ્તાર વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. જેદ્દાહ લાલ સમુદ્રના કિનારે આવેલું મોટું શહેર અને સાઉદી અર્થતંત્ર તથા પરિવહન માટે મહત્વનું કેન્દ્ર છે. તાઇફ પણ મક્કા વિસ્તારની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મહત્વ ધરાવે છે. મક્કા માટેની ચેતવણી જોકે અલગ પ્રકારની સંવેદનશીલતા ધરાવે છે. અહીં દર વર્ષે હજ અને ઉમરા માટે વિશ્વભરમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકો આવે છે. તેથી હવાઈ જોખમની નાની ચેતવણી પણ સુરક્ષા તંત્ર માટે અત્યંત ગંભીર બની શકે છે.

માત્ર મક્કાની વાત નથી, સમગ્ર સાઉદી અરેબિયામાં હુમલાની શ્રેણી
મક્કાનું એલર્ટ એક અલગ ઘટના તરીકે જોવાથી સમગ્ર પરિસ્થિતિનો ખ્યાલ નહીં આવે. છેલ્લા દિવસોમાં સાઉદી અરેબિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાં મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓની શ્રેણી જોવા મળી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના 15 સપ્ટેમ્બરના સુરક્ષા પરિષદ સંબંધિત નિવેદનમાં જણાવાયું હતું કે 14 સપ્ટેમ્બરના સાઉદી ગઠબંધનના નિવેદન મુજબ હૂતી મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલામાં અભા, ખમિસ મુશૈત અને તાઇફ વિસ્તારમાં 13 લોકો ઘાયલ થયા હતા તથા કેટલાક રહેણાંક મકાનોને નુકસાન થયું હતું. તે પહેલાં 8 સપ્ટેમ્બરના હુમલાઓમાં અભા, ખમિસ મુશૈત, જિઝાન અને નજ્રાન વિસ્તારમાં 73 લોકો ઘાયલ થયા હોવાનો સંદર્ભ પણ UNએ આપ્યો છે. આ આંકડો સાઉદી પક્ષના દાવા પર આધારિત છે. આ હુમલાઓને કારણે સાઉદી સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર દબાણ વધ્યું છે અને પશ્ચિમ તથા દક્ષિણ બંને દિશામાં હવાઈ સંરક્ષણ સક્રિય રાખવાની જરૂરિયાત વધી છે.

ખમિસ મુશૈત એરબેઝ પણ નિશાન પર?
14 સપ્ટેમ્બરે હૂતી જૂથે દક્ષિણ સાઉદી અરેબિયામાં આવેલા કિંગ ખાલિદ એરબેઝને બેલિસ્ટિક મિસાઇલ અને ડ્રોનથી નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કર્યો હતો. હૂતી પક્ષે મોટા પાયે હુમલાની વાત કરી હતી. જોકે હુમલાથી થયેલા તેના દાવાના નુકસાનની સંપૂર્ણ સ્વતંત્ર પુષ્ટિ જાહેરમાં ઉપલબ્ધ નથી. UNના સુરક્ષા પરિષદના દસ્તાવેજમાં પણ 14 સપ્ટેમ્બરે હૂતી જૂથે કિંગ ખાલિદ એરબેઝને અનેક બેલિસ્ટિક મિસાઇલ અને ડ્રોનથી નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કર્યો હોવાનું નોંધાયું છે. હૂતી પક્ષે આ કાર્યવાહી યમનમાં સાઉદી હવાઈ હુમલાના જવાબ તરીકે રજૂ કરી હતી. આથી મક્કા એલર્ટને તાજેતરના હુમલાઓની લાંબી કડીના સંદર્ભમાં જોવામાં આવે છે.

યમનમાં પણ યુદ્ધ ફરી ગરમાયું
હાલની સ્થિતિનું મૂળ યમનમાં ચાલી રહેલા લાંબા સમયના સંઘર્ષમાં છે. તાજેતરના દિવસોમાં યમનની પશ્ચિમ કિનારે હૂતી દળોની ગતિવિધિઓ વધી છે. UNના જણાવ્યા મુજબ હૂતી દળોએ બાબ અલ-મંદબ તરફ આગળ વધવાનું ચાલુ રાખ્યું છે અને દક્ષિણ લાલ સમુદ્રના કેટલાક ટાપુઓ પર કબજો મેળવ્યાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. યમનની સરકાર તરફથી પણ હૂતી દળો સામે પ્રતિહુમલા શરૂ થયા છે. બાબ અલ-મંદબ વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગોમાંનું એક છે. લાલ સમુદ્ર અને એડનના અખાતને જોડતો આ માર્ગ વૈશ્વિક વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ છે. હાલમાં UNએ નોંધ્યું છે કે ઉપલબ્ધ મેરીટાઇમ ટ્રેકિંગ માહિતી પ્રમાણે લાલ સમુદ્રમાંથી વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર હજુ સુધી સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી, પરંતુ વધતી સૈન્ય ગતિવિધિને કારણે જોખમ અંગે ચિંતા વધી છે.

સાઉદી તેલ માર્ગને પણ જોખમ
માત્ર સૈન્ય મથકો અથવા શહેરો જ નહીં, સાઉદી અરેબિયાની ઊર્જા વ્યવસ્થા પણ આ સંઘર્ષની અસર હેઠળ આવી છે. UNએ જણાવ્યું છે કે 12 સપ્ટેમ્બરે સાઉદી અરેબિયાએ રિયાધ અને મદીનાહ ક્ષેત્રમાં ઈસ્ટ-વેસ્ટ ઓઇલ પાઇપલાઇનને ડ્રોન દ્વારા નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હોવાની ફરિયાદ કરી હતી. હુમલા બાદ પાઇપલાઇન સમારકામ માટે બંધ કરવી પડી હતી. આ કારણે હાલનો સંઘર્ષ માત્ર સાઉદી-યમન સરહદનો સૈન્ય મુદ્દો રહ્યો નથી. તેની અસર સમુદ્રી વેપાર, ઊર્જા પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે.

હૂતી દળોનું કહેવું શું છે?
હૂતી પક્ષે મક્કા અથવા અન્ય પવિત્ર ઇસ્લામિક સ્થળોને નિશાન બનાવવાનો આરોપ નકારી કાઢ્યો છે. હૂતી રાજકીય બ્યુરોના સભ્ય હાઝેમ અલ-અસદે મક્કાને ટાર્ગેટ કરવાના સાઉદી દાવાને ખોટો ગણાવ્યો હોવાનું અહેવાલોમાં આવ્યું છે. બીજી તરફ હૂતી પક્ષે સાઉદી અરેબિયાના કેટલાક સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક સ્થળો સામેની પોતાની કાર્યવાહી અંગે જવાબદારી સ્વીકારી છે. અહીંથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વર્તમાન ઘટનામાં બે પક્ષોની વાર્તા અલગ છે: સાઉદી પક્ષ તેને મક્કા તરફ આવતી ધમકી તરીકે રજૂ કરે છે, જ્યારે હૂતી પક્ષ પવિત્ર સ્થળોને નિશાન બનાવવાનો ઈનકાર કરે છે.

OICની પ્રતિક્રિયા પણ સામે આવી
મક્કા અને મદીનાહ વિસ્તારને લગતી ઘટનાઓ પર ઇસ્લામિક સહકાર સંગઠન, OICએ પણ પ્રતિક્રિયા આપી છે. OICની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર 16 સપ્ટેમ્બરે હૂતી હુમલાઓની નિંદા અંગે નિવેદન નોંધાયું છે. OIC-OCI મક્કા અને મદીનાહ મુસ્લિમ વિશ્વમાં વિશેષ ધાર્મિક સ્થાન ધરાવતા હોવાથી કોઈપણ સંભવિત સૈન્ય ખતરની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા સામાન્ય સૈન્ય ઘટનાની સરખામણીએ અલગ રહેવાની શક્યતા છે.

શું મક્કામાં મોટો હુમલો ટળી ગયો?
હાલની ઉપલબ્ધ માહિતી પરથી એટલું કહી શકાય કે મક્કા માટે સંભવિત હવાઈ જોખમ અંગે એલર્ટ આપવામાં આવ્યું હતું અને સાઉદી પક્ષના જણાવ્યા પ્રમાણે મક્કાની દક્ષિણ તરફ એક ડ્રોનને પ્રતિબંધિત હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશતા પહેલાં નષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ મક્કાનું એલર્ટ હટાવી દેવામાં આવ્યું. પરંતુ “મક્કા પર ચોક્કસ મોટો હુમલો થવાનો હતો” એવું નિશ્ચિતપણે કહેવા માટે હાલમાં પૂરતી સ્વતંત્ર જાહેર માહિતી નથી. આ ઘટનાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસો એ છે કે મક્કા હવે તાજેતરના સાઉદી-હૂતી સૈન્ય તણાવના સંદર્ભમાં સીધી સુરક્ષા ચિંતાના કેન્દ્રમાં આવ્યું છે.

આગળ શું થઈ શકે?
હાલની પરિસ્થિતિમાં ત્રણ બાબતો ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.

પ્રથમ, સાઉદી અરેબિયા હવાઈ હુમલાઓ સામે પોતાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેટલી કડક બનાવે છે તે જોવાનું રહેશે.
બીજું, યમનની પશ્ચિમ કિનારે હૂતી દળોની સ્થિતિ અને બાબ અલ-મંદબ આસપાસની સૈન્ય ગતિવિધિઓ આગળ વધે છે કે અટકે છે તે મહત્વનું રહેશે.
ત્રીજું, મક્કા અથવા અન્ય પવિત્ર સ્થળો અંગે કોઈ નવી ઘટના બને છે કે નહીં તે સમગ્ર પ્રદેશમાં રાજકીય અને ધાર્મિક સ્તરે મોટી અસર પેદા કરી શકે છે.

UN પહેલેથી જ તમામ પક્ષોને સંયમ રાખવા અને વધુ વિસ્તરણ અટકાવવા અપીલ કરી રહ્યું છે.

અંતિમ સ્થિતિ
15 સપ્ટેમ્બરની ઘટના બાદ મક્કા માટેનું એલર્ટ હટાવી દેવામાં આવ્યું છે અને તાત્કાલિક જોખમ પસાર થઈ ગયાનું સાઉદી સિવિલ ડિફેન્સે જણાવ્યું છે. પરંતુ આ ઘટનાએ એક મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા પ્રશ્ન ઊભો કર્યો છે: યમનનો સંઘર્ષ હવે સાઉદી અરેબિયાના વધુ વિસ્તારો અને ખાસ કરીને વ્યૂહાત્મક તથા ધાર્મિક રીતે સંવેદનશીલ વિસ્તારો સુધી કેટલી હદે પહોંચી શકે? સાઉદી પક્ષ ડ્રોનને મક્કા તરફની હૂતી કાર્યવાહી ગણાવે છે, જ્યારે હૂતી સંગઠન મક્કાને નિશાન બનાવવાનો ઇનકાર કરે છે. તેથી હાલના તબક્કે ઘટનાને “મક્કા તરફ આવતું હૂતી ડ્રોન સાઉદી ડિફેન્સે અટકાવ્યું હોવાનો સાઉદી દાવો” તરીકે રજૂ કરવું વધુ સચોટ છે, જ્યારે હુમલાના ચોક્કસ હેતુ અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ માટે વધુ સ્વતંત્ર પુરાવાની રાહ જોવી જરૂરી

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.