મેડિકલ સ્ટોર સુધી પહોંચી નકલી દવા
લખનઉથી ગુજરાત સુધી નકલી દવાનો ખેલ, ક્રાઈમ બ્રાન્ચનો સપાટો
27 August 2026 Gujarat Updates Team: શહેરમાં બ્લડ પ્રેશર નિયંત્રણ માટે વપરાતી દવાના નામે ચાલતા કથિત નકલી દવાના કારોબારે આરોગ્ય સુરક્ષા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે. અમદાવાદ શહેર ક્રાઈમ બ્રાન્ચ અને ગુજરાત ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ કંટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDCA)ની સંયુક્ત તપાસમાં ‘NICARDIA RETARD 10’ નામની દવાની નકલી આવૃત્તિનું આંતરરાજ્ય નેટવર્ક સામે આવ્યું છે. તપાસના આધારે અમદાવાદ અને ઉત્તર પ્રદેશના લખનઉમાંથી કુલ ત્રણ શખ્સોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
પ્રાથમિક તપાસમાં નકલી દવાનો પુરવઠો અમદાવાદ, નડિયાદ અને કચ્છ સહિત ગુજરાતના અલગ-અલગ વિસ્તારો સુધી પહોંચ્યો હોવાનું બહાર આવ્યું છે. તપાસની કડીઓ રાજસ્થાનના જયપુર અને ઉત્તર પ્રદેશના લખનઉ સુધી પણ પહોંચી છે. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ નકલી દવા મૂળ દવા જેવી જ દેખાય તે રીતે તૈયાર કરવામાં આવી હતી. નામ, લેબલ અને બેચ સંબંધિત વિગતો પણ અસલી ઉત્પાદન સાથે મેળ ખાતી રાખવામાં આવી હોવાનો આક્ષેપ છે. જેના કારણે સામાન્ય દર્દી કે ખરીદદાર માટે પ્રથમ નજરે નકલી દવા ઓળખવી મુશ્કેલ બની શકે તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી.
કંપનીની ફરિયાદ બાદ તપાસનો દોર શરૂ
આ સમગ્ર મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે મૂળ દવાનું ઉત્પાદન કરતી ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીએ ગુજરાતના FDCA સમક્ષ નકલી દવા બજારમાં ફરતી હોવાની ફરિયાદ કરી. 19 ઓગસ્ટે મળેલી આ ફરિયાદ બાદ વિભાગે તપાસ શરૂ કરી હતી. ત્યારબાદ અમદાવાદ સિટી પોલીસનો સંપર્ક થતાં ક્રાઈમ બ્રાન્ચ અને FDCAની અલગ-અલગ ટીમોએ દવાની સપ્લાય ચેઇન શોધવાનું શરૂ કર્યું.તપાસ દરમિયાન ‘NICARDIA RETARD 10’ સાથે જોડાયેલા બેચ નંબર ACG25007 અંગે ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું. આ દવા Nifedipine Sustained Release Tablets IP 10 mg તરીકે ઓળખાય છે અને બ્લડ પ્રેશર નિયંત્રણ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. તપાસકર્તાઓએ બજારમાં ઉપલબ્ધ સ્ટોક, ખરીદીના બિલ, સપ્લાય રેકોર્ડ અને દવા કયા વેપારી પાસેથી ક્યાં પહોંચી તેની વિગતો ચકાસવાનું શરૂ કર્યું.
30થી વધુ મેડિકલ સ્ટોર અને એજન્સીઓ તપાસ હેઠળ
FDCAએ 19થી 21 ઓગસ્ટ દરમિયાન અમદાવાદ સહિત ગુજરાતના વિવિધ વિસ્તારોમાં 30થી વધુ મેડિકલ સ્ટોર, દવા એજન્સીઓ અને સંબંધિત સંસ્થાઓની તપાસ કરી હતી. આ કાર્યવાહીમાં નકલી હોવાની શંકા ધરાવતી ‘NICARDIA RETARD 10’ની કુલ 1,250 ટેબ્લેટ જપ્ત કરવામાં આવી હતી.નડિયાદના કિશન મેડિકલ સ્ટોરમાંથી 660 ટેબ્લેટ સત્તાવાર સેમ્પલ તરીકે લેવામાં આવી હતી. જ્યારે અમદાવાદના પાલડી વિસ્તારમાં આવેલી પાર્શ્વ મેડિકલ એજન્સીમાંથી વધુ 590 ટેબ્લેટ જપ્ત કરવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત અન્ય દવાઓના શંકાસ્પદ જથ્થાને પણ વેચાણમાંથી અટકાવવામાં આવ્યો હતો. આ શંકાસ્પદ દવાઓની અંદાજિત કિંમત લગભગ રૂ.1.70 લાખ હોવાનું FDCAની કાર્યવાહી સંબંધિત અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. અધિકારીઓએ માત્ર એક જ દવા સુધી તપાસ મર્યાદિત રાખી નથી. ‘NICARDIA RETARD 20’, ‘CILACAR 5’, ‘CILACAR 10’, ‘CILACAR TM 50’ સહિતની કેટલીક દવાઓના વિવિધ બેચના સેમ્પલ પણ તપાસ માટે લેવામાં આવ્યા હતા. આથી સમગ્ર સપ્લાય નેટવર્કમાં બીજી કોઈ દવા પણ શંકાસ્પદ રીતે વેચાઈ રહી હતી કે કેમ તે દિશામાં તપાસ આગળ ધપાવવામાં આવી રહી છે.
સપ્લાય ચેઇનની કડી લખનઉ સુધી પહોંચી
તપાસમાં સામે આવેલી મહત્વની કડી મુજબ નકલી દવાનો જથ્થો અમદાવાદના પાલડી વિસ્તારમાં આવેલી પાર્શ્વ મેડિકલ એજન્સી મારફતે આગળ પહોંચ્યો હતો. આ એજન્સીને દવાનો જથ્થો ઉત્તર પ્રદેશના લખનઉ સ્થિત સેના મેડિકલ પાસેથી મળ્યો હોવાનો પોલીસ તપાસમાં ખુલાસો થયો છે. બીજી તરફ કચ્છમાં મળેલા નકલી સ્ટોકની સપ્લાય કડી રાજસ્થાનના જયપુર સુધી પહોંચી હતી. પોલીસ મુજબ ભુજમાંથી મળેલો જથ્થો AVR Medicose, Jaipur મારફતે પહોંચ્યો હોવાની તપાસમાં માહિતી મળી છે. એટલે કે સમગ્ર મામલો માત્ર અમદાવાદ કે ગુજરાત પૂરતો સીમિત ન રહેતાં ઓછામાં ઓછા ગુજરાત, ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાન વચ્ચે ફેલાયેલા નેટવર્ક તરફ ઈશારો કરે છે. આ પહેલા FDCAની તપાસમાં એક વધુ સપ્લાય ચેઇન સામે આવી હતી, જેમાં લખનઉથી અમદાવાદના પાલડી, ત્યારબાદ સેટેલાઇટ અને સાણંદના વેપારીઓ મારફતે દવા આગળ પહોંચતી હોવાની વિગતો બહાર આવી હતી. વિભાગે ખરીદી અને વેચાણના દસ્તાવેજોની ચકાસણી ચાલુ રાખી છે. તપાસ આગળ વધે તેમ નેટવર્કમાં જોડાયેલા અન્ય વેપારીઓ અથવા સપ્લાયરોની ભૂમિકા પણ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
અમદાવાદ, નડિયાદ અને ભુજમાં શંકાસ્પદ દવા મળી
ક્રાઈમ બ્રાન્ચની કાર્યવાહી દરમિયાન નડિયાદના કિશન મેડિકલ સ્ટોરમાંથી નકલી ‘NICARDIA RETARD 10’ની 30 સ્ટ્રીપ મળી હોવાની માહિતી સામે આવી છે. કચ્છના ભુજ વિસ્તારમાં આવેલી Navkar Medical Agency અને Mahadev Medical Agencyમાંથી પણ નકલી દવાનો જથ્થો મળ્યો હતો.કચ્છના સ્ટોકની પાછળ જયપુરના AVR Medicoseનું નામ તપાસમાં આવ્યું છે. આથી પોલીસ હવે માત્ર ગુજરાતમાં દવા વેચનાર સુધી અટક્યા વિના બહારના રાજ્યોમાં રહેલા સપ્લાયર અને કથિત ઉત્પાદક સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
ત્રણ આરોપીઓની ધરપકડ
આ કેસમાં અમદાવાદના દશિલ ગિરીશ ઠાકરશી સાંઘવી, ઉંમર 39 વર્ષ, તેમજ લખનઉના દેવેન્દ્ર યાદવ, ઉંમર 39 વર્ષ, અને ઉમંગ અબય પુરુષોત્તમદાસ રાસ્તોગી, ઉંમર 34 વર્ષ,ની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.પોલીસના જણાવ્યા મુજબ દશિલ પર નકલી દવાનો જથ્થો મેળવી અમદાવાદ અને અન્ય શહેરોના સબ-ડિસ્ટ્રિબ્યુટરો સુધી પહોંચાડવાનો આરોપ છે. જ્યારે દેવેન્દ્ર અને ઉમંગે ઉત્તર પ્રદેશમાંથી ઓછા ભાવે નકલી દવા મેળવી ગુજરાતમાં સપ્લાય કરી હોવાનો આરોપ તપાસમાં મૂકાયો છે. ત્રણેયની ધરપકડ 26 ઓગસ્ટની રાત્રે કરવામાં આવી હતી.
અગાઉ પણ કાયદાની પકડમાં આવ્યા હતા?
તપાસમાં ઉમંગ રાસ્તોગી અને દેવેન્દ્રની અગાઉની કથિત પ્રવૃત્તિઓ અંગે પણ પોલીસને માહિતી મળી છે. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ બંને જૂન 2026માં મહારાષ્ટ્રના પુણે શહેરમાં નોંધાયેલા અન્ય એક નકલી દવા સંબંધિત કેસમાં પણ ઝડપાયા હતા.ઉમંગ રાસ્તોગી સામે સપ્ટેમ્બર 2022માં GST કાયદા હેઠળ કેસ નોંધાયો હોવાનું પણ તપાસમાં સામે આવ્યું છે. અગાઉના કેસો અને હાલના નેટવર્ક વચ્ચે કોઈ સીધી કડી છે કે કેમ તેની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
નકલી દવાનું પેકિંગ જ અસલી જેવી બનાવાયું
આ સમગ્ર કૌભાંડમાં સૌથી ચિંતાજનક બાબત દવાના પેકિંગ અને ઓળખ સાથે જોડાયેલી છે. પોલીસ તપાસ મુજબ કથિત નકલી ટેબ્લેટને મૂળ દવા જેવી જ ઓળખ આપવામાં આવી હતી. પેકેટ પર નામ, લેબલ અને બેચની વિગતો એવી રીતે દર્શાવવામાં આવી હતી કે ખરીદનારને દવા અંગે શંકા ન જાય.દવાના બેચ નંબર અને પેકિંગમાં રહેલી વિગતોની ચકાસણી દરમિયાન ગેરરીતિઓ અંગે કંપની તરફથી મળેલી માહિતી મહત્વપૂર્ણ બની હતી. આ વિગતોને આધારે તપાસ એજન્સીઓએ શંકાસ્પદ દવાના સ્ત્રોત સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કર્યો અને ત્યારબાદ સપ્લાય ચેઇન બહાર આવી.
દર્દીઓના સ્વાસ્થ્ય સામે મોટું જોખમ
બ્લડ પ્રેશર માટે લેવાતી દવામાં ગુણવત્તા, યોગ્ય દ્રવ્ય અને નિર્ધારિત માત્રા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોય છે. દર્દીને ડોક્ટરે લખેલી અસલી દવાના બદલે નકલી અથવા અયોગ્ય દવા મળે તો સારવાર પર સીધી અસર થઈ શકે છે.‘NICARDIA RETARD’માં nifedipine સક્રિય ઘટક તરીકે ઉપયોગમાં આવે છે. આ દવા રક્તવાહિનીઓને શિથિલ કરવામાં મદદ કરે છે, જેના પરિણામે બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવામાં મદદ મળે છે. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ નકલી દવા અસલી દવા તરીકે દર્દીઓ સુધી પહોંચે તો ગંભીર આરોગ્ય નુકસાન થવાની, અને કેટલીક પરિસ્થિતિમાં જીવલેણ પરિણામની પણ શક્યતા રહે છે. આ મુદ્દો એટલા માટે પણ ગંભીર છે કે ભારતમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશરથી પીડાતા લોકોની સંખ્યા મોટી છે. NFHS-5ના 2019-20ના આંકડાઓ મુજબ 15 વર્ષથી ઉપરની ઉંમરમાં 21.3 ટકા મહિલાઓ અને 24 ટકા પુરુષોમાં બ્લડ પ્રેશર વધેલું નોંધાયું હતું. એટલે BPની દવા સાથે સંકળાયેલી કોઈપણ નકલી પ્રોડક્ટનો ફેલાવો જાહેર આરોગ્ય માટે મોટો ખતરો બની શકે છે.
‘સસ્તી દવા’ના નામે સપ્લાયનો ખેલ?તપાસમાં એક મહત્વની બાબત તરીકે દવા ખૂબ જ ઓછા ભાવે મેળવવા અને સપ્લાય કરવાની રીત પણ સામે આવી છે. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ લખનઉ સાથે જોડાયેલા આરોપીઓએ ભારે ડિસ્કાઉન્ટમાં કથિત નકલી દવા મેળવી ગુજરાતમાં પહોંચાડી હતી. અસામાન્ય રીતે ઊંચા ડિસ્કાઉન્ટ અથવા બજારભાવ કરતાં ઘણાં ઓછા ભાવે મળતી દવાઓ અંગે સાવચેતી રાખવાની જરૂરિયાત આ કેસ બાદ ફરી ચર્ચામાં આવી છે. જોકે કોઈ ચોક્કસ દવા માત્ર ડિસ્કાઉન્ટમાં મળતી હોવાને કારણે નકલી છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. ખરીદી વખતે અધિકૃત સપ્લાયર, બિલ, પેકિંગ, બેચ નંબર અને દવાની વિગતો ચકાસવી જરૂરી છે.
7.20 લાખ ટેબ્લેટ અંગેના અહેવાલથી અલગ શું છે?
આ કેસ અંગે કેટલાક અહેવાલોમાં આશરે 7.20 લાખ શંકાસ્પદ ટેબ્લેટ, એટલે કે લગભગ 24 હજાર સ્ટ્રીપનો મોટો જથ્થો જપ્ત કરાયો હોવાનો દાવો પણ પ્રકાશિત થયો છે. જોકે 22 ઓગસ્ટની FDCA સંબંધિત વિગતોમાં સત્તાવાર રીતે 1,250 શંકાસ્પદ ‘NICARDIA RETARD 10’ ટેબ્લેટ જપ્ત કરાયા હોવાની માહિતી આપવામાં આવી હતી. તેથી મોટા જથ્થા અંગેની સંખ્યા અને હાલની ક્રાઈમ બ્રાન્ચ કાર્યવાહી હેઠળ મળેલા સ્ટોકને એક જ આંકડા તરીકે રજૂ કરવો યોગ્ય નથી. તપાસ આગળ વધતાં કુલ જપ્તીનો સત્તાવાર આંકડો વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
હવે તપાસનું કેન્દ્ર કથિત ઉત્પાદક સુધી
હાલ પોલીસ અને FDCAનું મુખ્ય ધ્યાન આ નેટવર્કના મૂળ સ્ત્રોત સુધી પહોંચવા પર છે. નકલી દવા ક્યાં તૈયાર કરવામાં આવતી હતી, તેમાં કાચો માલ કોણ પૂરો પાડતું હતું, ટેબ્લેટનું પેકિંગ ક્યાં થતું હતું અને ગુજરાત સુધી પહોંચાડવામાં કયા-કયા લોકોની ભૂમિકા હતી તે અંગે તપાસ ચાલી રહી છે.પોલીસે અમદાવાદ ઉપરાંત લખનઉ, જયપુર અને ગુજરાતના અન્ય વિસ્તારોમાં સપ્લાય કડીઓની તપાસ શરૂ કરી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ આ તપાસમાં વધુ ધરપકડ અને વધુ જપ્તીની શક્યતા છે.
મેડિકલ સ્ટોર અને દર્દીઓ માટે શું મહત્વનું?
આ ઘટનાએ દવા ખરીદતી વખતે સાવચેતી રાખવાની જરૂરિયાત સ્પષ્ટ કરી છે. દર્દીઓએ શક્ય હોય ત્યાં સુધી વિશ્વસનીય અને અધિકૃત મેડિકલ સ્ટોર પરથી દવા લેવી જોઈએ. દવા લેતી વખતે પેકેટની પ્રિન્ટિંગ, બેચ નંબર, ઉત્પાદન અને expiryની વિગતો તથા પેકિંગમાં કોઈ અસામાન્યતા દેખાય છે કે નહીં તે જોવું જરૂરી છે.સૌથી મહત્વનું એ છે કે ડોક્ટરની સલાહ વિના બ્લડ પ્રેશરની દવા બંધ કરવી કે બદલવી નહીં. જો કોઈ દર્દીને પોતાની નિયમિત દવાના પેકેટમાં અચાનક ફેરફાર જણાય, દવાની ઓળખ અંગે શંકા હોય અથવા અસામાન્ય પેકિંગ જોવા મળે તો દવા અંગે તબીબ અથવા ફાર્માસિસ્ટની સલાહ લેવી જોઈએ.
અમદાવાદમાં સામે આવેલું આ પ્રકરણ માત્ર નકલી દવાના વેચાણનો ગુનો નથી; તે દવાના સપ્લાય સિસ્ટમમાં વિશ્વસનીયતા, દર્દીની સુરક્ષા અને નિયમનકારી દેખરેખ સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો છે. ત્રણ આરોપીઓની ધરપકડ બાદ હવે તપાસ કથિત સપ્લાયરો અને ઉત્પાદકો સુધી કેટલી આગળ વધે છે અને આ નેટવર્કે ગુજરાત તથા અન્ય રાજ્યોમાં કેટલો જથ્થો પહોંચાડ્યો હતો તે અંગેની વિગતો સામે આવવાની રાહ જોવાઈ રહી છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
