સૌરાષ્ટ્ર તરસ્યું, ડેમો સૂકાયા: રાજ્યમાં પાણી પુરવઠા પર ખતરો
15 જુલાઈ સુધીનું જ પાણી! રાજકોટ માટે ચિંતાજનક સંકેત
22 June 2026 Gujarat Upates Team: ગુજરાતમાં ચોમાસાના વિલંબે સમગ્ર રાજ્યમાં જળસંકટની આશંકા ઊભી કરી છે. રાજ્યના 110થી વધુ ડેમોમાં 20 ટકા કરતાં ઓછું જળસ્તર નોંધાતા પાણી પુરવઠા, ખેતી અને પશુપાલન ક્ષેત્રે ચિંતા વધવા લાગી છે. બીજી તરફ રાજ્યના સૌથી મોટા શહેર અમદાવાદમાં પણ વરસાદ હજુ એક સપ્તાહ સુધી દૂર રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. હવામાન વિભાગના સંકેતો મુજબ જૂનના અંતિમ દિવસો બાદ જ વરસાદી સિસ્ટમ સક્રિય બનવાની શક્યતા છે. રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં પ્રિ-મોન્સૂન વરસાદ ખૂબ ઓછો પડતાં જળાશયો ઝડપથી ખાલી થઈ રહ્યા છે. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની રહી છે. રાજકોટ, દ્વારકા, પોરબંદર, અમરેલી, સુરેન્દ્રનગર અને કચ્છ જિલ્લાના અનેક ડેમોમાં પાણીનો જથ્થો તળિયે પહોંચી ગયો છે. કેટલાક ડેમો તો સંપૂર્ણપણે સૂકાઈ જતાં મેદાન જેવા દેખાવા લાગ્યા છે.
અમદાવાદમાં ગરમી સાથે બફારાનો ડબલ એટેક
અમદાવાદમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ગરમીનો પારો 38થી 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસની આસપાસ સ્થિર રહ્યો છે. સાથે જ હવામાં ભેજનું પ્રમાણ વધતાં શહેરમાં ઉકળાટભર્યું વાતાવરણ અનુભવાઈ રહ્યું છે. દિવસ દરમિયાન કડકડતી ગરમી અને સાંજ બાદ વધતા બફારાના કારણે લોકો ભારે અસ્વસ્થતા અનુભવી રહ્યા છે. હવામાન વિભાગના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અરબી સમુદ્ર તરફથી ચોમાસાની ગતિ મંદ પડતાં ગુજરાતમાં મોનસૂનના આગમનમાં વિલંબ સર્જાયો છે. રાજ્યમાં ચોમાસું તેની સામાન્ય સમયરેખા કરતાં પાછળ ચાલી રહ્યું છે અને દક્ષિણ ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારો સિવાય હજુ સુધી મોટાભાગના પ્રદેશોમાં નોંધપાત્ર વરસાદ નોંધાયો નથી. રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ મોનસૂનની પ્રગતિ ધીમી જોવા મળી રહી છે. નિષ્ણાતોના અનુમાન મુજબ જૂન મહિનામાં વરસાદનું પ્રમાણ સામાન્ય કરતાં ઓછું રહેવાની શક્યતા છે, જેના કારણે ગરમી અને ભેજનું પ્રમાણ આગામી દિવસોમાં યથાવત રહેવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
110 ડેમોમાં 20 ટકાથી ઓછું જળસ્તર
રાજ્યના જળસંપત્તિ વિભાગના આંકડા મુજબ ગુજરાતના 110 જેટલા ડેમોમાં હાલ 20 ટકા કરતાં ઓછું પાણી બચ્યું છે. આ પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને વરસાદ આધારિત વિસ્તારો માટે ચિંતાજનક છે.પ્રેમપરા, અડવાણા, સરણ, રૂપાવટી, હમીરપરા સહિતના અનેક ડેમોમાં પાણીનો સંગ્રહ શૂન્યની નજીક પહોંચી ગયો છે. કેટલાક જળાશયો તો સંપૂર્ણપણે સૂકાઈ જતાં સ્થાનિક લોકોમાં ચિંતા ફેલાઈ છે. પાણીની આ સ્થિતિ માત્ર પીવાના પાણી પૂરતી મર્યાદિત નથી. કૃષિ સિંચાઈ, ઔદ્યોગિક ઉપયોગ અને પશુપાલન માટે પણ આગામી અઠવાડિયા નિર્ણાયક બની શકે છે.
સૌરાષ્ટ્રમાં જળસંકટનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર
સૌરાષ્ટ્ર હાલમાં રાજ્યના સૌથી વધુ જળસંકટગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સામેલ છે. આ વર્ષે પ્રિ-મોન્સૂન વરસાદ અત્યંત ઓછો નોંધાતા જળાશયોમાં પાણીનો સંગ્રહ ગત વર્ષની સરખામણીએ નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે. સૌરાષ્ટ્રના 141 જળાશયોમાં હાલ અંદાજે 27.40 ટકા પાણીનો જથ્થો બચ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે, જ્યારે ગયા વર્ષે આ જ સમયે 46.79 ટકા પાણી ઉપલબ્ધ હતું. આ તફાવત સ્પષ્ટ કરે છે કે એક વર્ષમાં જ પાણીની સ્થિતિ કેટલી ગંભીર બની ગઈ છે. ખાસ કરીને દરિયાકાંઠાના જિલ્લાઓમાં ભૂગર્ભ જળસ્તર પણ સતત નીચે જઈ રહ્યું છે. પરિણામે ઘણા ગામોમાં પીવાના પાણી માટે ટાંકરાઓ પર નિર્ભરતા વધવાની શક્યતા છે.
રાજકોટ માટે આગામી 20 દિવસ નિર્ણાયક
રાજકોટ શહેર માટે સ્થિતિ વધુ ચિંતાજનક બની રહી છે. શહેરના મુખ્ય જળસ્ત્રોત એવા આજી-1 અને ન્યારી-1 ડેમોમાં પાણીનો જથ્થો તળિયાઝાટક થઈ ગયો છે. હાલના અંદાજ મુજબ આ બંને ડેમોમાં માત્ર 15 જુલાઈ સુધી ચાલે તેટલું જ પાણી ઉપલબ્ધ છે. જો આગામી બે સપ્તાહમાં સારો વરસાદ નહીં પડે તો શહેરમાં પાણી પુરવઠા અંગે કડક નિર્ણયો લેવા પડી શકે છે. રાજકોટ મહાનગરપાલિકાએ સંભવિત જળકટોકટીને પહોંચી વળવા માટે ઇમરજન્સી આયોજન શરૂ કરી દીધું છે. નર્મદા આધારિત યોજનાઓ મારફતે વધારાનું પાણી મેળવવા રાજ્ય સરકાર સમક્ષ માંગણી કરવામાં આવી છે. આશરે 800 મિલિયન ક્યુબિક ફૂટ પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવાની દરખાસ્ત પણ આગળ ધપાવવામાં આવી છે.
જૂનાગઢમાં 17 જળાશયો ખાલીખમ
જૂનાગઢ જિલ્લામાં પરિસ્થિતિ વધુ વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે. જિલ્લાના મોટાભાગના નાના અને મધ્યમ કદના જળાશયો લગભગ ખાલી થઈ ગયા છે. વિસાવદર વિસ્તારનો મહત્વનો પ્રેમપરા ડેમ સંપૂર્ણપણે સૂકાઈ ગયો છે. ડેમના તળિયે હવે માત્ર સૂકી જમીન અને તિરાડો જ દેખાઈ રહી છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પાણી માટે લોકોની ચિંતા વધવા લાગી છે. જો આગામી દિવસોમાં વરસાદ નહીં પડે તો પશુઓ માટે પાણી અને ચારા બંનેની સમસ્યા ઊભી થવાની શક્યતા છે.
ખેતી માટે ચેતવણી સમાન પરિસ્થિતિ
ગુજરાતના ખેડૂતો માટે મોનસૂનનો વિલંબ ચિંતાનો વિષય બની રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે જૂનના મધ્યભાગથી ખરીફ પાકની વાવણી શરૂ થઈ જાય છે, પરંતુ આ વર્ષે ઘણા વિસ્તારોમાં ખેડૂતો હજુ વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છે.કપાસ, મગફળી, સોયાબીન, તલ અને અન્ય વરસાદ આધારિત પાકોની વાવણી મોડે શરૂ થવાની શક્યતા છે. જો જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહ સુધી પૂરતો વરસાદ નહીં પડે તો ખેતી ઉત્પાદન પર સીધી અસર પડી શકે છે. કૃષિ નિષ્ણાતો ખેડૂતોને ઉતાવળમાં વાવણી ન કરવાની સલાહ આપી રહ્યા છે. પૂરતી ભેજ વિના કરાયેલી વાવણી નિષ્ફળ જવાની શક્યતા રહે છે.
સમગ્ર દેશમાં પણ ચોમાસું ધીમું
ગુજરાતમાં મોનસૂનના વિલંબની સ્થિતિ માત્ર રાજ્ય પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર દેશમાં આ વર્ષે ચોમાસાની ગતિ અપેક્ષા કરતાં ધીમી રહી છે. ભારતીય હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ 2026ના મોનસૂન દરમિયાન દેશભરમાં સામાન્ય સરેરાશ કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાઈ શકે છે. અંદાજે દેશને લાંબા ગાળાની સરેરાશના લગભગ 90 ટકા જેટલો વરસાદ મળવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
હવામાન નિષ્ણાતો આ પરિસ્થિતિ માટે એલ નીનો જેવી વૈશ્વિક આબોહવા ઘટનાઓને પણ જવાબદાર માની રહ્યા છે, જેના કારણે મોનસૂનની ગતિ અને વરસાદના વિતરણ પર અસર પડી રહી છે. જોકે, જૂનના અંતિમ સપ્તાહ અને જુલાઈના પ્રારંભમાં મોનસૂન ફરી વેગ પકડે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. નિષ્ણાતોના મતે આગામી 10થી 15 દિવસ ગુજરાત માટે નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે. જો આ સમયગાળા દરમિયાન મોનસૂનની ગતિમાં તેજી આવે અને રાજ્યમાં વ્યાપક વરસાદ શરૂ થાય તો હાલની ગરમી અને ઉકળાટમાંથી રાહત મળી શકે છે. અન્યથા, વરસાદની વધુ રાહ જોવી પડી શકે તેવી સંભાવના છે.
શું છે આગળનો રસ્તો?
રાજ્ય સરકાર, મહાનગરપાલિકાઓ અને જિલ્લા તંત્રો દ્વારા પાણી બચત અભિયાનને વધુ અસરકારક બનાવવાની જરૂર છે. પાણીનો બિનજરૂરી વપરાશ રોકવો, લીકેજ ઘટાડવું અને વિકલ્પરૂપે નર્મદા તથા અન્ય સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ વધારવો સમયની માંગ બની ગઈ છે. નાગરિકો માટે પણ પાણી બચાવવું હવે માત્ર જવાબદારી નહીં પરંતુ જરૂરિયાત બની ગયું છે. જો આગામી દિવસોમાં સારો વરસાદ નહીં પડે તો ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં પાણીની તંગી વધુ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. હાલ સમગ્ર રાજ્યની નજર આકાશ તરફ મંડાયેલી છે. સૌરાષ્ટ્રથી અમદાવાદ સુધી દરેક વિસ્તાર એક જ પ્રશ્ન પૂછી રહ્યો છે — “મેઘરાજા ક્યારે મહેરબાન થશે?”
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ પણ વાંચો :
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
