જાણી લો નવા નિયમો
Passport Rules 2026: ફી વધી, બાળકોના પાસપોર્ટની Validity પણ બદલાઈ
18 Sepetemeber 2026 Gujarat Updates Team: વિદેશ પ્રવાસ, અભ્યાસ કે નોકરી માટે પાસપોર્ટ હવે માત્ર જરૂરી દસ્તાવેજ નથી રહ્યો, પરંતુ તેની ફી અને માન્યતાના નિયમોમાં થયેલા તાજેતરના ફેરફારોને કારણે અરજદારો માટે કેટલીક મહત્વની બાબતો જાણવી જરૂરી બની છે. ખાસ કરીને સગીર બાળકોના પાસપોર્ટને લઈને સપ્ટેમ્બર 2026માં નવો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ પાસપોર્ટ સેવા માટેની નવી ફી 1 જુલાઈ 2026થી અમલમાં આવી ચૂકી છે.
વિદેશ મંત્રાલયે પાસપોર્ટ નિયમોમાં 2026 દરમિયાન બે અલગ તબક્કામાં ફેરફાર કર્યા છે. જૂનમાં જાહેર થયેલા સુધારા હેઠળ પાસપોર્ટ અને સંબંધિત સેવાઓની ફીમાં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ 15 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ કરવામાં આવેલા નવા સુધારામાં 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના 36 પાનાના સામાન્ય પાસપોર્ટની માન્યતા અંગે નવી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. નવી જોગવાઈ સત્તાવાર ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયા બાદ અમલમાં આવી છે.
15 વર્ષથી નાના બાળકો માટે શું બદલાયું?
નવા નિયમનો સૌથી મહત્વનો ભાગ બાળકોના પાસપોર્ટની Validity સાથે સંબંધિત છે. સુધારેલા Rule 12(1A) મુજબ, 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકને આપવામાં આવતો 36 પાનાનો સામાન્ય પાસપોર્ટ પાંચ વર્ષ માટે અથવા બાળક 18 વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી માન્ય રહેશે—બંનેમાંથી જે સમયગાળો પહેલાં પૂરો થાય તે લાગુ પડશે. આનો સીધો અર્થ એ થયો કે પાસપોર્ટ બનાવતી વખતે બાળકની ઉંમર ધ્યાનમાં લેવી હવે વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
ધારો કે કોઈ બાળક 10 વર્ષનું છે અને તેને પાસપોર્ટ આપવામાં આવે છે. તો સામાન્ય સ્થિતિમાં તેનો પાસપોર્ટ પાંચ વર્ષ સુધી એટલે કે બાળક 15 વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી માન્ય રહેશે. બીજી તરફ, જો પાસપોર્ટ 14 વર્ષની ઉંમરે બને છે, તો પાંચ વર્ષ પૂરાં થાય તે પહેલાં જ બાળક 18 વર્ષનું થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં પાસપોર્ટની માન્યતા 18 વર્ષની ઉંમરે પૂરી થશે.
અર્થાત, નિયમમાં માત્ર “પાંચ વર્ષની Validity” લખવાથી વાત પૂરી થતી નથી. બાળક 18 વર્ષનું ક્યારે થશે તે પણ ગણતરીમાં લેવામાં આવશે. આ જોગવાઈ ખાસ કરીને 36 પાનાના સામાન્ય પાસપોર્ટ માટે છે.
15 સપ્ટેમ્બરની સુધારણા અને ફી વચ્ચેનો સંબંધ શું?
અહીં એક મહત્વની બાબત સમજવી જરૂરી છે. ઘણી જગ્યાએ તાજેતરના સમાચારને કારણે એવું લાગી શકે છે કે 15 સપ્ટેમ્બરથી જ પાસપોર્ટની તમામ નવી ફી લાગુ થઈ છે. પરંતુ ઉપલબ્ધ સત્તાવાર દસ્તાવેજો પ્રમાણે ફીનું મુખ્ય પુનઃનિર્ધારણ 1 જુલાઈ 2026થી અમલમાં આવ્યું હતું. 20 જૂન 2026ના ગેઝેટ નોટિફિકેશન G.S.R. 516(E) દ્વારા Passports (Amendment) Rules, 2026 જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમાં Schedule IVમાં પાસપોર્ટ ફી બદલવામાં આવી હતી. આ નિયમો 1 જુલાઈ 2026થી અમલમાં આવ્યા. Passport Sevaની સત્તાવાર વેબસાઇટ પણ હાલમાં અરજીકર્તાઓને 1 જુલાઈ 2026થી સુધારેલી ફી લાગુ હોવાની માહિતી આપે છે. ત્યારબાદ 15 સપ્ટેમ્બર 2026ની નવી સુધારણા દ્વારા Rule 8ની ફી સંબંધિત ભાષા અને Rule 12ની સગીર પાસપોર્ટ Validityમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો. આ નવી સુધારણા ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થતાં જ અમલમાં આવી.
હવે Adult Passport માટે કેટલી ફી?
18 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના અરજદારો માટે 36 પાનાના સામાન્ય Fresh Passport અથવા Reissue Passportની ફી હવે ₹2,500 છે. અગાઉ આ માટે ₹1,500 ચૂકવવાના થતા હતા. 60 પાનાના સામાન્ય પાસપોર્ટ માટે હવે ₹3,500 ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. અગાઉ તેની ફી ₹2,000 હતી. Tatkaal સેવા પસંદ કરનારાઓ માટે 36 પાનાના પાસપોર્ટની કુલ ફી ₹5,000 અને 60 પાનાના પાસપોર્ટની કુલ ફી ₹6,000 છે. આ નવી ફી 1 જુલાઈ 2026થી અમલમાં છે. આ ફેરફારને કારણે સામાન્ય 36 પાનાના પાસપોર્ટ માટે અરજદારે અગાઉ કરતાં ₹1,000 વધુ ચૂકવવા પડે છે. 60 પાનાના પાસપોર્ટમાં વધારો ₹1,500નો છે.
પાસપોર્ટ ખોવાઈ જાય કે નુકસાન થાય તો?
પાસપોર્ટ ગુમ થઈ જાય, ચોરાઈ જાય અથવા નુકસાન પામે ત્યારે Replacement Passport માટે પણ અલગ ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. 36 પાનાના સામાન્ય Replacement Passport માટે હવે ₹5,000 અને Tatkaal હેઠળ ₹7,500 ચૂકવવાના થાય છે. 60 પાનાના પાસપોર્ટના Replacement માટે સામાન્ય ફી ₹6,000, જ્યારે Tatkaal ફી ₹8,500 છે. આ રીતે ખાસ કરીને 60 પાનાના પાસપોર્ટના Tatkaal Replacementમાં ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે.
બાળકોના પાસપોર્ટની નવી ફી કેટલી?
18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના Minor Applicants માટે 36 પાનાના સામાન્ય Fresh અથવા Reissue Passportની ફી ₹1,750 છે. જૂની ફી ₹1,000 હતી. અહીં પણ ₹750નો વધારો થયો છે. Minor માટે 36 પાનાના Tatkaal Passportની ફી અંગે તાજેતરના પ્રકાશિત અહેવાલોમાં ₹4,250ની નવી Schedule IV ફી દર્શાવવામાં આવી છે. એટલે સામાન્ય ₹1,750ની ફી સાથે Tatkaal માટે કુલ ખર્ચ ₹4,250 થાય છે. જોકે કેટલાક તાજેતરના સમાચાર લેખોમાં ₹3,000નો આંકડો જોવા મળે છે. આ તફાવત જૂની/અલગ ફી ગણતરી અથવા માહિતીના સંક્રમણને કારણે જોવા મળે છે. તેથી અરજી કરતા સમયે અરજદારે Passport Sevaના સત્તાવાર Fee Calculatorમાં દર્શાવાતી રકમને અંતિમ માનવી જોઈએ. સત્તાવાર Passport Seva પોર્ટલ હાલમાં 1 જુલાઈ 2026થી સુધારેલી ફી લાગુ હોવાનું જણાવે છે.
8 વર્ષથી નાના બાળકો અને Senior Citizensને રાહત
નવા Fee Scheduleમાં કેટલીક કેટેગરીને 10 ટકા ફી રાહતની જોગવાઈ યથાવત રાખવામાં આવી છે. 8 વર્ષ સુધીના બાળકો અને 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના Senior Citizens માટે Fresh Passport Application પર 10 ટકા ડિસ્કાઉન્ટ આપવામાં આવે છે. પરંતુ અહીં એક મહત્વની શરત છે: આ રાહત Fresh Application માટે છે; Reissue અથવા Renewal માટે લાગુ પડતી નથી. આ બાબત અરજી કરતા પહેલાં ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે.
બાળકનો પાસપોર્ટ બનાવતી વખતે ઉંમર કેમ મહત્વની?
નવા નિયમને કારણે બાળકની ઉંમર પાસપોર્ટની વાસ્તવિક Validity નક્કી કરવામાં સીધી ભૂમિકા ભજવે છે. જો બાળક 8, 9 કે 10 વર્ષની ઉંમરે પાસપોર્ટ મેળવે છે, તો પાંચ વર્ષની મર્યાદા સામાન્ય રીતે 18 વર્ષની મર્યાદા કરતાં પહેલાં આવી શકે છે. પરંતુ બાળક 14 વર્ષની ઉંમરે પાસપોર્ટ મેળવે ત્યારે પાંચ વર્ષની ગણતરી તેને 19 વર્ષ સુધી લઈ જાય તેવી શક્યતા છે. નવા નિયમમાં 18 વર્ષની મહત્તમ મર્યાદા હોવાથી પાસપોર્ટ 18 વર્ષની ઉંમરે જ સમાપ્ત થશે. આથી પરિવારોએ વિદેશ પ્રવાસનું આયોજન કરતી વખતે માત્ર Passport Expiry Date નહીં, પરંતુ બાળકની ઉંમર અને આગામી પ્રવાસની તારીખ વચ્ચેનું અંતર પણ તપાસવું જોઈએ.
15થી 18 વર્ષની ઉંમરના બાળકો માટે શું?
નવા સપ્ટેમ્બર સુધારાનો મુખ્ય ઉલ્લેખ 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે 36 પાનાના સામાન્ય પાસપોર્ટ અંગે છે. જ્યારે 15થી 18 વર્ષની વયના અરજદારો માટે 2026ના Fee Scheduleમાં એક અલગ વ્યવસ્થા છે. નિયમો મુજબ 15થી 18 વર્ષના Minor Applicants જો પુખ્ત અરજદારોની કેટેગરી હેઠળ 10 વર્ષની Validityવાળો પાસપોર્ટ લેવા માટે અરજી કરે, તો તે માટે Adult Categoryની ફી લાગુ પડે છે. 36 પાનાના આવા પાસપોર્ટ માટે સામાન્ય ફી ₹2,500 અને 60 પાનાના માટે ₹3,500 છે; Tatkaalમાં અનુક્રમે ₹5,000 અને ₹6,000 છે. આથી 15 વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી માતા-પિતા અને અરજદારોએ ઉપલબ્ધ વિકલ્પો સમજીને અરજી કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
Renewal કરાવનારાઓએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?
પાસપોર્ટની ભાષામાં “Renewal” કરતાં “Reissue” શબ્દનો ઉપયોગ ઘણી વખત થાય છે. નવી ફી Scheduleમાં Fresh Passport અને Reissue બંને માટે કેટેગરી પ્રમાણે ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. Adult માટે 36 પાનાનો Fresh અથવા Reissue Passport ₹2,500 અને 60 પાનાનો ₹3,500 છે. Minor માટે 36 પાનાનો Fresh અથવા Reissue Passport ₹1,750 છે. એટલે માત્ર પહેલીવાર પાસપોર્ટ બનાવનારાઓ જ નહીં, પરંતુ જૂનો પાસપોર્ટ ફરીથી જારી કરાવનારાઓએ પણ નવી ફી ધ્યાનમાં લેવી પડશે.
PCC સહિત અન્ય સેવાઓ પણ મોંઘી
પાસપોર્ટ સંબંધિત તમામ ફેરફારો માત્ર Passport Booklet સુધી મર્યાદિત નથી. નવી Fee Scheduleમાં Police Clearance Certificate, Surrender Certificate, Global Entry Program verification અને પાસપોર્ટ આધારિત કેટલીક Miscellaneous Services માટે ₹750 ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. Certificate of Identity માટે ₹1,000ની ફી છે. આથી વિદેશમાં અભ્યાસ, નોકરી, ઇમિગ્રેશન અથવા અન્ય હેતુસર PCCની જરૂરિયાત ધરાવતા અરજદારો માટે પણ નવી ફી ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.
અરજી કરતા પહેલાં આ બાબતો તપાસો
પાસપોર્ટ માટે અરજી કરતા પહેલાં અરજદારે પોતાની કેટેગરી, ઉંમર, Booklet Pages અને Normal અથવા Tatkaal સેવા પસંદગી સ્પષ્ટ કરવી જોઈએ. ખાસ કરીને બાળકો માટે નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે:
- બાળકની હાલની ઉંમર કેટલી છે?
- બાળક 15 વર્ષથી નાનું છે કે 15થી 18 વર્ષની વચ્ચે?
- 36 પાનાનો પાસપોર્ટ જરૂરી છે કે અન્ય કેટેગરી લાગુ પડે છે?
- પાસપોર્ટ Fresh છે કે Reissue?
- સામાન્ય સેવા લેવી છે કે Tatkaal?
- બાળક 18 વર્ષનું ક્યારે થશે?
- આગામી વિદેશ પ્રવાસની તારીખ પાસપોર્ટની Expiry પહેલાં પૂરતી છે કે નહીં?
- 8 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળક માટે Fresh Application પર 10 ટકા ડિસ્કાઉન્ટ લાગુ પડે છે કે નહીં?
આ વિગતો ચકાસવાથી પછીથી ફરી પાસપોર્ટ માટે અરજી કરવાની જરૂરિયાત ટાળી શકાય છે.
ફી અંગે અંતિમ માહિતી ક્યાંથી મેળવવી?
Passport Sevaની સત્તાવાર વેબસાઇટ હાલમાં સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે પાસપોર્ટ અરજીની ફી 1 જુલાઈ 2026થી સુધારવામાં આવી છે. અરજી કરતા પહેલાં સત્તાવાર પોર્ટલ પર લાગુ ફી તપાસવી સૌથી સલામત રીત છે. Passport Seva પોર્ટલ નકલી વેબસાઇટ અને એપ્લિકેશનથી સાવચેત રહેવાની સલાહ પણ આપે છે અને પાસપોર્ટ સેવા માટે સત્તાવાર પોર્ટલનો ઉપયોગ કરવા કહે છે.
શું બદલાયું તેનો સરળ સાર
15 વર્ષથી નાના બાળકો માટે શું બદલાયું?
2026માં થયેલા બંને સુધારાઓને સાથે સમજીએ તો ચિત્ર સ્પષ્ટ થાય છે. 1 જુલાઈથી પાસપોર્ટ સેવાઓની ફી વધી, જ્યારે 15 સપ્ટેમ્બરની સુધારણા દ્વારા 15 વર્ષથી નાના બાળકોના 36 પાનાના સામાન્ય પાસપોર્ટની Validityને પાંચ વર્ષ અથવા 18 વર્ષની ઉંમર—જે પહેલાં આવે ત્યાં સુધી—નક્કી કરવામાં આવી. અર્થાત, બાળક માટે પાસપોર્ટ બનાવતા માતા-પિતાએ હવે માત્ર ફી કેટલી છે એટલું જ નહીં, પરંતુ બાળકની ઉંમર પ્રમાણે પાસપોર્ટ કેટલા સમય સુધી માન્ય રહેશે તે પણ સમજવું પડશે. Adult Applicants માટે નવી ફી પહેલેથી જ અમલમાં છે અને Minor Applicants માટે પણ ખર્ચમાં વધારો થયો છે. બીજી તરફ 8 વર્ષ સુધીના બાળકો અને 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના Senior Citizensને Fresh Passport માટે 10 ટકા ફી રાહતની જોગવાઈ ચાલુ છે.
અંતે, અરજી કરતાં પહેલાં નવીનતમ Fee Calculator, જરૂરી દસ્તાવેજો અને લાગુ Validity નિયમો સત્તાવાર Passport Seva પોર્ટલ પર ચકાસવા યોગ્ય રહેશે. આ ખાસ કરીને બાળકોના પાસપોર્ટ માટે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે હવે પાસપોર્ટની Expiry માત્ર પાંચ વર્ષની ગણતરીથી નહીં, પરંતુ બાળક 18 વર્ષનું ક્યારે થાય છે તેના આધારે પણ નક્કી થઈ શકે છે.
આ લેખમાં આપવામાં આવેલી પાસપોર્ટ ફી, નિયમો, માન્યતા અને અન્ય વિગતો ઉપલબ્ધ સરકારી દસ્તાવેજો તથા જાહેર સ્ત્રોતોના આધારે રજૂ કરવામાં આવી છે. નિયમો, ફી અથવા પ્રક્રિયામાં સમયાંતરે ફેરફાર થઈ શકે છે. તેથી પાસપોર્ટ માટે અરજી કરતા પહેલાં Passport Seva/વિદેશ મંત્રાલયની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર નવીનતમ માહિતી અને લાગુ ફી ચકાસવી જરૂરી છે. આ લેખનો હેતુ માત્ર માહિતી આપવાનો છે અને તેને કાનૂની અથવા સત્તાવાર સલાહ તરીકે માનવો નહીં.
આ પણ વાંચો
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
