પાઠ્યપુસ્તકમાં ફિલ્મી ગીત?

પાઠ્યપુસ્તકમાં ફિલ્મી રંગ: ઓડિશામાં શિક્ષણ વિભાગ પર સવાલો ઉઠ્યા

30 June 2026 Gujarat Updates Team: શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં પાઠ્યપુસ્તકોની સામગ્રીને લઈને સમયાંતરે ચર્ચા અને વિવાદ સર્જાતા રહે છે. તાજેતરમાં ઓડિશા રાજ્યમાંથી આવી રહેલા એક કેસે ફરી એકવાર શૈક્ષણિક સિસ્ટમ અને પાઠ્યક્રમ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા પર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. રાજ્યની કક્ષા 5ની અંગ્રેજી વર્કબુકમાં બોલિવૂડનું લોકપ્રિય ગીત “નિંબૂડા-નિંબૂડા” સામેલ કરવામાં આવ્યું હોવાનો મામલો સામે આવતા સોશિયલ મીડિયા સહિત શિક્ષણ જગતમાં ચર્ચાનો માહોલ ગરમાયો છે.

આ ગીત, જે બોલિવૂડ ફિલ્મ હમ દિલ દે ચૂકે સનમ માં અભિનેત્રી ઐશ્વર્યા રાય પર ફિલ્માવવામાં આવ્યું હતું, હવે બાળકોની પાઠ્યપુસ્તકમાં જોવા મળતાં ઘણા વાલીઓ અને શિક્ષણવિદોમાં આશ્ચર્ય અને અસંતોષ બંને જોવા મળી રહ્યા છે.

કેસ કેવી રીતે બહાર આવ્યો?
મળતી માહિતી મુજબ, ઓડિશાના એક સરકારી શાળાના વિદ્યાર્થીના વાલીએ પોતાની સંતાનની અંગ્રેજી વર્કબુક ચકાસતી વખતે તેમાં “નિંબૂડા-નિંબૂડા” ગીતના શબ્દો જોવા મળ્યા. સામાન્ય રીતે આવી કક્ષાની પુસ્તકોમાં કવિતાઓ, નૈતિક શિક્ષણના પાઠો અથવા ભાષા શીખવા માટેના સાદા ઉદાહરણો આપવામાં આવે છે. પરંતુ આ ખાસ પાનામાં બોલિવૂડ ગીતના મૂળ શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાનું જણાતા વાલી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને તેમણે આ બાબતની તસવીર લઈને તેને જાહેર રીતે શેર કરી. ત્યારબાદ આ મુદ્દો ઝડપથી સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ ગયો.

ઓડિશાના શાળાકીય અભ્યાસક્રમને લઈને એક મોટો વિવાદ ઉભો થયો છે. અહેવાલો અનુસાર રાજ્યના SCERT (સ્ટેટ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ) દ્વારા NEP 2020 અંતર્ગત શૈક્ષણિક સત્ર 2026-27 માટે તૈયાર કરાયેલી પાઠ્યપુસ્તકોમાં મોટી સંખ્યામાં ભૂલો સામે આવી છે. કુલ મળીને 1,678 જેટલી તથ્યાત્મક અને વ્યાકરણ સંબંધિત ભૂલો મળી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. તેમાં સૌથી વધુ લગભગ 705 ભૂલો માત્ર ધોરણ 8ની પુસ્તકોમાં જોવા મળી છે. આ વિવાદ વચ્ચે ધોરણ 5ની અંગ્રેજી પુસ્તકમાં બોલિવૂડ સંદર્ભ પણ ચર્ચામાં આવ્યો છે, જેમાં ઐશ્વર્યા રાય અને લોકપ્રિય ગીત “નિંબૂડા-નિંબૂડા”નો ઉલ્લેખ છે. આ ગીત ફિલ્મ હમ દિલ દે ચૂકે સનમનું છે, જેને કરસન સર્ગથિયા અને કવિતા કૃષ્ણમૂર્તિએ ગાયું હતું.

સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિક્રિયા
જેમજ આ માહિતી ઓનલાઈન પહોંચી, તેમતેજ લોકોના મિશ્ર પ્રતિસાદ આવવા લાગ્યા. એક વર્ગ એવું માને છે કે બાળકોને જો ભાષા શીખવવા માટે જાણીતા ગીતોનો ઉપયોગ થાય તો તે રસપ્રદ બની શકે છે અને શીખવાની પ્રક્રિયા સરળ બને છે.બીજી તરફ, અનેક વાલીઓ અને શિક્ષણ નિષ્ણાતોએ આ નિર્ણયને અયોગ્ય ગણાવ્યો છે. તેમનું માનવું છે કે નાના બાળકોના પાઠ્યક્રમમાં મનોરંજન આધારિત ગીતો કરતાં શૈક્ષણિક અને મૂલ્ય આધારિત સામગ્રી વધુ યોગ્ય હોય છે. કેટલાક લોકોએ તો શિક્ષણ વિભાગ અને પુસ્તક પ્રકાશકો પર સીધી ટીકા પણ કરી છે કે પાઠ્યપુસ્તકોમાં વ્યાવસાયિક ફિલ્મી સામગ્રીને સ્થાન આપવું યોગ્ય નથી.

શિક્ષણ નિષ્ણાતોની દૃષ્ટિ
શિક્ષણ નિષ્ણાતોનો એક મત એવો છે કે આધુનિક શિક્ષણ પદ્ધતિમાં “એન્ટરટેઇનમેન્ટ બેઝ્ડ લર્નિંગ” (મનોરંજન આધારિત અભ્યાસ)નો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં ગીતો, વાર્તાઓ અને દૃશ્ય સામગ્રી દ્વારા બાળકોને સરળ રીતે સમજાવવામાં આવે છે. પરંતુ તેઓ એ પણ સ્વીકારે છે કે સામગ્રીની પસંદગી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. કક્ષા 5ના વિદ્યાર્થીઓ માટે સામગ્રી ઉંમર અનુકૂળ, નૈતિક અને શૈક્ષણિક દૃષ્ટિએ યોગ્ય હોવી જોઈએ.

વાલીઓની ચિંતા
ઘણા વાલીઓનું કહેવું છે કે પાઠ્યપુસ્તકોમાં પહેલેથી જ શૈક્ષણિક દબાણ હોય છે, અને તેમાં ફિલ્મી ગીતો ઉમેરવાથી શિક્ષણની ગંભીરતા ઘટી શકે છે. કેટલાક વાલીઓએ આ મુદ્દે શિક્ષણ વિભાગ પાસે સ્પષ્ટતા માગી છે કે આ ગીતને અભ્યાસક્રમમાં શા માટે સામેલ કરવામાં આવ્યું.

શૈક્ષણિક વિભાગની શક્ય ભૂમિકા
હાલમાં આ મામલે રાજ્ય શિક્ષણ વિભાગ તરફથી કોઈ સત્તાવાર વિગતવાર નિવેદન આવ્યું નથી, પરંતુ માનવામાં આવે છે કે આ પ્રકારની સામગ્રી કદાચ ભાષા શિક્ષણને રસપ્રદ બનાવવા માટે ઉમેરવામાં આવી હોઈ શકે.પરંતુ વિવાદ વધતા હવે વિભાગ પર સમીક્ષા કરવાની માંગ ઉઠી રહી છે કે પાઠ્યપુસ્તકોની સામગ્રીમાં યોગ્યતા અને સંતુલન જાળવવામાં આવે.

વિદ્યાર્થીઓ પર અસર અંગે ચર્ચા
કેટલાક શિક્ષણ વિશ્લેષકો કહે છે કે નાના વિદ્યાર્થીઓ માટે જો યોગ્ય રીતે પસંદ કરાય તો લોકપ્રિય ગીતો પણ શીખવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવી શકે છે. ખાસ કરીને ભાષા શીખવામાં રિધમ અને લિરિક્સ મદદરૂપ થાય છે. પરંતુ વિરોધી મત એવો છે કે બોલિવૂડ ગીતો ઘણીવાર ફિલ્મી ભાવનાઓ અને પ્રૌઢ સંદર્ભ ધરાવે છે, જે ક્યારેક બાળકો માટે યોગ્ય ન પણ હોય.

ઘટનાના પગલે રાજ્ય સરકારે ભૂલભરેલી પુસ્તકો સ્કૂલોમાંથી પાછી ખેંચવાનો અને સુધારેલી આવૃત્તિ ફરીથી છાપવાનો આદેશ આપ્યો છે. શિક્ષણ વિભાગની કામગીરી પર પણ સવાલો ઊભા થયા છે. રાજ્યના મુખ્યમંત્રી મોહન માંઝીએ જણાવ્યું છે કે જો તપાસમાં જાણબૂઝીને ગડબડ કરવામાં આવી હોવાનું સાબિત થશે તો છાપકામનો ખર્ચ જવાબદાર લોકો પાસેથી વસૂલવામાં આવશે અને કેટલાક વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી છે.