ધો.12 પછી સીધો 5.5 વર્ષનો M.Des.!

NIDમાં હવે 5.5 વર્ષનો Integrated M.Des., જાણો સંપૂર્ણ વિગતો

22 Septemeber 2026 Gujarat Updates Team : ધોરણ 12 પછી ડિઝાઇન ક્ષેત્રમાં કારકિર્દી બનાવવાનું સપનું જોતા વિદ્યાર્થીઓ માટે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ડિઝાઇન (NID) તરફથી મહત્વપૂર્ણ શૈક્ષણિક વિકલ્પ સામે આવ્યો છે. NID 2027-28ના શૈક્ષણિક સત્રથી 5.5 વર્ષનો Professional Education Master of Design (Integrated Pathway) શરૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. આ અભ્યાસક્રમમાં કુલ 11 સેમેસ્ટર હશે અને ખાસ વાત એ છે કે વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ એટલે કે ધોરણ 12 બાદ જ આ સંકલિત માસ્ટર ડિગ્રીના માર્ગે આગળ વધી શકશે. હાલમાં NIDમાં 2.5 વર્ષનો M.Des. કાર્યક્રમ મુખ્યત્વે ગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપલબ્ધ છે. સત્તાવાર માહિતી મુજબ આ પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ કાર્યક્રમ અમદાવાદ, ગાંધીનગર અને બેંગલુરુ કેમ્પસમાં વિવિધ ડિઝાઇન વિશેષતાઓ સાથે ચાલે છે. નવો Integrated M.Des. કાર્યક્રમ શરૂ થતાં ધોરણ 12 બાદ જ ડિઝાઇનને મુખ્ય કારકિર્દી તરીકે પસંદ કરનારા વિદ્યાર્થીઓ માટે અભ્યાસની એક લાંબી પરંતુ સતત શૈક્ષણિક યાત્રા ઉપલબ્ધ બનશે.

ત્રણ કેમ્પસમાં 135 બેઠકો
પ્રસ્તાવિત 2027-28 Integrated M.Des. કાર્યક્રમમાં ત્રણ NID કેમ્પસને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. કુલ 135 બેઠકો 15 અલગ-અલગ ડિઝાઇન ક્ષેત્રોમાં વહેંચવામાં આવશે. દરેક સ્પેશિયલાઇઝેશનમાં નવ બેઠકો રાખવામાં આવી હોવાનું પ્રવેશ સંબંધિત વિગતોમાં જણાવાયું છે.કેમ્પસ પ્રમાણે વાત કરીએ તો અમદાવાદમાં સૌથી વધુ 72 બેઠકો રહેશે. અહીં આઠ અલગ-અલગ ડિઝાઇન ક્ષેત્રો હેઠળ પ્રવેશ આપવામાં આવશે. બેંગલુરુ કેમ્પસમાં ચાર વિશેષતાઓ માટે 36 બેઠકો, જ્યારે ગાંધીનગર કેમ્પસમાં ત્રણ ક્ષેત્રો માટે 27 બેઠકો ઉપલબ્ધ રહેશે. NIDના હાલના M.Des. કાર્યક્રમમાં પણ ત્રણેય કેમ્પસની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે. સત્તાવાર વેબસાઇટ અનુસાર અમદાવાદ, ગાંધીનગર અને બેંગલુરુમાં વિવિધ ડિઝાઇન ફેકલ્ટી અને વિશેષતાઓ ઉપલબ્ધ છે.

પાંચ મોટા ડિઝાઇન સ્ટ્રીમમાં અભ્યાસ
નવા Integrated M.Des.ને પાંચ મુખ્ય ડિઝાઇન સ્ટ્રીમમાં ગોઠવવામાં આવ્યો છે. તેમાં Industrial Design, Communication Design, Spatial Experience Design, Textile & Apparel Design અને Digital Design Futuresનો સમાવેશ થાય છે.

1. Industrial Design
   Industrial Design હેઠળ વિદ્યાર્થીઓને પ્રોડક્ટ, મટીરિયલ, વાહન અને સંબંધિત ડિઝાઇન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી વિશેષતાઓમાં અભ્યાસ કરવાની તક મળશે.અમદાવાદ કેમ્પસમાં Ceramic & Glass અને Product Design ઉપલબ્ધ રહેશે, જ્યારે ગાંધીનગરમાં Transportation & Automobile Designનો વિકલ્પ આપવામાં આવશે. NIDના હાલના Product Design અભ્યાસક્રમમાં વપરાશકર્તાની જરૂરિયાત, ergonomics, materials અને manufacturing techniques જેવા મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. Transportation & Automobile Designમાં mobility, transportation systems, experience અને automobile-related design challenges પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે. NID મુજબ આ ક્ષેત્રમાં industry collaboration અને live projects પણ અભ્યાસનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
2. Communication Design
   Communication Design હેઠળ અમદાવાદ કેમ્પસમાં ત્રણ વિશેષતાઓનો સમાવેશ થશે:

• Animation Film
• Film & Video Communication
• Graphic Design

આ ક્ષેત્ર એવા વિદ્યાર્થીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે જેમને visual storytelling, animation, filmmaking, graphics અને creative communicationમાં રસ હોય.NIDની હાલની M.Des. રચનામાં પણ Animation Film Design, Film & Video Communication અને Graphic Design જેવી વિશેષતાઓ અમદાવાદ કેમ્પસ સાથે જોડાયેલી છે.

3. Spatial Experience Design
   નવા અભ્યાસક્રમની ખાસિયતોમાં Spatial Experience Designનો સમાવેશ પણ છે.આ સ્ટ્રીમ હેઠળ અમદાવાદમાં Exhibition તથા Furniture & Interior Design, જ્યારે બેંગલુરુમાં Design for Retail Experience ઉપલબ્ધ રહેશે.Furniture અને Interior Designમાં જગ્યા, વસ્તુઓ, સામગ્રી, માનવ ઉપયોગ અને પર્યાવરણ સાથેના સંબંધને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન અભ્યાસ કરવામાં આવે છે. NIDના હાલના કાર્યક્રમમાં પણ આ ક્ષેત્ર અમદાવાદ કેમ્પસમાં ઉપલબ્ધ છે. Retail Experience Design વિદ્યાર્થીઓને દુકાન, બ્રાન્ડ સ્પેસ અને ગ્રાહકના અનુભવ સાથે જોડાયેલા ડિઝાઇન અભિગમ તરફ લઈ જઈ શકે છે.
4. Textile and Apparel Design
   ટેક્સટાઇલ, ફેશન અને લાઇફસ્ટાઇલ ક્ષેત્રમાં રસ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ આ Integrated Pathwayમાં વિશેષ વિકલ્પો છે.અમદાવાદમાં Textile Design, જ્યારે ગાંધીનગરમાં Apparel and Lifestyle Accessory Designની વ્યવસ્થા રહેશે.NIDના Textile Design કાર્યક્રમમાં materials, technology, sustainability, social responsibility, craft, industry અને computer-aided design જેવા વિવિધ પાસાઓનો સમાવેશ થાય છે. આથી આ ક્ષેત્ર માત્ર ફેશન ડિઝાઇન સુધી મર્યાદિત ન રહીને ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગ, ક્રાફ્ટ, બ્રાન્ડિંગ અને નવી ટેક્નોલોજી સાથે પણ જોડાઈ શકે છે.
5. Digital Design Futures
   ટેક્નોલોજી અને ડિઝાઇનને સાથે લઈને આગળ વધવા માંગતા વિદ્યાર્થીઓ માટે Digital Design Futures ખાસ ધ્યાન ખેંચે છે.આ ત્રણેય વિશેષતાઓ બેંગલુરુ કેમ્પસ ખાતે હશે:

• Digital Game Design
• Interaction Design
• Information Design
  Information Designમાં જટિલ માહિતી અને ડેટાને વપરાશકર્તા માટે સમજવા સરળ તથા દૃશ્યરૂપે અસરકારક બનાવવાના અભિગમ પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. NIDના વર્તમાન કાર્યક્રમમાં આ વિશેષતા બેંગલુરુ કેમ્પસમાં ઉપલબ્ધ છે. Digital Game Design અને Interaction Design જેવા ક્ષેત્રો ખાસ કરીને ડિજિટલ પ્રોડક્ટ્સ, એપ્લિકેશન, ગેમિંગ અને interactive experiencesમાં રસ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

ધોરણ 12 બાદ જ ડિઝાઇન ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ
આ કાર્યક્રમનું સૌથી મોટું વિશેષ લક્ષણ તેનો Integrated Pathway છે. સામાન્ય રીતે M.Des. જેવા માસ્ટર લેવલના અભ્યાસક્રમ માટે વિદ્યાર્થીએ પહેલાં ગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કરવું પડે છે. પરંતુ નવા કાર્યક્રમમાં ધોરણ 12 પછી જ વિદ્યાર્થી આ લાંબા ગાળાના સંકલિત ડિઝાઇન અભ્યાસક્રમમાં પ્રવેશ મેળવી શકશે.આથી ધોરણ 12માં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓએ જો પહેલેથી જ ડિઝાઇન ક્ષેત્રમાં કારકિર્દી નક્કી કરી હોય તો તેઓ ગ્રેજ્યુએશન અને ત્યારબાદ અલગથી માસ્ટર ડિગ્રી કરવાની જગ્યાએ સંકલિત માર્ગ પસંદ કરી શકશે.જોકે આ 5.5 વર્ષનો કાર્યક્રમ હાલના 2.5 વર્ષના M.Des.નો વિકલ્પ નથી. બંને કાર્યક્રમો અલગ રહેશે. NIDનો હાલનો M.Des. કાર્યક્રમ ગ્રેજ્યુએટ ઉમેદવારો માટે ચાલુ રહેશે. NIDની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર હાલમાં 2.5 વર્ષનો M.Des. કાર્યક્રમ ત્રણેય કેમ્પસમાં વિવિધ disciplines સાથે દર્શાવવામાં આવ્યો છે.

Admission પ્રક્રિયામાં પણ મહત્વનો ફેરફાર
Integrated M.Des. માટે પ્રવેશ પ્રક્રિયામાં Design Aptitude Test એટલે કે DAT મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.ઉમેદવારોએ પ્રથમ DAT Prelimsમાં ભાગ લેવો પડશે. ત્યારબાદ DAT Mainsની પ્રક્રિયા આવશે. નવા admission structure મુજબ DAT Mainsમાં હાજરી આપ્યા પછી ઉમેદવારોએ seat allotment પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવા માટે અલગ online admission application પણ સબમિટ કરવાની રહેશે. NIDના હાલના પ્રવેશ માળખામાં પણ DAT બે તબક્કામાં યોજાય છે અને ઉમેદવારની ક્ષમતા, ડિઝાઇન સમજ તથા સંબંધિત ગુણોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. અર્થાત્ માત્ર પરીક્ષા આપવી પૂરતી નહીં હોય; admissionના આગામી તબક્કામાં જરૂરી online પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પણ ઉમેદવારો માટે જરૂરી રહેશે.

2027-28 માટે અરજી ક્યારે?
2027-28 admission cycle માટે online applications 10 સપ્ટેમ્બર 2026થી શરૂ થઈ હોવાનું જણાવાયું છે.ઉમેદવારો 30 નવેમ્બર 2026ના રાત્રે 11:59 વાગ્યા સુધી અરજી કરી શકશે.
આગળના મહત્વના તબક્કામાં DAT Prelimsનો સમાવેશ થાય છે. તે 20 ડિસેમ્બર 2026ના રોજ યોજાવાની છે. DAT Prelimsનું પરિણામ 16 માર્ચ 2027ના રોજ જાહેર થવાનું નિર્ધારિત છે.DAT Mains અને ત્યારબાદની admission પ્રક્રિયાની તારીખો પછીથી જાહેર કરવામાં આવશે.વિદ્યાર્થીઓ માટે અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે application deadline અને પરીક્ષાની તારીખ વચ્ચેની તૈયારી માટેનો સમય પહેલેથી ધ્યાનમાં રાખવો જરૂરી રહેશે.

અમદાવાદ કેમ્પસને સૌથી વધુ બેઠકો
નવા Integrated M.Des.માં અમદાવાદ કેમ્પસને 72 બેઠકો સાથે સૌથી મોટો હિસ્સો મળ્યો છે.અમદાવાદમાં Communication Design, Industrial Design, Spatial Experience Design અને Textile Design જેવા વિવિધ ક્ષેત્રો ઉપલબ્ધ થવાથી ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ આ કાર્યક્રમ ખાસ રસનો બની શકે છે. NIDનું અમદાવાદ કેમ્પસ 1961માં સ્થાપિત થયું હતું અને સંસ્થા મુજબ તે ડિઝાઇન શિક્ષણ અને સંશોધન ક્ષેત્રે લાંબા સમયથી કાર્યરત છે. NID Act, 2014 હેઠળ NIDને “Institution of National Importance”નો દરજ્જો મળ્યો છે.ગાંધીનગર અને બેંગલુરુ કેમ્પસ પણ NIDની ડિઝાઇન શિક્ષણ વ્યવસ્થાના મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્રો છે. સત્તાવાર માહિતી મુજબ ત્રણેય કેમ્પસમાં વિવિધ Master of Design programmes ચાલે છે.

ડિઝાઇન શિક્ષણમાં નવી દિશા
નવા Integrated M.Des. કાર્યક્રમથી ડિઝાઇન શિક્ષણનો અભિગમ વધુ લાંબા ગાળાની શૈક્ષણિક યાત્રા તરફ જઈ રહ્યો હોવાનું કહી શકાય. 11 સેમેસ્ટરમાં અભ્યાસ કરવાની રચના વિદ્યાર્થીઓને મૂળભૂત ડિઝાઇન સમજથી લઈને ચોક્કસ ક્ષેત્રમાં ઊંડાણપૂર્વકની તાલીમ તરફ આગળ વધવાની તક આપશે.NIDના હાલના curriculum objectivesમાં experiential learning, creative innovation, interdisciplinary knowledge, technical skills, research અને real-life situations સાથે જોડાયેલા અભ્યાસ પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. આથી Integrated Pathwayમાં પ્રવેશ લેતા વિદ્યાર્થીઓ માટે માત્ર drawing અથવા artistic talent પૂરતું નહીં, પરંતુ observation, problem-solving, creativity, technology અને user-centric thinking જેવી ક્ષમતાઓ પણ મહત્વની બની શકે છે.

વિદ્યાર્થીઓ માટે શું બદલાશે?

ધોરણ 12 પછી ડિઝાઇન ક્ષેત્રમાં જવાની ઇચ્છા ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે હવે એક નવી શૈક્ષણિક પસંદગી ઊભી થશે. ખાસ કરીને જેમને પહેલેથી જ Industrial Design, Animation, Graphic Design, Interior, Textile, Automobile, Gaming અથવા Interaction Design જેવા ક્ષેત્રમાં રસ હોય તેઓ માટે આ કાર્યક્રમ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.પરંતુ ઉમેદવારોએ admission handbookમાં આપવામાં આવેલી eligibility, પરીક્ષા માળખું, application requirements, fees અને અન્ય શરતો ધ્યાનપૂર્વક તપાસવી જરૂરી રહેશે. પ્રવેશની અંતિમ વિગતો માટે NIDનું સત્તાવાર admission portal જ માન્ય સ્ત્રોત ગણવો જોઈએ. NIDની હાલની સત્તાવાર માહિતી મુજબ admission માટે DAT આધારિત પ્રક્રિયા છે અને વિગતવાર અરજી માટે admissions.nid.eduનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

5.5 વર્ષનો માર્ગ, 15 ડિઝાઇન ક્ષેત્રો અને 135 બેઠકો
એકંદરે જોવામાં આવે તો 2027-28થી શરૂ થનારો પ્રસ્તાવિત 5.5 વર્ષનો Integrated M.Des. કાર્યક્રમ ધોરણ 12 પછી ડિઝાઇન ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ મેળવવા માંગતા વિદ્યાર્થીઓ માટે એક અલગ શૈક્ષણિક માર્ગ રજૂ કરે છે.11 સેમેસ્ટર, 15 ડિઝાઇન વિશેષતાઓ, ત્રણ કેમ્પસ અને 135 બેઠકો—આ ચાર બાબતો આ કાર્યક્રમની મુખ્ય વિશેષતાઓ બની રહેશે.અમદાવાદમાં 72, બેંગલુરુમાં 36 અને ગાંધીનગરમાં 27 બેઠકોનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. સાથે જ Digital Design Futures જેવા ટેક્નોલોજી આધારિત ક્ષેત્રો, Communication Design, Industrial Design, Spatial Experience તથા Textile અને Apparel જેવા પરંપરાગત તથા આધુનિક ડિઝાઇન ક્ષેત્રોને એક જ Integrated Master pathwayમાં જોડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

આ કાર્યક્રમ 2027-28માં શરૂ થયા બાદ તેની પસંદગી પ્રક્રિયા, વિદ્યાર્થીઓનો અનુભવ અને વિવિધ ડિઝાઇન ક્ષેત્રોમાં તેની શૈક્ષણિક અસર આગામી વર્ષોમાં વધુ સ્પષ્ટ થશે.

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.