રક્ષાબંધનના દિવસે ચંદ્રગ્રહણ!

ભારતમાં સૂતક લાગશે કે નહીં?

23 August 2026 Gujarat Updates Team :ભાઈ-બહેનના સ્નેહ, વિશ્વાસ અને રક્ષણના સંકલ્પ સાથે ઉજવાતો રક્ષાબંધનનો તહેવાર આ વર્ષે શુક્રવાર, 28 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ ઉજવાશે. શ્રાવણ સુદ પૂર્ણિમાના પવિત્ર દિવસે બહેનો ભાઈના કાંડે રાખડી બાંધીને તેના સુખ, સમૃદ્ધિ, આરોગ્ય અને દીર્ઘાયુષ્ય માટે પ્રાર્થના કરશે. બીજી તરફ ભાઈ પણ બહેનની સુરક્ષા અને દરેક પરિસ્થિતિમાં સાથ આપવાનો સંકલ્પ કરશે. આ વર્ષની રક્ષાબંધનની તારીખમાં મોટો વિવાદ નથી, પરંતુ તહેવાર પહેલાં પંચક, ભદ્રા, રાહુકાળ અને ચંદ્રગ્રહણ જેવી બાબતોને કારણે રાખડી બાંધવાના સમય અંગે લોકોમાં સ્વાભાવિક રીતે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ખાસ કરીને 28 ઓગસ્ટે થનાર આંશિક ચંદ્રગ્રહણને કારણે અનેક પરિવારોમાં એવો સવાલ છે કે શું ગ્રહણના કારણે રક્ષાબંધનની વિધિમાં કોઈ ફેરફાર કરવો પડશે?

હાલ ઉપલબ્ધ પંચાંગ માહિતી અને તાજેતરના અહેવાલો મુજબ ભારતમાં આ ચંદ્રગ્રહણ દેખાવાનું નથી. તેથી પરંપરાગત ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે ભારતમાં તેના કારણે સૂતક માન્ય ગણાતું નથી. એટલે રક્ષાબંધનની પરંપરાગત વિધિ પર ગ્રહણની સીધી રોક લાગતી નથી.

27 નહીં, 28 ઓગસ્ટે જ કેમ રક્ષાબંધન?
રક્ષાબંધનની તારીખ નક્કી કરવામાં માત્ર અંગ્રેજી કેલેન્ડરની તારીખ જોવામાં આવતી નથી. હિંદુ પંચાંગમાં તિથિનું વિશેષ મહત્વ છે. રક્ષાબંધન શ્રાવણ પૂર્ણિમાના દિવસે મનાવવામાં આવે છે અને આ વર્ષે પૂર્ણિમા તિથિ બે તારીખ વચ્ચે ફેલાય છે. પંચાંગ ગણતરી અનુસાર શ્રાવણ પૂર્ણિમા તિથિ 27 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સવારે આશરે 9:08 વાગ્યે શરૂ થઈને 28 ઓગસ્ટે સવારે 9:48 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. 28 ઓગસ્ટે સૂર્યોદય સમયે પૂર્ણિમા તિથિ ચાલુ હોવાથી ઉદયા તિથિના નિયમ પ્રમાણે આ દિવસે રક્ષાબંધન ઉજવાશે.

એટલે 27 ઓગસ્ટે પૂર્ણિમા શરૂ થઈ ગઈ હોવા છતાં રક્ષાબંધન માટે 28 ઓગસ્ટને પ્રાધાન્ય મળે છે. આ જ કારણસર આ વર્ષે તહેવારની તારીખ અંગે ગેરસમજ રાખવાની જરૂર નથી.સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, પૂર્ણિમા 27 ઓગસ્ટે શરૂ થાય છે, પરંતુ રક્ષાબંધન માટે જરૂરી પૂર્ણિમા સૂર્યોદયના સમયે 28 ઓગસ્ટે ઉપલબ્ધ હોવાથી તહેવાર 28 ઓગસ્ટે મનાવવામાં આવશે.

ભદ્રા અંગે આ વર્ષે રાહત
રક્ષાબંધનના દિવસે સૌથી વધુ ચર્ચાતી બાબતોમાં ભદ્રાનો સમાવેશ થાય છે. પરંપરાગત રીતે ભદ્રા દરમિયાન રાખડી બાંધવાનું ટાળવામાં આવે છે. તેથી દર વર્ષે રક્ષાબંધનની તારીખ જાહેર થયા બાદ લોકો સૌથી પહેલાં ભદ્રાકાળ ક્યારે છે તે જાણવા માંગે છે. આ વર્ષે રાહતની વાત એ છે કે 28 ઓગસ્ટના દિવસે ભદ્રાની બાધા રહેતી નથી. ઉપલબ્ધ પંચાંગ ગણતરી પ્રમાણે ભદ્રા 27 ઓગસ્ટ સાથે જ પૂર્ણ થઈ જાય છે અને રક્ષાબંધનના દિવસે સૂર્યોદય પહેલાં તેનો અંત આવી ચૂક્યો હશે. આથી બહેનોને 28 ઓગસ્ટે રાખડી બાંધતી વખતે ભદ્રાને કારણે તહેવાર મુલતવી રાખવાની જરૂર નથી.

આ બાબત ખાસ મહત્વની છે કારણ કે ઘણી વખત ભદ્રા અને પૂર્ણિમાની તિથિ એક જ સમયગાળામાં આવવાથી રક્ષાબંધનની તારીખ કે મુહૂર્તને લઈને ગૂંચવણ ઊભી થાય છે. પરંતુ 2026માં બંનેની સ્થિતિ એવી છે કે તહેવારના મુખ્ય દિવસે ભદ્રા હાજર નથી.

રક્ષાબંધનના દિવસે પંચક રહેશે
ભદ્રાની સમસ્યા ન હોવા છતાં 28 ઓગસ્ટે પંચકનો સમય ચાલુ રહેશે. પંચાંગ મુજબ આ વર્ષે પંચક 27 ઓગસ્ટે બપોરે આશરે 1:35 વાગ્યે શરૂ થઈને 1 સપ્ટેમ્બર 2026ની વહેલી સવારે લગભગ 3:24 વાગ્યા સુધી ચાલશે.અર્થાત્ રક્ષાબંધન પંચકના સમયગાળામાં જ આવી રહ્યું છે. પરંતુ અહીં પણ ભય પેદા કરવાની જરૂર નથી. પંચક અને ભદ્રા એકસરખી ધાર્મિક ગણતરી નથી. અનેક પરંપરાઓમાં પંચક દરમિયાન જપ, પૂજા, ધ્યાન, દાન અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાન કરી શકાય છે. રક્ષાબંધન જેવા પર્વ માટે પણ પંચકને સામાન્ય રીતે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધરૂપ માનવામાં આવતું નથી. કેટલીક જ્યોતિષીય પરંપરાઓમાં પંચકના આરંભના વાર અને તેની પ્રકૃતિના આધારે તેના દોષનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. તેથી માત્ર ‘પંચક ચાલી રહ્યું છે’ એટલા માટે રાખડી બાંધવી અશુભ છે એવું સીધું માનવું યોગ્ય નથી.

અહીં એક મહત્વની વાત યાદ રાખવી જોઈએ: ધાર્મિક વિધિમાં પ્રદેશ, કુટુંબ અને પંચાંગ પ્રમાણે નાના ફેરફારો થઈ શકે છે. જો કોઈ પરિવાર પોતાની પરંપરા મુજબ ચોક્કસ નિયમોનું પાલન કરે છે, તો પોતાના કુટુંબના પુરોહિત અથવા સ્થાનિક પંચાંગને પ્રાથમિકતા આપી શકાય.

રાખડી બાંધવાનો શુભ સમય કેટલો?
રક્ષાબંધન 2026 માટે સૌથી મહત્વની માહિતી રાખડી બાંધવાના શુભ સમયની છે.નવી દિલ્હી માટે ઉપલબ્ધ પંચાંગ ગણતરીમાં 28 ઓગસ્ટે સવારે 5:57થી 9:48 વાગ્યા સુધી રાખડી બાંધવાનો સમય દર્શાવવામાં આવ્યો છે. આ પ્રમાણે કુલ સમયગાળો લગભગ 3 કલાક 51 મિનિટનો બને છે. ગુજરાતના શહેર પ્રમાણે સૂર્યોદયના સમયમાં થોડો તફાવત હોવાથી મુહૂર્તના પ્રારંભમાં મિનિટોના ફેરફાર જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે અમદાવાદ માટે ઉપલબ્ધ ગણતરીમાં સવારે 6:21થી 9:48 વાગ્યા સુધીનો સમય દર્શાવવામાં આવ્યો છે, આથી ગુજરાતના વાચકોએ ખાસ કરીને પોતાના શહેરનું પંચાંગ જોવું વધુ યોગ્ય રહેશે.

એક બાબત સ્પષ્ટ છે: 9:48 વાગ્યે પૂર્ણિમા તિથિ પૂર્ણ થાય છે, તેથી સવારે રાખડી બાંધવાનું આયોજન કરનાર પરિવારો માટે આ સમયગાળો સૌથી મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.

અમદાવાદમાં રહેતા લોકો માટે ખાસ નોંધ
અમદાવાદ માટે ઉપલબ્ધ સ્થાનિક પંચાંગમાં 28 ઓગસ્ટે પૂર્ણિમા સવારે 9:49 વાગ્યા સુધી દર્શાવવામાં આવી છે અને રાહુકાળ 11:06 વાગ્યાથી 12:41 વાગ્યા સુધી બતાવવામાં આવ્યો છે. આથી અમદાવાદમાં પરિવાર રાખડી બાંધવાની વિધિ વહેલી સવારે કરવાની યોજના બનાવી શકે છે. જોકે અલગ પંચાંગ પદ્ધતિઓમાં એકાદ મિનિટનો તફાવત શક્ય હોવાથી અંતિમ નિર્ણય માટે સ્થાનિક પંચાંગ તપાસવું યોગ્ય રહેશે. ખાસ કરીને જો પરિવારના સભ્યો મોટી સંખ્યામાં એકઠા થવાના હોય તો છેલ્લી ઘડીએ ઉતાવળ ન થાય તે માટે પૂજા થાળી, રાખડી, મીઠાઈ અને અન્ય સામગ્રી અગાઉથી તૈયાર રાખવી વ્યવહારુ રહેશે.

28 ઓગસ્ટે ચંદ્રગ્રહણ પણ છે
આ વર્ષની રક્ષાબંધનની સૌથી ચર્ચાસ્પદ વિશેષતા એ છે કે 28 ઓગસ્ટે જ આંશિક ચંદ્રગ્રહણ થવાનું છે.તાજેતરના ખગોળીય અહેવાલો પ્રમાણે આ એક ઊંડું આંશિક ચંદ્રગ્રહણ હશે. ભારતીય સમય પ્રમાણે તેનો આંશિક તબક્કો સવારે શરૂ થશે અને મહત્તમ સ્થિતિ આશરે સવારે 9:42-9:44ની આસપાસ રહેશે. વિવિધ ખગોળીય ગણતરીઓમાં શરૂઆત અને અંતના સમયમાં મિનિટોનો થોડો ફરક જોવા મળે છે. પરંતુ સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ગ્રહણ ભારતમાંથી દેખાશે નહીં. ભારતમાં જ્યારે આ ગ્રહણની મુખ્ય અવસ્થા ચાલશે ત્યારે ચંદ્ર સ્થાનિક આકાશમાં દૃશ્યમાન સ્થિતિમાં નહીં હોય. તેથી ભારતના લોકો આકાશમાં ગ્રહણ જોઈ શકશે નહીં. તાજેતરના અહેવાલો પણ ભારતમાં તેની અદૃશ્યતા અંગે સ્પષ્ટતા કરે છે.

ભારતમાં સૂતક લાગશે કે નહીં?
ચંદ્રગ્રહણનું નામ સાંભળતા જ અનેક લોકોના મનમાં બીજો પ્રશ્ન આવે છે—શું રક્ષાબંધનના દિવસે સૂતક લાગશે?પરંપરાગત ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે સામાન્ય રીતે જે સ્થળે ગ્રહણ દેખાય છે ત્યાં સૂતકના નિયમોને મહત્વ આપવામાં આવે છે. 28 ઓગસ્ટનું આ ચંદ્રગ્રહણ ભારતમાંથી દેખાવાનું ન હોવાથી તાજેતરના પંચાંગ આધારિત અહેવાલો અનુસાર ભારતમાં સૂતક માન્ય નહીં ગણાય. આનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે ભારતમાં રક્ષાબંધન માટે ગ્રહણને કારણે ખાસ રોક લાગતી નથી. રાખડી બાંધવી, પૂજા કરવી અને ધાર્મિક કાર્યક્રમો યોજવા અંગે ગ્રહણના કારણે અલગ પ્રતિબંધ લાગુ પડતો નથી. જોકે, ધાર્મિક પરંપરાઓ પ્રદેશ અને પરિવાર પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. કોઈ પરિવાર પોતાના ગુરુ, પરંપરા અથવા સ્થાનિક ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે અલગ નિયમ અનુસરતો હોય તો તે મુજબ નિર્ણય લઈ શકે.

રાહુકાળથી રાખડીના મુહૂર્ત પર શું અસર?
રક્ષાબંધનના દિવસે રાહુકાળ પણ એક ચર્ચાનો વિષય છે. અમદાવાદ માટે ઉપલબ્ધ પંચાંગ મુજબ શુક્રવાર, 28 ઓગસ્ટે રાહુકાળ સવારે 11:06થી બપોરે 12:41 સુધી દર્શાવવામાં આવ્યો છે. પરંતુ અહીં પણ રાખડી બાંધવાના મુખ્ય શુભ સમયને ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે. વહેલી સવારે પૂર્ણિમા તિથિ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં રાખડી બાંધવાનો સમય ઉપલબ્ધ હોવાથી રાહુકાળનો સમય મુખ્ય સવારના મુહૂર્ત પછી આવે છે. એટલે સવારે રાખડી બાંધવાનું આયોજન કરનાર પરિવાર માટે રાહુકાળ મુખ્ય અવરોધ બનતો નથી.

રાખડી બાંધવાની પરંપરાગત વિધિ કેવી રીતે કરવી?
રક્ષાબંધન માત્ર રાખડી બાંધવાનો દિવસ નથી. આ તહેવારની પાછળ ભાઈ-બહેન વચ્ચેના સ્નેહ, વિશ્વાસ અને પરસ્પર જવાબદારીની ભાવના છે.સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરીને પૂજા સ્થાન તૈયાર કરી શકાય. ત્યારબાદ ભગવાનની પૂજા કર્યા પછી બહેન ભાઈને તિલક કરે, આરતી ઉતારે અને મીઠાઈ ખવડાવે. ત્યારબાદ શુભ સમયે ભાઈના કાંડે રાખડી બાંધવામાં આવે છે. ઘણા પરિવારોમાં રાખડી પહેલાં કંકુ, ચોખા, દીવો અને મીઠાઈની થાળી તૈયાર રાખવાની પરંપરા છે. ભાઈ બહેનને ભેટ આપે છે અને તેના સુખ-સમૃદ્ધિ માટે શુભેચ્છા પાઠવે છે. આ આખી વિધિનો મૂળ ભાવ એક જ છે—પરિવારના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવો.

રક્ષાબંધન માત્ર ભાઈની સુરક્ષા માટેનો તહેવાર નથી
આધુનિક સમયમાં રક્ષાબંધનનો અર્થ પણ વિસ્તર્યો છે. અગાઉ ‘ભાઈ બહેનની રક્ષા કરશે’ એવી પરંપરાગત ભાવના પર ભાર હતો, પરંતુ આજે આ સંબંધને બંને તરફથી લાગુ પડતી જવાબદારી તરીકે જોવામાં આવે છે. બહેન ભાઈના સુખ અને સફળતા માટે પ્રાર્થના કરે છે અને ભાઈ પણ બહેનને જીવનના દરેક પડાવ પર સાથ આપવાનો સંકલ્પ કરે છે. ઘણી બહેનો પોતાના ભાઈને માત્ર રાખડી નહીં પરંતુ પ્રેમ, લાગણી અને આશીર્વાદનું પ્રતીક આપે છે. શહેરોમાં રહેતા ભાઈ-બહેન માટે આ તહેવાર ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. નોકરી, અભ્યાસ અથવા વ્યવસાયને કારણે દૂર રહેતા ભાઈ-બહેન માટે રક્ષાબંધન પરિવાર સાથે ફરી જોડાવાનો પ્રસંગ બની રહે છે.

રાખડીના બજારમાં પણ તહેવારની રંગત
રક્ષાબંધન નજીક આવતા બજારોમાં રંગબેરંગી રાખડીઓ, ભાઈ-બહેન માટેની ગિફ્ટ, મીઠાઈ અને ડ્રાયફ્રૂટના પેકેટોની માંગ વધે છે. પરંપરાગત કપાસ અને રેશમની રાખડીથી લઈને બાળકો માટે કાર્ટૂન આધારિત રાખડીઓ અને ભાઈઓ માટે સ્ટાઇલિશ ડિઝાઇન સુધી અનેક વિકલ્પ જોવા મળે છે. પરંતુ રાખડીની કિંમત કે ડિઝાઇન કરતાં સંબંધની લાગણી વધુ મહત્વની છે. એક સાદી રાખડી પણ વર્ષો જૂની યાદોને તાજી કરી શકે છે. ડિજિટલ યુગમાં વીડિયો કોલ અને ઓનલાઈન ગિફ્ટ ડિલિવરીને કારણે દૂર રહેતા ભાઈ-બહેન પણ તહેવારને જોડાયેલા રહીને ઉજવી શકે છે.

આ વર્ષે રક્ષાબંધનના દિવસે શું ધ્યાનમાં રાખવું?
28 ઓગસ્ટે રક્ષાબંધન ઉજવનાર પરિવારો માટે કેટલીક બાબતો અગાઉથી જાણી લેવી ઉપયોગી રહેશે.

રક્ષાબંધન શુક્રવાર, 28 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ ઉજવાશે.
શ્રાવણ પૂર્ણિમા તિથિ 27 ઓગસ્ટે શરૂ થઈને 28 ઓગસ્ટે સવારે લગભગ 9:48 વાગ્યે પૂર્ણ થાય છે. 28 ઓગસ્ટે ભદ્રા સૂર્યોદય પહેલાં પૂર્ણ થઈ ચૂકી હશે. પંચકનો સમય રક્ષાબંધનના દિવસે ચાલુ રહેશે, પરંતુ તેને કારણે રાખડી બાંધવા પર સામાન્ય પ્રતિબંધ માનવામાં આવતો નથી. દિલ્હીના પંચાંગ મુજબ રાખડી બાંધવાનો મુખ્ય સમય 5:57થી 9:48 સુધી છે; શહેર પ્રમાણે સૂર્યોદયના તફાવતને કારણે શરૂઆતના સમયમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. અમદાવાદ માટે ઉપલબ્ધ ગણતરીમાં રાખડીનો સમય 6:21થી 9:48 સુધી દર્શાવવામાં આવ્યો છે. 28 ઓગસ્ટનું આંશિક ચંદ્રગ્રહણ ભારતમાં દેખાશે નહીં. ભારતમાં ગ્રહણ દેખાતું ન હોવાથી તાજેતરના પંચાંગ આધારિત અહેવાલો મુજબ સૂતક માન્ય નહીં ગણાય. સ્થાનિક શહેરના સૂર્યોદય અને પંચાંગ પ્રમાણે મુહૂર્તમાં થોડો તફાવત હોઈ શકે છે.

તહેવારનો સંદેશ: સમય કરતાં સંબંધ મોટો
રક્ષાબંધનના શુભ મુહૂર્તની ચર્ચા જરૂરી છે, પરંતુ આ તહેવારનો મૂળ અર્થ માત્ર ચોક્કસ મિનિટમાં રાખડી બાંધવાનો નથી. ભાઈ-બહેન વચ્ચેનો વિશ્વાસ, બાળપણની યાદો અને એકબીજાના જીવનમાં હાજરી—આ બધું આ પર્વને વિશેષ બનાવે છે.આ વર્ષે પંચક અને ચંદ્રગ્રહણના સંયોગને કારણે ભલે લોકોમાં પ્રશ્નો વધ્યા હોય, પરંતુ ભારતમાં ગ્રહણ દેખાતું ન હોવાથી અને રક્ષાબંધનના દિવસે ભદ્રા ન હોવાથી તહેવારને લઈને મોટી ધાર્મિક અડચણ દેખાતી નથી. તેથી પરિવારોએ યોગ્ય પંચાંગ અનુસાર સમય નક્કી કરીને શાંતિપૂર્વક તહેવારની ઉજવણી કરી શકે છે. ખાસ કરીને ગુજરાતમાં રહેલા પરિવારો માટે પોતાના શહેરનો સ્થાનિક મુહૂર્ત જોવો વધુ યોગ્ય રહેશે, કારણ કે અમદાવાદ, આનંદ, સોંગઢ જેવા સ્થળોમાં સૂર્યોદયના તફાવતને કારણે મુહૂર્તની શરૂઆતમાં મિનિટોનો ફેરફાર જોવા મળે છે.

આ રીતે જોવામાં આવે તો રક્ષાબંધન 2026ની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે એક જ દિવસે શ્રાવણ પૂર્ણિમા, પંચક અને આંશિક ચંદ્રગ્રહણનો સંયોગ જોવા મળશે, છતાં ભારતમાં ગ્રહણ અદૃશ્ય હોવાથી તહેવારની પરંપરાગત ઉજવણી પર તેની સીધી અસર થતી નથી.

બહેનો માટે વહેલી સવારે રાખડી બાંધવાનું આયોજન કરવું સૌથી સરળ રહેશે. ભાઈ-બહેન પ્રેમથી સાથે બેસે, પરંપરાગત વિધિ કરે અને એકબીજાના જીવનમાં સુખ-સફળતાની કામના કરે—એ જ રક્ષાબંધનનો સાચો ભાવ છે.

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.