પંજાના નિશાન મળતાં વન વિભાગ દોડતું થયું

મોટી દેવતીથી કોલટ રોડ સુધી દીપડાની હિલચાલ

16 Sepetemeber 2026 Gujarat Updates Team L અમદાવાદના ઝડપથી વિકસતા શહેરી સીમાડા અને ગ્રામ્ય વિસ્તારો વચ્ચે ફરી એકવાર દીપડાની હિલચાલે ચિંતા ઊભી કરી છે. સાણંદ તાલુકાના મોટી દેવતી તરફના વિસ્તારમાં તાજા પંજાના નિશાન મળ્યા બાદ વન વિભાગે સર્ચ અને સર્વેલન્સ વધારી દીધું છે. કોલટ રોડ તરફ આવેલા ઈંટના ભઠ્ઠા આસપાસ પણ દીપડાની સંભવિત અવરજવર અને શ્વાનના મારણના નિશાન અંગે સ્થાનિકોમાં ચર્ચા છે. જોકે, મારણના પુરાવા અંગે મળતી વિગતોમાં અધિકારીઓએ સાવચેતીપૂર્વક તપાસ ચાલુ રાખી હોવાનું જણાવ્યું છે.

સાણંદના આ વિસ્તારમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી વન્યજીવની હિલચાલ અંગે સ્થાનિકોમાં ચર્ચા ચાલી રહી હતી. મોટી દેવતી ગામની સીમમાં મળેલા પગલાંની તપાસ બાદ વન વિભાગે તેને દીપડાના પંજાના નિશાન તરીકે ઓળખ્યા હતા. ઓગસ્ટમાં સામે આવેલા અહેવાલ મુજબ આ પંજાના નિશાન આશરે 8થી 9 સેન્ટિમીટર જેટલા હતા અને અધિકારીઓએ પ્રાથમિક રીતે તેને આશરે ત્રણથી ચાર વર્ષના સબ-એડલ્ટ દીપડા સાથે સાંકળ્યા હતા.

એક સ્થળ નહીં, બદલાતો રૂટ વન વિભાગ માટે પડકાર
સાણંદમાં સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે અહીં દીપડાને જંગલ જેવા નિશ્ચિત વિસ્તારમાં ટ્રેક કરવો સરળ નથી. મોટી દેવતી વિસ્તારમાં પ્રથમ પંજાના નિશાન મળ્યા બાદ થોડા અંતરે ફરી નવા નિશાન જોવા મળ્યા હતા. એક અહેવાલ પ્રમાણે નવા પગલાં અગાઉના સ્થળથી આશરે 800 મીટર દૂર મળ્યા હતા. આથી વન વિભાગે દીપડો એક જ સ્થળે સ્થિર રહેવાને બદલે વિસ્તાર બદલી રહ્યો હોવાની શક્યતા ધ્યાનમાં લીધી હતી. શહેરી વિસ્તારની આસપાસ ખેતરો, ઝાડીઓ, બાંધકામના પ્લોટ, ઈંટના ભઠ્ઠા અને ખુલ્લી જમીનનું મિશ્રણ હોવાથી દીપડાને છુપાવા માટે અનેક વિકલ્પો મળે છે. બીજી તરફ, આવા વિસ્તારોમાં રખડતા કૂતરા જેવા સરળ શિકાર ઉપલબ્ધ હોવાથી માનવ વસાહતની નજીક તેની અવરજવર થવાની શક્યતા રહે છે. વન અધિકારીઓ માટે મુશ્કેલી એ પણ છે કે દિવસ દરમિયાન દીપડો નજરે ન પડે અને રાત્રે જ એક વિસ્તારથી બીજા વિસ્તારમાં ખસી જાય. તેથી માત્ર એક સ્થળે પાંજરું મૂકવાથી તેનું ચોક્કસ લોકેશન નક્કી થઈ જાય એવું જરૂરી નથી.

ઈંટના ભઠ્ઠા નજીક શ્વાનના મારણની ચર્ચા
સાણંદના કોલટ રોડ પર ઈંટના ભઠ્ઠા નજીક શ્વાનના મારણના અવશેષો મળ્યા હોવાની સ્થાનિકોમાં ચર્ચા છે. લોહીના ડાઘ અને ખેંચવાના નિશાનને કેટલાક લોકોએ દીપડાના શિકાર સાથે જોડ્યા છે. પરંતુ વન વિભાગ તરફથી દરેક આવા કિસ્સાને દીપડાના હુમલા તરીકે તરત માન્યતા આપવામાં આવી નથી. સાણંદમાં અગાઉની તપાસ દરમિયાન પણ અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે માત્ર કૂતરાની સંખ્યા ઘટી હોવાની વાત કે જૂના મારણના ફોટોગ્રાફ પરથી દીપડાની હાજરી નિશ્ચિત કરી શકાય નહીં. 20 ઓગસ્ટના અહેવાલમાં તો વન વિભાગે જણાવ્યું હતું કે થર્મલ ડ્રોન સર્વેલન્સમાં કૂતરા દેખાયા હતા, પરંતુ દીપડો મળ્યો નહોતો અને તાજા મારણની પણ પુષ્ટિ થઈ નહોતી. આથી હાલ સૌથી મહત્વનું પુરાવું પંજાના નિશાન અને તેની સતત ટ્રેકિંગ છે.

પાંજરા સાથે થર્મલ ડ્રોનથી નજર
દીપડાની સંભવિત હિલચાલને ધ્યાનમાં રાખીને વન વિભાગે વિસ્તારમાં ટ્રેપ કેજ ગોઠવ્યા છે. શરૂઆતમાં એક પાંજરું મૂકવામાં આવ્યું હતું, ત્યારબાદ નવા પગલાં મળતાં વધુ પાંજરા ગોઠવવામાં આવ્યા હતા. એક તબક્કે કુલ ત્રણ ટ્રેપ કેજ તૈનાત કરાયા હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. સાથે જ રાત્રિના સમયે થર્મલ ડ્રોન દ્વારા સર્વેલન્સ કરવામાં આવ્યું હતું. થર્મલ કેમેરા દ્વારા અંધારામાં ગરમીના સ્ત્રોત ઓળખી શકાય છે, જેથી ઝાડીઓ અને અંધારાવાળા વિસ્તારોમાં છુપાયેલા પ્રાણીની હિલચાલ અંગે સંકેત મેળવવાનો પ્રયાસ થઈ શકે. જોકે, એક રાત્રિના સર્વેમાં દીપડો મળી ન આવવો એટલે તે વિસ્તાર છોડીને જતો રહ્યો છે એવું માનવું વહેલું ગણાય. વન અધિકારીઓએ પણ સ્થાનિકોને આવી ધારણા ન બાંધવા અને સતત સાવચેતી રાખવા સૂચના આપી હતી.

ઘુમા પછી સાણંદ સુધી પહોંચેલી કડી
સાણંદની હાલની સ્થિતિને અમદાવાદના દક્ષિણ-પશ્ચિમ શહેરી પટ્ટામાં તાજેતરમાં નોંધાયેલી દીપડાની હિલચાલથી અલગ કરીને જોવી મુશ્કેલ છે. જુલાઈ 2026માં ઘુમા-શેલા વિસ્તારમાં સેરેનદીપ મેન્શન નજીક દીપડો સીસીટીવીમાં જોવા મળ્યો હતો. ત્યારબાદ વન વિભાગે વિસ્તારની તપાસ કરી હતી અને પાંજરા તથા અન્ય સર્વેલન્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. થોડા અઠવાડિયા બાદ મોટી દેવતીમાં મળેલા પંજાના નિશાનથી સાણંદ વિસ્તાર પણ આ હિલચાલના નકશામાં આવ્યો. વન વિભાગના અધિકારીઓએ અગાઉ એવી શક્યતા પણ વ્યક્ત કરી હતી કે અમદાવાદની આસપાસ દેખાતા કેટલાક દીપડા ઉત્તર ગુજરાત તરફથી વિખેરાઈને કેનાલો અને નદીકાંઠાના લીલા પટ્ટાઓનો ઉપયોગ કરીને શહેરી સીમા સુધી પહોંચી શકે છે. ખાસ કરીને યુવાન સબ-એડલ્ટ દીપડા નવા ટેરિટરીની શોધમાં લાંબા અંતરે ખસી શકે છે. આ કારણે સાણંદમાં મળેલા પંજાના નિશાનને માત્ર એક ગામ સુધી મર્યાદિત ઘટના તરીકે જોવાને બદલે સમગ્ર શેલા-ઘુમા-સાણંદ પટ્ટાની વન્યજીવ હિલચાલના સંદર્ભમાં જોવામાં આવી રહ્યું છે.

ગ્રામ્ય વિસ્તારથી ઔદ્યોગિક પટ્ટા સુધી વન્યજીવની અવરજવર
સાણંદ હવે માત્ર પરંપરાગત ગ્રામ્ય વિસ્તાર રહ્યો નથી. અહીં ઔદ્યોગિક એકમો, રહેણાંક પ્રોજેક્ટ, ખેતરો, ઈંટના ભઠ્ઠા અને બાંધકામ હેઠળની જમીન ઝડપથી વધી રહી છે. આવા બદલાતા લેન્ડસ્કેપમાં વન્યજીવ માટે છુપાવાની જગ્યાઓ વચ્ચે માનવ વસાહતો પણ સતત વિસ્તરી રહી છે. આ સ્થિતિમાં દીપડો કોઈ ચોક્કસ જંગલમાં રહેતો હોવો જરૂરી નથી. તે ઝાડીવાળા પટ્ટા, નાળાઓ, ખેતરની સીમ, ખાલી પ્લોટ અથવા બાંધકામની આસપાસની ઓછી અવરજવરવાળી જગ્યામાં થોડા સમય માટે રોકાઈ શકે છે. મોટી દેવતીમાં મળેલા પંજાના નિશાન પણ આ જ પ્રકારની બદલાતી હિલચાલ તરફ સંકેત આપે છે. એક જ કદના નવા અને જૂના પંજાના નિશાન મળવાથી વન વિભાગે એક જ દીપડો વિસ્તાર બદલી રહ્યો હોવાની શક્યતા તપાસી હતી.

સ્થાનિકોમાં સૌથી મોટી ચિંતા બાળકો અને પશુઓની સુરક્ષાની
ઈંટના ભઠ્ઠા અને ખુલ્લા પ્લોટ પાસે કામ કરતા શ્રમિક પરિવારો માટે આ પરિસ્થિતિ ખાસ ચિંતાજનક છે. ઘણા પરિવારો કામની જગ્યાની નજીક જ રહેતા હોવાથી રાત્રિના સમયે અવરજવર અનિવાર્ય બને છે. ખેતરોમાં કામ કરતા ખેડૂતો, ભઠ્ઠાના શ્રમિકો અને આસપાસના ગામોના રહેવાસીઓ માટે વન વિભાગે સાવચેતી રાખવા જણાવ્યું છે. અંધારું થયા બાદ એકલા અવાવરૂ વિસ્તારમાં ન જવું, બાળકોને ખુલ્લી જગ્યામાં એકલા ન મોકલવા અને શંકાસ્પદ હિલચાલ જણાય તો પોતે પીછો કરવાને બદલે તાત્કાલિક અધિકારીઓને જાણ કરવી વધુ સલામત છે. ખાસ કરીને દીપડાને જોવા માટે ભીડ એકઠી કરવી અથવા મોબાઇલથી તેની પાછળ જવું જોખમી બની શકે છે. વન્યજીવને ઘેરવાથી તે બચાવ માટે આક્રમક વર્તન કરી શકે છે.

સોશિયલ મીડિયા પરની અફવાઓથી પણ સાવધાન
સાણંદ અને અમદાવાદના આસપાસના વિસ્તારોમાં દીપડાની ચર્ચા શરૂ થતાં સોશિયલ મીડિયા પર વિવિધ સ્થળોના વીડિયો અને દાવાઓ ઝડપથી ફેલાય છે. પરંતુ અગાઉના કિસ્સાઓમાં વન વિભાગે કેટલાક સ્થળોની દીપડાની વાતોને અફવા અથવા ખોટા એલર્ટ તરીકે નકારી હતી. આથી કોઈ વીડિયો કે ફોટો સામે આવે ત્યારે તેની તારીખ, સ્થળ અને સત્તાવાર પુષ્ટિ તપાસ્યા વિના તેને આગળ મોકલવાથી ભય વધુ ફેલાઈ શકે છે. મોટી દેવતીમાં મળેલા પંજાના નિશાનને વન વિભાગે તપાસ્યા બાદ દીપડાની હાજરીના પુરાવા તરીકે સ્વીકાર્યા હતા. આ સત્તાવાર રીતે ચકાસાયેલા પુરાવા અને માત્ર સોશિયલ મીડિયા દાવા વચ્ચે તફાવત રાખવો જરૂરી છે.

વન વિભાગની અપીલ: ગભરાશો નહીં, પણ બેદરકાર પણ ન બનો
સાણંદમાં દીપડાની હિલચાલના અહેવાલ બાદ સૌથી યોગ્ય અભિગમ અફવા નહીં પરંતુ સાવચેતી છે. વન વિભાગે આસપાસના રહેવાસીઓને રાત્રે એકાંત અને ઝાડીવાળા વિસ્તારોમાં જવાનું ટાળવા અને દીપડાની સંભવિત હાજરી અંગે તરત જાણ કરવા જણાવ્યું છે. કોલટ રોડ, મોટી દેવતી અને આસપાસના ઈંટના ભઠ્ઠા તથા ખેતર વિસ્તારમાં કામ કરતા લોકો માટે ખાસ તકેદારી જરૂરી છે. પશુઓને રાત્રે ખુલ્લામાં ન છોડવા, રહેણાંક સ્થળે પૂરતો પ્રકાશ રાખવા અને બાળકોને દેખરેખ વિના બહાર ન જવા દેવા જેવી સામાન્ય સાવચેતી ઉપયોગી બની શકે છે. હાલ વન વિભાગ પાંજરા, ગ્રાઉન્ડ ટ્રેકિંગ અને ટેકનોલોજી આધારિત સર્વેલન્સ દ્વારા દીપડાને શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. દીપડો પકડાય અથવા તેની ચોક્કસ હિલચાલ અંગે નવો પુરાવો મળે ત્યાં સુધી સ્થાનિકોએ સત્તાવાર માહિતી પર જ આધાર રાખવો જરૂરી રહેશે.

સાણંદના ઝડપથી બદલાતા શહેરી-ગ્રામ્ય પરિદૃશ્ય વચ્ચે દીપડાની હાજરીનો આ બનાવ માનવ વસાહત અને વન્યજીવન વચ્ચે વધતા સંપર્કનો વધુ એક સંકેત છે. હવે સમગ્ર વિસ્તારમાં સતત મોનિટરિંગ અને સમયસર માહિતી આપવાની વ્યવસ્થા જ સ્થિતિને નિયંત્રિત રાખવામાં મહત્વની સાબિત થશે.

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.