આજી-ન્યારીના ઘટતા જળસ્તરે વધારી ચિંતા
રાજકોટમાં પાણીની કટોકટીના એંધાણ: નર્મદાનીર બંધ, ડેમોમાં ઘટતો જળજથ્થો
21 October 2026 Gujarat Updates Team; દિવાળીના પર્વને આવકારવા રાજકોટના બજારોમાં રોશની, ઘરોમાં સાફ-સફાઈ અને ખરીદીની તૈયારીઓ વચ્ચે શહેરના પીવાના પાણીના પુરવઠાને લઈને ચિંતાજનક સ્થિતિ ઊભી થઈ છે. શહેરને પાણી પૂરું પાડતાં આજી-1 અને ન્યારી-1 જળાશયોમાં ઘટતો જળજથ્થો અને સૌની યોજના મારફતે નર્મદાનું પાણી મળવામાં પડેલો વિરામ આગામી દિવસોમાં મુશ્કેલી સર્જી શકે છે. જો વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા સમયસર ઊભી નહીં થાય અને જળાશયોમાં પાણીની આવક શરૂ નહીં થાય, તો રાજકોટ મહાનગરપાલિકાએ પાણી વિતરણના સમયપત્રકમાં ફેરફાર કરવા અથવા નિયંત્રિત પુરવઠા અંગે વિચારવું પડે તેવી સ્થિતિ બની શકે છે.
આજી-ન્યારીના જળસ્તર પર સૌની યોજનાની અસર
રાજકોટ શહેરની પાણી વિતરણ વ્યવસ્થામાં આજી-1 અને ન્યારી-1 ડેમ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. શહેરના દૈનિક પુરવઠા માટે આ જળાશયોમાંથી પાણી ઉપાડવામાં આવે છે. ચોમાસામાં પૂરતો વરસાદ ન પડે અથવા જળાશયોના ઉપરવાસમાં પાણીની આવક ન થાય, ત્યારે સંગ્રહિત જથ્થા પર દબાણ વધે છે.
સ્થાનિક અહેવાલો મુજબ, 1 ઑક્ટોબર 2026થી આજી અને ન્યારી ડેમમાં સૌની યોજના મારફતે નર્મદાનું પાણી છોડવાનું બંધ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ દૈનિક વિતરણ ચાલુ રહેતાં બંને જળાશયોમાં સંગ્રહિત પાણીનો ઉપયોગ સતત થતો રહ્યો. 17 ઑક્ટોબરના અહેવાલમાં બંને ડેમમાં આશરે 8 નવેમ્બર, એટલે કે દિવાળીના સમયગાળા સુધી ચાલે તેટલો જથ્થો બાકી હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ આંકડો ચોક્કસ તારીખે ઉપલબ્ધ જથ્થા અને દૈનિક વપરાશના અંદાજ પર આધારિત છે. વાસ્તવિક સ્થિતિ પાણીની આવક, વપરાશ અને તંત્રના સંચાલન પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. તેથી ડેમમાં કેટલા દિવસનું પાણી બાકી છે તે અંગેના અંદાજને અંતિમ નિર્ણય તરીકે નહીં, પરંતુ ચેતવણીરૂપ સંકેત તરીકે જોવો જરૂરી છે.
આ પરિસ્થિતિમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જળાશયોમાંથી પાણીનો ઉપાડ ચાલુ રહે અને નવી આવક ન થાય, તો પુરવઠાની વ્યવસ્થા કેટલો સમય જાળવી શકાશે? આજી અને ન્યારીના જળસ્તરની નિયમિત સમીક્ષા કરીને જ આગામી દિવસોનું આયોજન કરવું પડશે.
સૌની યોજનાનું પાણી કેમ મહત્ત્વનું છે?
સૌરાષ્ટ્રના પાણીના પ્રશ્નને હળવો કરવા માટે અમલમાં મૂકાયેલી સૌરાષ્ટ્ર નર્મદા અવતરણ સિંચાઈ યોજના, એટલે કે સૌની યોજના, રાજકોટ સહિતના વિસ્તારો માટે મહત્ત્વનો જળસ્રોત છે. આ યોજના દ્વારા નર્મદાનું પાણી વિવિધ જળાશયો સુધી પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. રાજકોટમાં વરસાદ ઓછો પડે ત્યારે આજી-1 અને ન્યારી-1માં પાણી પહોંચાડવાથી સ્થાનિક જળસંગ્રહને ટેકો મળે છે. પરંતુ જ્યારે નર્મદાનીરનો પુરવઠો અટકે છે, ત્યારે શહેરે અગાઉથી સંગ્રહિત પાણી પર વધુ આધાર રાખવો પડે છે. આ જ કારણ છે કે સૌની યોજનામાં થોડા સમયનો વિક્ષેપ પણ રાજકોટની પાણી વ્યવસ્થાને અસર કરી શકે છે.
1 ઑક્ટોબરથી પાણી છોડવાનું બંધ થયાના અહેવાલો બાદ નાગરિકોમાં એ સવાલ ઊભો થયો છે કે પુરવઠો ફરી ક્યારે શરૂ થશે અને કેટલો જથ્થો ફાળવવામાં આવશે. માત્ર પાણી શરૂ થવું જ પૂરતું નથી; શહેરની જરૂરિયાતને અનુરૂપ જથ્થો, સપ્લાયનો સમયગાળો અને બંને જળાશયોમાં તેનું યોગ્ય વિતરણ પણ એટલું જ જરૂરી છે.
ભાદર-1 ડેમ કેટલો સમય આપી શકે રાહત?
રાજકોટના પાણી પુરવઠા અંગેની ચર્ચામાં ભાદર-1 ડેમનો પણ ઉલ્લેખ થાય છે. આ જળાશય શહેર માટે અન્ય મહત્ત્વના જળસ્રોતોમાંનો એક છે. જોકે, ભાદર-1માં ઉપલબ્ધ જથ્થો કેટલા સમય સુધી રાજકોટની જરૂરિયાત પૂરી કરી શકે, તેનો અંદાજ ડેમની તાજી સ્થિતિ, ફાળવવામાં આવતા પાણી અને દૈનિક વપરાશના આધારે જ લગાવી શકાય.
અગાઉના અહેવાલમાં ભાદર-1માંથી 31 જાન્યુઆરી સુધી પાણી મળી શકે તેવો અંદાજ આપવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ આ સમયમર્યાદાને હાલની પરિસ્થિતિ માટે યથાવત્ માનવી યોગ્ય નથી, કારણ કે જળસંગ્રહના આંકડા સમય સાથે બદલાય છે.
પાણીકાપ લાગશે કે પુરવઠો યથાવત્ રહેશે?
હાલના જળસંકટના અહેવાલો વચ્ચે સૌથી મોટો પ્રશ્ન પાણીકાપ અંગેનો છે. જોકે, પાણીકાપ લાગુ કરવામાં આવશે એવો અંતિમ નિર્ણય અને તેની સત્તાવાર જાહેરાત ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે નિશ્ચિત રીતે કહી શકાય તેમ નથી. પાણીકાપની શક્યતા એ ઉપલબ્ધ જથ્થા અને આગામી પાણીની આવક સાથે જોડાયેલી આશંકા છે. જો સૌની યોજના હેઠળ નર્મદાનું પાણી ફરી શરૂ થાય અને પૂરતો જથ્થો આજી-ન્યારીમાં પહોંચે, તો તાત્કાલિક દબાણ હળવું થઈ શકે છે. બીજી તરફ, પુરવઠો લાંબા સમય સુધી બંધ રહે અને દૈનિક ઉપાડ ચાલુ રહે, તો મહાનગરપાલિકાએ પાણી વિતરણના કલાકો ઘટાડવા, પાણીની ફાળવણીનું પુનઃઆયોજન કરવા અથવા અન્ય નિયંત્રણાત્મક પગલાં લેવા અંગે વિચારવું પડી શકે છે.
આવા કોઈપણ પગલાં અંગે નિર્ણય લેતી વખતે રહેણાક વિસ્તારો, હોસ્પિટલ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, જાહેર સેવાઓ અને પાણીની વધુ જરૂરિયાત ધરાવતા વિસ્તારોને ધ્યાનમાં રાખવા જરૂરી છે. પાણી વિતરણમાં ફેરફાર થાય તો નાગરિકોને સમયસર અને સ્પષ્ટ જાણકારી આપવી પણ એટલી જ મહત્ત્વની છે.
ગુજરાતમાં પણ પાણીના આગોતરા આયોજન પર ભાર
રાજકોટની સમસ્યા માત્ર સ્થાનિક જળાશયો સુધી મર્યાદિત નથી. ઓછા વરસાદ અને પાણીની વધતી જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાતમાં પાણી પુરવઠાના આયોજન અંગે પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાના 13 સપ્ટેમ્બર 2026ના અહેવાલ મુજબ, રાજ્ય સરકારે મહાનગરપાલિકાઓ પાસે આગામી મહિનાઓ માટે પાણીની માંગ, ઉપલબ્ધ સ્રોતો અને કટોકટીના સંજોગોમાં અમલમાં મૂકી શકાય તેવા વિકલ્પો અંગે આયોજન માગ્યું હતું.
આ પ્રકારનું આગોતરું આયોજન પાણીની અછત ઊભી થાય તે પહેલાં જ સંભવિત મુશ્કેલીઓ ઓળખવામાં મદદરૂપ બને છે. રાજકોટ માટે પણ કેટલો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે, આગામી સમયમાં કેટલું પાણી જરૂરી બનશે અને નર્મદાનીર ન મળે તો કઈ વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા અપનાવી શકાય તે અંગે પારદર્શક આયોજન મહત્ત્વનું છે.
પાણી પુરવઠાની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ માત્ર એક વખત ડેમમાં પાણી ઠાલવવાથી મળતો નથી. વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ, ભૂગર્ભ જળનું સંરક્ષણ, લીકેજમાં ઘટાડો, વિતરણ વ્યવસ્થાની કાર્યક્ષમતા અને નાગરિકોની ભાગીદારીને સાથે લઈને લાંબા ગાળાની નીતિ ઘડવી પડે છે.
હવે તંત્રના નિર્ણય પર સૌની નજર
રાજકોટમાં દિવાળીના ઉત્સવ વચ્ચે પાણી પુરવઠાની સ્થિતિ શહેર માટે અગત્યનો મુદ્દો બની છે. આજી-1 અને ન્યારી-1ના ઘટતા જળસંગ્રહને કારણે આગામી દિવસોનું આયોજન નિર્ણાયક બની શકે છે. સૌની યોજના મારફતે નર્મદાનીર ક્યારે અને કેટલા પ્રમાણમાં ફરી મળશે, તે પાણીની ઉપલબ્ધતા માટે મહત્ત્વનો પ્રશ્ન છે.
પાણીકાપ લાગશે કે નહીં તેનો જવાબ તાજા જળસંગ્રહ, દૈનિક વપરાશ અને સરકારી નિર્ણય પર આધારિત રહેશે. તેથી હાલની સ્થિતિને સંભવિત જળસંકટની ચેતવણી તરીકે જોવી વધુ યોગ્ય છે.
દિવાળીની ખુશીઓ વચ્ચે રાજકોટવાસીઓ માટે પાણીનો કરકસરપૂર્વક ઉપયોગ કરવો અને તંત્ર માટે સમયસર આયોજન કરવું બંને અનિવાર્ય બન્યાં છે. આગામી દિવસોમાં નર્મદાનીર અંગે લેવાતાં પગલાં અને ડેમની સ્થિતિ જ નક્કી કરશે કે શહેરને નિયમિત પાણી પુરવઠો જાળવવામાં કેટલી રાહત મળે છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
