ગુજરાતમાં નવી સુપર સ્પેશિયાલિટી સુવિધા
મગજ અને કરોડરજ્જુની સારવાર હવે વધુ આધુનિક બનશે, અમદાવાદમાં 521 બેડનું કેન્દ્ર
24 October 2026 Gujarat Updates Team: ગુજરાતમાં આરોગ્ય સેવાઓને વધુ વ્યાપક, આધુનિક અને વિશેષ સારવારલક્ષી બનાવવા માટે રાજ્ય સરકારે નવા પ્રોજેક્ટ્સને ગતિ આપી છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે શનિવારે રાજ્યભરમાં 255 આરોગ્ય સુવિધાઓનું લોકાર્પણ કર્યું હતું, જ્યારે અન્ય 45 વિકાસકાર્યો માટે ખાતમુહૂર્ત કરવામાં આવ્યું હતું. આ તમામ પ્રોજેક્ટ્સનું સંયુક્ત અંદાજિત મૂલ્ય ₹500 કરોડથી વધુ હોવાનું જણાવાયું છે. આ કાર્યક્રમમાં અમદાવાદ સિવિલ હોસ્પિટલ ખાતે ₹223 કરોડના ખર્ચે વિકસાવવામાં આવનાર ન્યુરોસાયન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અને રિસર્ચ સેન્ટર વિશેષ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું હતું.
આ નવી સંસ્થા મગજ, ચેતાતંત્ર અને કરોડરજ્જુ સંબંધિત જટિલ બીમારીઓની સારવાર માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ગુજરાત ઉપરાંત આસપાસનાં રાજ્યોના દર્દીઓને પણ અદ્યતન સારવારની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય હેતુ છે. એક તરફ રાજ્યમાં પ્રાથમિક અને સામાન્ય આરોગ્ય સેવાઓનો વ્યાપ વધારવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે, તો બીજી તરફ ગંભીર બીમારીઓ માટે વિશેષ તબીબી માળખું ઊભું કરવાની દિશામાં પણ રોકાણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
અમદાવાદ સિવિલ હોસ્પિટલમાં 521 બેડનું ન્યુરોસાયન્સ કેન્દ્ર
અમદાવાદની સિવિલ હોસ્પિટલના આરોગ્ય માળખામાં ઉમેરાનાર ન્યુરોસાયન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનું આયોજન વિશાળ સ્તરે કરવામાં આવ્યું છે. ઉપલબ્ધ વિગતો પ્રમાણે, આ સંકુલ 58,831 ચોરસ મીટર વિસ્તારમાં વિકસાવવાનું આયોજન છે. તેમાં કુલ 521 બેડની ક્ષમતા રહેશે, જેમાં 160 બેડ સઘન સારવાર એકમ એટલે કે ICU માટે નિર્ધારિત કરવામાં આવશે. ઉપરાંત, 13 આધુનિક ઓપરેશન થિયેટર પણ આ કેન્દ્રનો ભાગ બનશે.
આ માળખું ખાસ કરીને એવા દર્દીઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે જેમને સામાન્ય સારવારથી આગળ વધીને નિષ્ણાત ડૉક્ટરો, અદ્યતન નિદાન પદ્ધતિઓ અને જટિલ સર્જરીની જરૂર પડે છે. મગજમાં ગાંઠ, સ્ટ્રોક, કરોડરજ્જુના રોગો, અકસ્માતને કારણે ચેતાતંત્રને થયેલી ઈજા અને અન્ય ગંભીર ન્યુરોલોજિકલ સમસ્યાઓ માટે અહીં વિશેષ સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવાની યોજના છે.
આ પ્રકારની બીમારીઓમાં સમયસર નિદાન અને યોગ્ય સારવાર અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. સ્ટ્રોક જેવા કિસ્સાઓમાં સારવારમાં થતો વિલંબ દર્દીની શારીરિક ક્ષમતા અને જીવનની ગુણવત્તા પર ગંભીર અસર કરી શકે છે. તેવી જ રીતે, મગજ અથવા કરોડરજ્જુની જટિલ સર્જરી માટે વિશેષ સાધનો, પ્રશિક્ષિત તબીબી ટીમ અને સતત દેખરેખ જરૂરી હોય છે. નવા કેન્દ્રમાં આ જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને સારવારનું માળખું ઊભું કરવામાં આવશે.
સારવાર સાથે સંશોધન અને પુનર્વસન પર પણ ભાર
ન્યુરોસાયન્સ કેન્દ્રની વિશેષતા માત્ર હોસ્પિટલની બેડ ક્ષમતા કે ઓપરેશન થિયેટર પૂરતી મર્યાદિત રહેવાની નથી. તેમાં સંશોધન અને પુનર્વસન સંબંધિત સુવિધાઓનો પણ સમાવેશ થવાનો છે. મગજ અને ચેતાતંત્રની બીમારીઓમાંથી સાજા થતા દર્દીઓને ઘણી વખત લાંબા સમય સુધી ફિઝિકલ થેરાપી, કાર્યક્ષમતા પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની તાલીમ અને નિયમિત તબીબી અનુસરણની જરૂર પડે છે.
સ્ટ્રોક પછી હાથ-પગની હલનચલન, બોલવાની ક્ષમતા અથવા રોજિંદા કાર્યો કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવતા દર્દીઓ માટે પુનર્વસન સારવાર મહત્ત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. કરોડરજ્જુની ઈજા ધરાવતા દર્દીઓ માટે પણ લાંબા ગાળાની સંભાળ અને પુનર્વસન જરૂરી બની શકે છે. સંશોધન સાથે સંકળાયેલી સુવિધાઓથી ભવિષ્યમાં નવી સારવાર પદ્ધતિઓના અભ્યાસ અને તબીબી જ્ઞાનના વિકાસને પણ પ્રોત્સાહન મળવાની સંભાવના છે.
જોકે, આ કેન્દ્ર ક્યારે સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત થશે, તેની સેવાઓનો ચોક્કસ વ્યાપ શું રહેશે અને વિવિધ સારવાર માટેની વ્યવસ્થા કેવી રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવશે, તે અંગેની વિગતવાર માહિતી અલગથી જાહેર થવાની રહેશે.
રાજ્યભરમાં 255 સુવિધાઓ લોકાર્પિત, 45 કામોનું ખાતમુહૂર્ત
મુખ્યમંત્રીના કાર્યક્રમ દરમિયાન રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં આરોગ્ય સુવિધાઓને સમર્પિત કરવામાં આવી હતી. આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનસેરિયાના જણાવ્યા પ્રમાણે, લોકાર્પણ કરવામાં આવેલી 255 સુવિધાઓ પાછળ અંદાજે ₹185 કરોડનો ખર્ચ થયો છે. આ ઉપરાંત, 45 નવા પ્રોજેક્ટ્સ માટે આશરે ₹347 કરોડના ખર્ચનો અંદાજ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ આંકડાઓ રાજ્યના આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં એકસાથે અનેક સ્તરે વિકાસકાર્યો આગળ વધારવાના પ્રયાસને દર્શાવે છે. એક બાજુ નવા પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ થઈ રહ્યા છે, જ્યારે બીજી બાજુ તૈયાર થયેલી સુવિધાઓનો જાહેર ઉપયોગ શરૂ કરાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. આ બંને પ્રક્રિયાઓ આરોગ્ય સેવાઓની પહોંચ વધારવા માટે જરૂરી છે.
આયુષ્માન ભારત યોજનાનો ઉલ્લેખ
મુખ્યમંત્રીએ આયુષ્માન ભારત યોજનાનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું હતું કે પાત્ર લાભાર્થીઓને ₹10 લાખ સુધીની કેશલેસ સારવારની સુવિધા મળે છે. રાજ્યમાં 2.87 કરોડથી વધુ આયુષ્માન કાર્ડ જારી કરવામાં આવ્યાં હોવાનું પણ તેમણે જણાવ્યું હતું.
આરોગ્ય ખર્ચ અનેક પરિવારો માટે આર્થિક પડકાર બની શકે છે. ખાસ કરીને ગંભીર બીમારી, લાંબી સારવાર, સર્જરી અથવા ICUમાં દાખલ થવાની પરિસ્થિતિમાં ખર્ચ ઝડપથી વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં સરકારી આરોગ્ય સુરક્ષા યોજનાઓ પાત્ર પરિવારોને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં ઉપયોગી બની શકે છે.
તેમ છતાં, કાર્ડ જારી થવાની સંખ્યા અને તેનો અસરકારક ઉપયોગ બે અલગ બાબતો છે. લાભાર્થીઓને યોજનાની પાત્રતા, તેમાં આવરી લેવાતી સારવાર, માન્ય હોસ્પિટલ અને મંજૂર પ્રક્રિયાઓ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી મળવી જરૂરી છે. નવી વિશેષ સારવાર સુવિધાઓ વિકસે ત્યારે સંબંધિત યોજનાઓ હેઠળ કઈ સેવાઓ ઉપલબ્ધ રહેશે, તે અંગે પણ દર્દીઓ માટે માર્ગદર્શન મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
મેડિકલ કોલેજોની સંખ્યા અને MBBS બેઠકોમાં વધારો
ગુજરાતમાં તબીબી શિક્ષણના વિસ્તરણને પણ મુખ્યમંત્રીએ પોતાના સંબોધનમાં મહત્વ આપ્યું હતું. તેમણે રજૂ કરેલા આંકડા પ્રમાણે, રાજ્યમાં 2001-02 દરમિયાન આઠ મેડિકલ કોલેજો હતી, જે 2025-26 સુધીમાં વધીને 43 થઈ હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન MBBSની બેઠકો 1,375થી વધીને 7,525 થઈ હોવાનું જણાવાયું હતું.
મેડિકલ કોલેજો અને MBBS બેઠકોની સંખ્યા વધવાથી તબીબી શિક્ષણ મેળવવા માટેની ઉપલબ્ધ તકો વિસ્તરી શકે છે. રાજ્યમાં તાલીમ મેળવનારા ડૉક્ટરોની સંખ્યા વધારવામાં આવી વ્યવસ્થા મદદરૂપ બની શકે છે. સાથે જ, વિશેષ સારવાર કેન્દ્રો અને શિક્ષણ સંસ્થાઓ વચ્ચે સંકલન વધે તો વિદ્યાર્થીઓને જટિલ કેસનો અભ્યાસ, સંશોધન અને નિષ્ણાતોની દેખરેખ હેઠળ તાલીમ મેળવવાની તક મળી શકે છે.
પરંતુ આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં માનવ સંસાધનનો વિકાસ માત્ર MBBS બેઠકો સુધી મર્યાદિત નથી. નર્સિંગ, પેરામેડિકલ શિક્ષણ, નિષ્ણાત તબીબી અભ્યાસક્રમો, ઇમરજન્સી મેડિસિન અને પુનર્વસન સેવાઓ માટે પ્રશિક્ષિત કર્મચારીઓની ઉપલબ્ધતા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને ન્યુરોસાયન્સ જેવી વિશેષ શાખામાં ન્યુરોલોજિસ્ટ, ન્યુરોસર્જન, એનેસ્થેટિસ્ટ, ICU નિષ્ણાતો અને પુનર્વસન નિષ્ણાતોની સંકલિત ટીમ જરૂરી બની શકે છે.
રાજકોટ AIIMS અને નવી મેડિસિટીના આયોજન પર નજર
મુખ્યમંત્રીએ રાજકોટમાં કાર્યરત AIIMSનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ ઉપરાંત, વસાઈ અને કામરેજ ખાતે અંદાજે ₹3,000 કરોડના ખર્ચે નવી મેડિસિટીઓ વિકસાવવાની પ્રસ્તાવિત યોજનાની પણ ચર્ચા કરી હતી. મેડિસિટીનો વિચાર સામાન્ય રીતે વિશાળ આરોગ્ય સંકુલ, વિશેષ સારવાર, તબીબી શિક્ષણ અને સંશોધન જેવી પ્રવૃત્તિઓને એક જ સ્થળે સંકલિત કરવાની દિશામાં મહત્વનો બની શકે છે.
સ્પાઇન હોસ્પિટલની યોજના પણ મહત્વપૂર્ણ
આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનસેરિયાએ ન્યુરોસાયન્સ સંકુલની અંદર અલગ સ્પાઇન હોસ્પિટલ વિકસાવવાની યોજના અંગે પણ માહિતી આપી હતી. કરોડરજ્જુ સંબંધિત રોગો, ગંભીર ઈજાઓ અને હલનચલનને અસર કરતી સમસ્યાઓ ધરાવતા દર્દીઓ માટે વિશેષ સારવારની જરૂર પડી શકે છે. અલગ સ્પાઇન હોસ્પિટલની યોજના અમલમાં આવે તો આ ક્ષેત્રમાં નિદાન, સર્જરી અને સારવાર પછીની સંભાળ માટે સમર્પિત વ્યવસ્થા વિકસાવવાની તક મળશે.
આવી સુવિધામાં સારવારની સાથે પુનર્વસન અને દર્દીની રોજિંદી કાર્યક્ષમતા સુધારવા માટેની વ્યવસ્થા પણ મહત્વની બની શકે છે. જોકે, સ્પાઇન હોસ્પિટલના નિર્માણ અને સેવાઓ શરૂ થવા અંગેની ચોક્કસ સમયમર્યાદા જાહેર થાય પછી જ તેના અમલીકરણની સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થશે.
ટીબી, મેલેરિયા અને માતા-બાળ આરોગ્ય પર ભાર
પાનસેરિયાએ રાજ્યમાં ક્ષયરોગ (ટીબી) નાબૂદીના પ્રયાસો, મેલેરિયા નિયંત્રણ અને માતા તથા બાળ મૃત્યુદર ઘટાડવા માટે ચાલી રહેલી કામગીરીનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. જાહેર આરોગ્યની દૃષ્ટિએ આ ક્ષેત્રો મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે તેમાં સારવાર ઉપરાંત વહેલી ઓળખ, સમયસર દવાઓ, નિયમિત દેખરેખ, આરોગ્ય શિક્ષણ અને સમુદાયની ભાગીદારી જરૂરી બને છે.
ટીબી સામેની લડતમાં દર્દીઓને સમયસર તપાસ અને સારવાર મળે તે જરૂરી છે. મેલેરિયા નિયંત્રણ માટે રોગનો ફેલાવો અટકાવવાના પગલાં, રોગની વહેલી ઓળખ અને સ્થાનિક સ્તરે આરોગ્ય તંત્રની સજ્જતા મહત્વ ધરાવે છે. માતા અને બાળકના આરોગ્ય માટે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાનની તપાસ, સુરક્ષિત પ્રસૂતિ, જન્મ પછીની સંભાળ અને પોષણ અંગેની જાગૃતિ નિર્ણાયક બની શકે છે.
આ કામગીરીમાં ડૉક્ટરો, નર્સો, અન્ય આરોગ્ય કર્મચારીઓ અને આશા વર્કરોની ભૂમિકા નોંધપાત્ર છે. પાનસેરિયાએ આ તમામ વર્ગોના યોગદાનની પ્રશંસા કરી હતી.
આરોગ્ય સેવાઓને અંતિમ છેડા સુધી પહોંચાડવાનો પડકાર
રાજ્યમાં નવા પ્રોજેક્ટ્સની શરૂઆત આરોગ્ય માળખાના વિસ્તરણ માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેમ છતાં, આ વિકાસનું સાચું પરિણામ ત્યારે દેખાશે જ્યારે શહેરી વિસ્તારોની સાથે ગ્રામ્ય અને અંતરિયાળ વિસ્તારોના દર્દીઓને પણ સમયસર અને ગુણવત્તાયુક્ત સારવાર ઉપલબ્ધ થશે.
વિશેષ સારવાર માટે દર્દીઓને લાંબી મુસાફરી કરવી પડે છે કે નહીં, ગંભીર દર્દીઓને તાત્કાલિક રેફરલ મળે છે કે નહીં, નિદાનનાં સાધનો નિયમિત કાર્યરત રહે છે કે નહીં અને સરકારી યોજનાઓનો લાભ પાત્ર લોકોને સરળતાથી મળે છે કે નહીં—આવા મુદ્દાઓ આરોગ્ય વ્યવસ્થાની અસરકારકતા નક્કી કરશે.
આ કાર્યક્રમમાં રાજ્યમંત્રી દર્શનાબેન વાઘેલા, અમદાવાદના મેયર હિતેશ બારોટ, અન્ય જનપ્રતિનિધિઓ અને આરોગ્ય તથા પરિવાર કલ્યાણ વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
એકંદરે, 255 આરોગ્ય સુવિધાઓનું લોકાર્પણ, 45 નવા પ્રોજેક્ટ્સની શરૂઆત અને અમદાવાદમાં વિશાળ ન્યુરોસાયન્સ કેન્દ્રની યોજના ગુજરાતના આરોગ્ય માળખાને વિસ્તૃત કરવાની દિશામાં નોંધપાત્ર પહેલ છે. હવે આ યોજનાઓ સમયસર પૂર્ણ થાય, જરૂરી નિષ્ણાત સ્ટાફ ઉપલબ્ધ બને અને દર્દીઓને વાસ્તવિક સ્તરે સસ્તી તથા ગુણવત્તાયુક્ત સારવાર મળે—તે જ આ રોકાણની સફળતાનો મુખ્ય માપદંડ રહેશે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
