લિપુલેખ પાસનો શું છે વિવાદ ?

ભારત-નેપાળ વચ્ચે લિપુલેખ પાસ પર વધતી તણાવ: કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા મામલે દાવપેચ

04 May 2026 Gujarat Updates Team : કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે લિપુલેખ પાસનો ઉપયોગ મૌલિક રીતે ભારત અને નેપાળ વચ્ચે એક લાંબા સમયથી ચાલતી સીમાકાંટ મુદ્દો બની રહ્યો છે. હવે, જ્યારે ભારતે 2026ની કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા ને લઈ રસ્તો જાહેર કર્યો છે, ત્યારે નેપાળએ આ મુદ્દે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. ભારત અને ચીન દ્વારા લિપુલેખ પાસ પર યાત્રા કરવાના નિર્ધારણને લઈને નેપાળે પોતાનો વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે, અને આ ચર્ચા માટે નવા દાવપેચ તૈયાર થયા છે.

આજનો મામલો
નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયે કહે છે કે લિપુલેખ વિસ્તાર નેપાળની જમીન છે અને ભારત-ચીન વચ્ચે આ માર્ગ પર કઈપણ પ્રવૃત્તિ કરવા માટે નેપાળની મંજૂરી જરૂરી છે. મંત્રાલયે બંને દેશોને આ મુદ્દે ડિપ્લોમેટિક ચેનલ્સ મારફતે ચિંતાઓ રજૂ કરી છે અને નેપાળના મંતવ્યનો ઉલંગન ન કરવાની વિનંતી કરી છે. નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયના નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે લિપુલેખ વિસ્તારમાં કોનો કઈપણ કાર્ય ચલાવવાનો અધિકાર નહીં હોય, અને એમણે ભારત અને ચીનને આ વિસ્તારમાં કોઈપણ કોન્ટ્રાક્ટિંગ અને પ્રવાસી પ્રવૃત્તિ કરવાનો પ્રતિકાર કર્યો છે.

ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રંધીર જયસવાલે જણાવ્યું હતું કે લિપુલેખ પાસનો ઉપયોગ કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે 1954થી થતો આવ્યો છે, અને એ રીતે એનું સ્થળવૈવિધ્ય અને ઇતિહાસ પુરાવાની આધારભૂત છે. જયસવાલે કહ્યું કે નેપાળના આ દાવા ન્યાયસંગત નથી અને આ વિસ્તારને લઈને કરાયેલા દાવાઓ ઐતિહાસિક રીતે ખોટા છે.

ચીનની ભૂમિકા
આ વિવાદમાં ચીન પણ એક ખાલી ખેલાડી છે. 2015માં, ભારત અને ચીન વચ્ચે એક સંમતિ થઈ હતી જેમાં લિપુલેખ પાસને વેપાર માર્ગ તરીકે અને યાત્રા માટે ખોલી નાખવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ, નેપાળે આ નિર્ણયને ક્યારેય સ્વીકાર્યો નથી, તે કહે છે કે આ પરિપ્રેક્ષ્યમાં તેને સૂચિત અને આભાર આપવામાં આવ્યા વગર, બંને દેશો દ્વારા આ પ્રકારના નિર્ણય લેવામાં યોગ્ય નથી.

ઐતહાસિક પરિપ્રેક્ષ્ય
આ મુદ્દો એવુ નથી કે આજે ઉઠ્યો છે. તે સદીભરથી ચાલી રહ્યો છે. 1816માં થયેલ સુગૌલી સદ્ઇયો અંતર્ગત, કાળી નદીના સ્ત્રોતને લઈને સંકટ ખડક્યો છે. નેપાળનો દાવ છે કે કાળી નદીનો સ્ત્રોત લિંપિયાધુરા છે, જે કેલાપાની અને લિપુલેખના વિસ્તારોમાં છે, અને આ રીતે આ બધી જમીન નેપાળની છે. ભારતનો દાવો છે કે કાળી નદીનું સાચું સ્ત્રોત લિપુકોહલા નદીને નજીક છે, જે આ વિસ્તારોને નેપાળની જમીનથી બહાર રાખે છે. 1962ની સિનોહિન્દી યુદ્ધ પછી, ભારતે કાલાપાની અને લિપુલેખમાં મોરચા સ્થાપિત કર્યા અને તે આજે ભારતીય નિયંત્રણ હેઠળ છે.

2020માં વિવાદ ઉઠેલો
2020માં, ભારતે ધારચુલા-લિપુલેખ રોડ ખોલી, જે કૈલાશ માનસરોવર યાત્રીઓ માટે સીધી ઍક્સેસ પૂરી પાડતો હતો, તો તે સમયે નેપાળના પ્રધાનમંત્રી કિપી શર્મા ઓલીના સરકારે ભારત સામે તીવર વિરોધ કર્યો. તેને “જિલ્લાની અપેક્ષા વિરુદ્ધ” માનવામાં આવતી પદ્ધતિ માટે નેપાળના સીમાની વ્યાખ્યા આપવાની તાકાત આપી.

પ્રતિસાદ અને રાજકીય દૃષ્ટિકોણ
આ દાવપેચ દરમિયાન, ભારત એ જણાવ્યું કે તે લિપુલેખ પાસ પર કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટેના માર્ગો આંચકી રહ્યા છે, જે ભારતના સંસ્કૃતિ અને ધર્મ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જોકે, નેપાળની સરકાર આ મહત્વની સીમા બાબતે વૈશ્વિક તબક્કે ભારપૂર્વક પોતાનું સ્થાન બતાવવાની કોશિશ કરી રહી છે.

આ તમામ દાવપેચોને કારણે, અવારનવાર જગજહીત રહેશે, પણ એક વાત સ્પષ્ટ છે – આ વિવાદ કોઈ એક દિવસમાં ઉકેલવા માટે નથી. નેપાળએ પોતાના દાવાઓ અને દાવપેચો પોસાય છે, પરંતુ તે હજુ સુધી સમય માટે એક મજબૂત દિશામાં ન પહોંચી છે.કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે લિપુલેખ પાસનો ઉપયોગ કરવા અંગે ભારત અને નેપાળ વચ્ચે તણાવ વધુ જવાની શક્યતા છે, અને તે એક લાંબો સમયને લાગતી રાજકીય અને ભૂગોળીય પ્રશ્ન બની રહેશે. આ વિવાદ હવે ફક્ત એક સીમાની બાબત નથી; તે એક સાંસ્કૃતિક, ઐતિહાસિક અને રાજકીય દાવપેચનો સવાલ બની ગયો છે.

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારા Facebook પેજને ફોલો કરો: Click karo

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.