ગુજરાતમાં FDCAનું મેગા એક્શન
ગુજરાતમાં નકલી દવાઓ સામે તવાઈ, 50 દવા પેઢીઓના લાયસન્સ રદ
02 September 2026 Gujarat Updates Team: 20ગુજરાતમાં લોકોના આરોગ્ય સાથે જોડાયેલી બે મહત્વની બાબતો—દવા અને ખોરાક—માં કોઈ પ્રકારની ગેરરીતિ ચલાવી લેવામાં નહીં આવે તેવો કડક સંદેશ રાજ્ય સરકારે આપ્યો છે. નકલી દવાઓના વેચાણથી લઈને ખાદ્ય ચીજોમાં ભેળસેળ સુધીની ગેરરીતિઓ સામે ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ કંટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDCA) દ્વારા તપાસ અને કાર્યવાહીનો વ્યાપ વધારવામાં આવ્યો છે.
ગાંધીનગરમાં આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી સમીક્ષા બેઠકમાં ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન થયેલી કામગીરીની વિગતો સામે આવી હતી. રજૂ થયેલા આંકડા મુજબ ગંભીર ખામીઓ સામે 50 દવા પેઢીઓના વેચાણ પરવાના રદ કરવામાં આવ્યા છે. બે એકમો સામે ક્લોઝર ઓર્ડર, આઠના લાયસન્સ સસ્પેન્ડ અને 11 દવાઓના બનાવટ સંબંધિત પરવાના રદ કરવાની કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.
બીજી તરફ ખાદ્ય સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં પણ તંત્રે મોટા પાયે કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. રાજ્યના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં દરોડા અને તપાસ દરમિયાન 42,988 કિલોગ્રામથી વધુ શંકાસ્પદ ખાદ્ય સામગ્રી કબજે કરવામાં આવી છે. આ જથ્થાની અંદાજિત કિંમત રૂ.93 લાખથી વધુ હોવાનું જણાવાયું છે.
આ સમગ્ર કાર્યવાહી વચ્ચે અમદાવાદમાં સામે આવેલું શંકાસ્પદ Nicardia Retard-10 દવાનું પ્રકરણ પણ ખાસ ચર્ચામાં આવ્યું છે. FDCAએ 19 ઓગસ્ટથી તપાસ શરૂ કર્યા બાદ 30થી વધુ મેડિકલ સ્ટોર્સ અને દવા એજન્સીઓની તપાસ કરી હતી. 1,250 જેટલી શંકાસ્પદ ટેબ્લેટ જપ્ત કરવામાં આવી હતી અને અન્ય શંકાસ્પદ દવાઓનો આશરે રૂ.1.70 લાખનો સ્ટોક વેચાણ માટે રોકવામાં આવ્યો હતો.
50 દવા પેઢીઓ સામે લાયસન્સ રદ કરવાની કાર્યવાહી
દવાઓના વેચાણ અને વિતરણમાં નિયમોનું પાલન થાય તે માટે FDCA દ્વારા નિયમિત તપાસ કરવામાં આવે છે. જોકે ગંભીર ક્ષતિઓ અથવા નિયમભંગ સામે હવે લાયસન્સ સ્તરે કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે.ઓગસ્ટ દરમિયાન 50 દવા પેઢીઓના વેચાણ પરવાના રદ કરાયા હોવાનું સમીક્ષા બેઠકમાં જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત બે પેઢીઓને બંધ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે અને આઠ પેઢીઓના લાયસન્સ સ્થગિત કરવા માં આવ્યા છે. આ પગલાંને માત્ર વહીવટી કાર્યવાહી તરીકે જોવાને બદલે દવા બજારમાં ગુણવત્તા અને જવાબદારી જાળવવા માટેના મહત્વપૂર્ણ સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે. દવા બનાવતી કે વેચતી કોઈપણ સંસ્થા માટે ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, સંગ્રહ, ખરીદીના દસ્તાવેજો અને સપ્લાય ચેઇનની પારદર્શિતા મહત્વપૂર્ણ છે.
દવાઓના ક્ષેત્રમાં નાની ભૂલ પણ દર્દીના સ્વાસ્થ્ય પર મોટી અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને બ્લડપ્રેશર, હૃદય, ડાયાબિટીસ અથવા અન્ય લાંબા સમયની સારવારમાં વપરાતી દવાઓ દર્દીઓ નિયમિતપણે લેતા હોય છે. આવી દવામાં શંકાસ્પદ અથવા નકલી ઉત્પાદન બજારમાં પહોંચે તો જોખમ વધી શકે છે.
Nicardia Retard-10 કેસે ખોલી દવા સપ્લાયની કડી
ગુજરાતમાં નકલી દવાઓ અંગેની કાર્યવાહીમાં Nicardia Retard-10નું પ્રકરણ સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓમાંનું એક બની રહ્યું છે.FDCAને શંકાસ્પદ નકલી બ્લડપ્રેશરની દવા અંગે માહિતી મળ્યા બાદ 19 ઓગસ્ટે તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી. 19થી 21 ઓગસ્ટ દરમિયાન 30થી વધુ મેડિકલ સ્ટોર્સ અને દવા એજન્સીઓની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન નડિયાદની એક મેડિકલ દુકાનમાંથી 660 Nicardia Retard-10 ટેબ્લેટ મળી આવી હતી. આ જથ્થા પર J.B. Chemicals & Pharmaceuticals Ltd., Bharuchના નામ સાથે બેચ નંબર ACG25007 દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. આમાંથી 660 ટેબ્લેટ પરીક્ષણ માટે મોકલવામાં આવી હતી.
બીજી તરફ અમદાવાદના પાલડી વિસ્તારમાં આવેલી એક મેડિકલ એજન્સીમાંથી ભાવનગર તરફ મોકલવામાં આવેલા વધુ 590 ટેબ્લેટ પણ કબજે કરવામાં આવ્યા હતા. બંને સ્થળેથી મળેલા જથ્થાને મળીને કુલ 1,250 ટેબ્લેટની જપ્તી થઈ હતી.
અન્ય દવાઓના સ્ટોક પર પણ રોક
Nicardia Retard-10 ઉપરાંત FDCAની તપાસ દરમિયાન અન્ય કેટલીક દવાઓના નમૂના પણ લેવામાં આવ્યા હતા. તેમાં Nicardia Retard 20, Cilacar 5, Cilacar 10, Cilacar TM 50 અને અલગ બેચની Nicardia Retard-10નો સમાવેશ થતો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. આ શંકાસ્પદ સ્ટોકની અંદાજિત કિંમત રૂ.1.70 લાખ હોવાનું જણાવાયું છે અને તપાસ પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી તેના વેચાણ પર રોક લગાવવામાં આવી છે. અધિકારીઓ દ્વારા સંબંધિત દવા પેઢીઓના ખરીદી અને વેચાણના દસ્તાવેજોની પણ ચકાસણી કરવામાં આવી રહી છે. આ કાર્યવાહીથી એક બાબત સ્પષ્ટ થાય છે કે તપાસ માત્ર એક મેડિકલ સ્ટોર સુધી મર્યાદિત નથી. અધિકારીઓ દવા ક્યાંથી આવી, કોના મારફતે આગળ ગઈ અને કયા-કયા સ્થળે તેનો સ્ટોક પહોંચ્યો તેની કડી શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
નકલી દવા બજારમાં પહોંચે ત્યારે સૌથી મોટું જોખમ કોને?
નકલી અથવા શંકાસ્પદ દવાના કિસ્સામાં સૌથી મોટું જોખમ દર્દી માટે હોય છે. કારણ કે દર્દી સામાન્ય રીતે દવાની પેકિંગ, નામ અથવા દેખાવના આધારે તેને અસલી માની લે છે.જો દવાની અંદરનો સક્રિય ઘટક યોગ્ય માત્રામાં ન હોય, ઉત્પાદન પ્રક્રિયા નિયંત્રિત ન હોય અથવા દવાની ગુણવત્તા જાળવવામાં આવી ન હોય તો દર્દીને અપેક્ષિત સારવાર ન મળે તેવી શક્યતા રહે છે.
બ્લડપ્રેશર માટેની દવા જેવા કિસ્સામાં આ મુદ્દો વધુ ગંભીર બને છે, કારણ કે દર્દીઓ ઘણી વખત લાંબા સમય સુધી એક જ દવા પર નિર્ભર રહે છે.
આથી દવા બજારમાં માત્ર ઉત્પાદકની જ નહીં, પરંતુ સ્ટોકિસ્ટ, ડિસ્ટ્રિબ્યુટર અને રિટેલર સુધીની સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનની જવાબદારી મહત્વપૂર્ણ બને છે.
42 હજાર કિલોથી વધુ શંકાસ્પદ ખાદ્ય જથ્થો
દવાઓ ઉપરાંત ખાદ્ય સુરક્ષાના મોરચે પણ ગુજરાતમાં મોટી કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં કરવામાં આવેલા દરોડા દરમિયાન કુલ 42,988 કિલોગ્રામથી વધુ શંકાસ્પદ ખાદ્ય સામગ્રી જપ્ત કરવામાં આવી હોવાનું સમીક્ષા બેઠકમાં જણાવાયું છે. આ જથ્થાની કિંમત રૂ.93 લાખથી વધુ હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ જથ્થામાં ખાદ્ય તેલ, ઘી, દૂધ અને મરચાં પાઉડર જેવી રોજિંદા ઉપયોગમાં આવતી વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. ખાદ્ય પદાર્થોની ભેળસેળનો મુદ્દો સામાન્ય ગ્રાહક માટે ખાસ ચિંતાજનક છે. કારણ કે દૈનિક જીવનમાં ઉપયોગમાં લેવાતી આ વસ્તુઓ સીધી રીતે પરિવારના ખોરાકનો ભાગ બને છે. તંત્રની કામગીરીનો હેતુ માત્ર ભેળસેળવાળો માલ બજારમાંથી દૂર કરવાનો નથી, પરંતુ આવા માલના ઉત્પાદન અને વિતરણ પાછળ રહેલા વ્યવસાયિક નેટવર્કને ઓળખવાનો પણ છે.
રેસ્ટોરન્ટ અને ડેરી એકમો પણ તપાસના ઘેરામાં
ખાદ્ય સુરક્ષા માત્ર પેકેટબંધ ઉત્પાદનો સુધી સીમિત નથી. રેસ્ટોરન્ટ, ડેરી, હોટલ, કેટરિંગ એકમો અને અન્ય Food Business Operators પણ નિયમોનું પાલન કરે તે જરૂરી છે.સમીક્ષા બેઠકમાં રજૂ થયેલી વિગતો પ્રમાણે સ્વચ્છતા અને ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનું યોગ્ય રીતે પાલન ન કરનારા 306 એકમોને સુધારણા નોટિસ આપવામાં આવી છે. જ્યારે ગંભીર બેદરકારી સામે 38 એકમોના લાયસન્સ રદ કરવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. આ કાર્યવાહીનો સીધો અર્થ એ છે કે ફૂડ બિઝનેસ ચલાવનારાઓ માટે માત્ર વેપારનું લાયસન્સ હોવું પૂરતું નથી. ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, સ્વચ્છતા, કાચા માલની ગુણવત્તા અને સંગ્રહ વ્યવસ્થા પણ નિયમ મુજબ રાખવી જરૂરી છે.
2,553 કિલોથી વધુ ડેરી એનાલોગનો નાશ
ડેરી ઉત્પાદનોના ક્ષેત્રમાં પણ FDCAની કાર્યવાહી નોંધપાત્ર રહી છે.રાજ્યમાં 2,553 કિલોગ્રામથી વધુ બિન-ગુણવત્તાયુક્ત ડેરી એનાલોગનો નાશ કરવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. આ મુદ્દો ઓગસ્ટ 2026માં ગુજરાતમાં ખાસ ચર્ચામાં પણ રહ્યો હતો. રાજ્ય સરકારે અનધિકૃત analogue paneer, cheese અને butterના ઉત્પાદન, સંગ્રહ, પરિવહન, વિતરણ અને વેચાણ પર પ્રતિબંધ જાહેર કર્યો હતો. સરકારનું કહેવું હતું કે દૂધ આધારિત અસલી ઉત્પાદનો જેવા દેખાતા પરંતુ બિન-ડેરી ઘટકોમાંથી બનેલા ઉત્પાદનો ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરી શકે છે.
આથી આગામી દિવસોમાં ડેરી પ્રોડક્ટ્સના નામ, લેબલિંગ અને વાસ્તવિક ઘટકો અંગે પણ તપાસ વધુ કડક બનવાની શક્યતા છે.
તહેવારો પહેલાં ખાદ્ય બજાર પર ખાસ નજર
તહેવારોની સિઝન નજીક આવતા મીઠાઈ, દૂધ, ઘી, તેલ, મસાલા અને અન્ય ખાદ્ય ચીજોની માંગમાં વધારો થતો હોય છે. માંગ વધે ત્યારે બજારમાં નફો વધારવા માટે ગેરરીતિ કરવાની શક્યતા પણ વધતી હોવાને કારણે તંત્રએ ખાસ તકેદારી રાખવાની દિશામાં કામગીરી હાથ ધરી છે.શ્રાવણ માસ અને આગામી તહેવારોને ધ્યાનમાં રાખીને રોજિંદા ઉપયોગની ખાદ્ય ચીજોની ગુણવત્તા પર સતત નજર રાખવાના નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે.
ખાસ કરીને દૂધ અને ઘી જેવા ઉત્પાદનોના નમૂના લેવાની કામગીરી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, કારણ કે આ ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ ઘરોથી લઈને મીઠાઈની દુકાનો અને રેસ્ટોરન્ટ સુધી મોટા પ્રમાણમાં થાય છે.
ગુજરાતમાં ‘ઝીરો ટોલરન્સ’નો સંદેશ
આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાના નેતૃત્વ હેઠળ થઈ રહેલી કાર્યવાહીનો મુખ્ય સંદેશ સ્પષ્ટ છે—જનતાના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલા મુદ્દામાં બેદરકારી સહન કરવામાં આવશે નહીં.એક તરફ દવા પેઢીઓ સામે લાયસન્સ રદ અને સસ્પેન્શન જેવી કાર્યવાહી થઈ રહી છે, તો બીજી તરફ ખાદ્ય વ્યવસાયોમાં ગંભીર ખામીઓ સામે લાયસન્સ રદ કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત શંકાસ્પદ દવાઓના જથ્થા પર વેચાણ પ્રતિબંધ અને લેબોરેટરી પરીક્ષણ જેવી પ્રક્રિયાઓ પણ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
આવી કાર્યવાહીથી નિયમોનું પાલન કરતા વેપારીઓને પણ પોતાની સપ્લાય ચેઇન અને દસ્તાવેજીકરણ વધુ મજબૂત રાખવાનો સંદેશ મળે છે.
તપાસ હવે ક્યાં સુધી પહોંચશે?
Nicardia Retard-10ના કેસમાં તપાસ હજુ મહત્વના તબક્કે છે. FDCA દ્વારા ખરીદી અને વેચાણના રેકોર્ડની ચકાસણી કરવામાં આવી રહી છે. 30થી વધુ મેડિકલ સ્ટોર્સ અને એજન્સીઓ સુધી તપાસ પહોંચવી એ દર્શાવે છે કે તંત્ર માત્ર એક જ સ્થળે મળેલા જથ્થાથી સંતોષ માનતું નથી. જો દવાના નમૂનાઓમાં ગેરરીતિ સાબિત થાય છે તો સપ્લાય ચેઇનમાં જોડાયેલા અન્ય પક્ષોની ભૂમિકા પણ તપાસ હેઠળ આવી શકે છે. આ સમગ્ર કેસનો અંતિમ નિષ્કર્ષ લેબોરેટરી રિપોર્ટ અને સત્તાવાર તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.
જનઆરોગ્ય માટે કડક અમલ જરૂરી
નકલી દવા અને ભેળસેળવાળા ખોરાકનો મુદ્દો માત્ર કાયદો તોડવાનો નથી. બંને બાબતો સીધી રીતે સામાન્ય માણસના આરોગ્ય સાથે જોડાયેલી છે.એક દર્દી દવા ખરીદે છે ત્યારે તેને વિશ્વાસ હોય છે કે પેકેટમાં જે લખ્યું છે તે જ દવા તેને મળી રહી છે. એ જ રીતે પરિવાર દૂધ, ઘી, તેલ કે મસાલો ખરીદે ત્યારે તેને ખાતરી હોવી જોઈએ કે ઉત્પાદન ગુણવત્તાના ધોરણોને અનુરૂપ છે. આ વિશ્વાસ જાળવવાની જવાબદારી સરકાર, નિયમનકારી તંત્ર, ઉત્પાદક, સપ્લાયર, વેપારી અને અંતે ગ્રાહક—બધાની છે. ગુજરાતમાં FDCA દ્વારા કરવામાં આવેલી તાજેતરની કાર્યવાહી આ જ દિશામાં એક મોટું પગલું છે. 50 દવા પેઢીઓના લાયસન્સ રદ કરવાની કાર્યવાહી, શંકાસ્પદ દવાઓ પર રોક, હજારો કિલોગ્રામ ખાદ્ય સામગ્રીની જપ્તી અને ડેરી ઉત્પાદનો સામે કાર્યવાહી—આ બધું દર્શાવે છે કે આરોગ્ય ક્ષેત્રે નિયમોના અમલને ગંભીરતાથી લેવામાં આવી રહ્યો છે.
ગુજરાતમાં દવા અને ખાદ્ય સુરક્ષાને લઈને સરકાર તથા FDCAની કાર્યવાહી હવે વધુ વ્યાપક બની રહી છે. Nicardia Retard-10ના શંકાસ્પદ જથ્થાથી શરૂ થયેલી તપાસે દવા સપ્લાય ચેઇનની ચકાસણીની જરૂરિયાત ફરી સામે મૂકી છે, જ્યારે ખાદ્ય વિભાગની કાર્યવાહીથી ભેળસેળ સામેના અભિયાનને વધુ વેગ મળ્યો છે.આગામી તહેવારોને ધ્યાનમાં રાખીને દૂધ, ઘી, તેલ અને મસાલા જેવી વસ્તુઓ પર તપાસ વધે તેવી શક્યતા છે. બીજી તરફ દવા બજારમાં શંકાસ્પદ સ્ટોકની ઓળખ અને તેની સપ્લાય કડી સુધી પહોંચવું પણ તંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
સરકારની કાર્યવાહીનો સાર એક જ છે—લોકોના આરોગ્યને જોખમમાં મૂકીને કરવામાં આવતો નફો કોઈપણ સંજોગોમાં સ્વીકાર્ય નથી.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ પણ વાંચો :
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
