હાઈકોર્ટમાં AGનું મોટું નિવેદન
Gujarat Rent Bill: 3 મહિનાની ડિપોઝિટ સહિતની નવી વ્યવસ્થા હાલ અટકી
05 October 2026 Gujarat Updates Team: ગુજરાતના ભાડા કાયદામાં મોટા ફેરફારની દિશામાં આગળ વધેલું Gujarat Rent Bill 2026 હાલ કાયદો બનતું અટક્યું છે. રાજ્યભરના વકીલો દ્વારા બિલની જોગવાઈઓ સામે ઉગ્ર વિરોધ અને કોર્ટ કાર્યવાહીથી અળગા રહેવાના નિર્ણય વચ્ચે આજે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થિતિ સામે આવી છે. રાજ્યના એડવોકેટ જનરલ કમલ ત્રિવેદીએ હાઈકોર્ટ સમક્ષ જણાવ્યું કે રાજ્યપાલ આ બિલ પર સહી નહીં કરે અને જૂની કાયદાકીય વ્યવસ્થા પુનઃસ્થાપિત કરવા સરકાર તરફથી પ્રયાસ કરવામાં આવશે
આ રજૂઆત બાદ ભાડુઆત-મકાનમાલિક સંબંધિત કાયદામાં પ્રસ્તાવિત ફેરફારો અંગે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી ચાલતી ચર્ચાએ નવો વળાંક લીધો છે. ખાસ કરીને ભાડા સંબંધિત વિવાદોનો નિકાલ ન્યાયિક અદાલતોને બદલે વહીવટી સત્તાધિકારીઓ મારફતે કરવાના પ્રસ્તાવને લઈને વકીલ સંગઠનોમાં ભારે નારાજગી હતી.
હાઈકોર્ટમાં શું થયું?
ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં સોમવારે થયેલી સુનાવણી દરમિયાન એડવોકેટ જનરલ કમલ ત્રિવેદીએ રાજ્ય સરકાર અને બાર વચ્ચે થયેલી ચર્ચાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, ડેપ્યુટી ચીફ મિનિસ્ટર અને બાર કાઉન્સિલ ઓફ ગુજરાતના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં ભાડા વિધેયક અંગે સરકાર તરફથી મહત્વપૂર્ણ ખાતરી આપવામાં આવી હતી. આ ખાતરીનો મુખ્ય મુદ્દો હતો કે Gujarat Rent Bill 2026ને રાજ્યપાલની મંજૂરી નહીં મળે. સાથે જ અગાઉની કાયદાકીય વ્યવસ્થા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે સરકાર પ્રયાસ કરશે તેવી વાત પણ હાઈકોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવી હતી.
આ રજૂઆત એવા સમયે થઈ જ્યારે ગુજરાતના વકીલો બિલના વિરોધમાં કોર્ટ કામગીરીથી દૂર રહ્યા હતા. ગુજરાત હાઈકોર્ટ એડવોકેટ્સ એસોસિએશને પણ 5 અને 6 ઓક્ટોબરે કોર્ટ કામકાજથી દૂર રહેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. Bar and Bench – Indian Legal news
વકીલોને બિલ સામે વાંધો શા માટે હતો?
ભાડા વિધેયકનો વિરોધ માત્ર ભાડાની રકમ કે સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ પૂરતો મર્યાદિત નહોતો. વકીલ સંગઠનોનો મુખ્ય વાંધો ભાડા વિવાદોના ન્યાયિક નિરાકરણની સત્તા અંગે હતો. પ્રસ્તાવિત માળખામાં ભાડા સંબંધિત કેસો માટે અલગ વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની વાત હતી. તેમાં Rent Authority, Rent Court અને Rent Tribunal જેવા સ્તરો બનાવવાની જોગવાઈ હતી. ખાસ કરીને Rent Courtની રચના અને તેમાં વહીવટી અધિકારીઓને જવાબદારી આપવાની જોગવાઈ સામે કાનૂની ક્ષેત્રે પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા. વકીલોનું માનવું હતું કે ભાડા વિવાદોમાં કબજો, બાકી ભાડું, કરાર, મિલકત ખાલી કરાવવી જેવા મુદ્દાઓ ઘણી વખત કાયદાકીય રીતે જટિલ હોય છે. આવા વિવાદોના નિર્ણયમાં ન્યાયિક સ્વતંત્રતા અને કાનૂની પ્રક્રિયાની ભૂમિકા જળવાઈ રહેવી જોઈએ. આ મુદ્દો ધીમે ધીમે રાજ્યવ્યાપી આંદોલનમાં ફેરવાયો અને અમદાવાદ ઉપરાંત અન્ય શહેરોના વકીલો પણ વિરોધમાં જોડાયા.
અમદાવાદથી સુરત સુધી વિરોધ
બિલના વિરોધમાં અમદાવાદની વિવિધ અદાલતોમાં વકીલોએ કોર્ટ કાર્યવાહીથી દૂર રહેવાનું શરૂ કર્યું હતું. ત્યારબાદ આ વિરોધને રાજ્યવ્યાપી સ્વરૂપ મળ્યું. સુરતમાં પણ મોટી સંખ્યામાં વકીલો વિરોધમાં જોડાયા હતા. સ્થાનિક અહેવાલો અનુસાર, સુરતના કોર્ટ પરિસરમાં વકીલોએ બિલની જોગવાઈઓ સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. અમદાવાદમાં City Civil Court, Small Causes Court સહિતના કોર્ટ પરિસરોમાં પણ વકીલોએ વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. કેટલાક અહેવાલોમાં કોર્ટની કામગીરી પર તેની અસર અને મોટી સંખ્યામાં કેસોની કાર્યવાહી અટકવાના દાવા કરવામાં આવ્યા હતા. ગુજરાત હાઈકોર્ટ એડવોકેટ્સ એસોસિએશને 5 અને 6 ઓક્ટોબરે કામકાજથી દૂર રહેવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ નિર્ણય Bar Council of Gujaratના વિરોધને સમર્થનરૂપે લેવામાં આવ્યો હતો.
તો શું Gujarat Rent Bill 2026 હવે રદ થઈ ગયું?
અહીં એક મહત્વની કાનૂની બાબત સમજવી જરૂરી છે.
હાલની સ્થિતિને સીધી રીતે “બિલ રદ થઈ ગયું” એવું કહેવું યોગ્ય નહીં બને. ગુજરાત વિધાનસભાએ 11 સપ્ટેમ્બરે બિલ સર્વસંમતિથી પસાર કર્યું હતું. પરંતુ વિધાનસભામાં પસાર થવું અને કાયદો અમલમાં આવવો બે અલગ તબક્કા છે. હવે એડવોકેટ જનરલની હાઈકોર્ટમાં કરાયેલી રજૂઆત પ્રમાણે રાજ્યપાલ બિલ પર સહી નહીં કરે. તેથી હાલ બિલને કાયદા તરીકે અમલમાં મૂકવાનો માર્ગ અટકી જાય છે.
સરકાર તરફથી જૂના કાયદાને ફરી અમલમાં રાખવા અથવા અગાઉનું કાયદાકીય માળખું પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે આગળની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે તેવી વાત પણ સામે આવી છે. જોકે, બિલને ઔપચારિક રીતે કેવી રીતે પાછું ખેંચવામાં આવશે, વિધાનસભા સ્તરે શું પ્રક્રિયા થશે અથવા નવી સુધારેલી કાયદાકીય રચના આવશે કે નહીં—તે અંગે સ્પષ્ટ સત્તાવાર પ્રક્રિયા હજુ જાહેર થવાની બાકી છે.
આ બિલમાં શું મોટા ફેરફારો સૂચવાયા હતા?
હવે જ્યારે બિલ હાલ અમલમાં આવતું અટક્યું છે, ત્યારે તેની મૂળ જોગવાઈઓ સમજવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે. આ બિલ માત્ર ભાડા વિવાદોના નિકાલ સુધી મર્યાદિત નહોતું. તેમાં ગુજરાતની ભાડાની સમગ્ર વ્યવસ્થાને આધુનિક બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
- લખિત Rent Agreement ફરજિયાત: પ્રસ્તાવિત કાયદા હેઠળ રહેણાંક તેમજ કોમર્શિયલ મિલકત માટે લખિત ભાડા કરાર જરૂરી બનાવવાનો પ્રસ્તાવ હતો.
ભાડા કરારની વિગતો Rent Authority સમક્ષ રજૂ કરવાની અને ડિજિટલ સિસ્ટમમાં નોંધ કરવાની જોગવાઈ હતી. દરેક નોંધાયેલા કરારને અલગ ઓળખ નંબર આપવાની વ્યવસ્થા પણ સૂચવાઈ હતી. આ વ્યવસ્થાનો હેતુ ભાડાના વ્યવહારોને વધુ પારદર્શક બનાવવાનો હતો. - Security Deposit પર ત્રણ મહિનાની મર્યાદા : બિલની સૌથી વધુ ચર્ચાયેલી જોગવાઈઓમાંની એક સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ અંગે હતી. મકાનમાલિક ભાડાની ત્રણ મહિનાથી વધુ રકમ જેટલો સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ લઈ શકશે નહીં એવી જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. મિલકત ખાલી કર્યા પછી યોગ્ય બાકી રકમની ગણતરી કર્યા બાદ ડિપોઝિટ એક મહિનાની અંદર પરત કરવાની જોગવાઈ પણ હતી. આ જોગવાઈ ખાસ કરીને મોટા શહેરોમાં રહેતા ભાડુઆતો માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી હતી, કારણ કે કેટલાક રેન્ટ માર્કેટમાં મકાન મેળવતી વખતે અનેક મહિનાના ભાડા જેટલી ડિપોઝિટની માંગ થતી હોય છે.
- Rent Authority, Rent Court અને Rent Tribunal : બિલ હેઠળ ભાડા વિવાદોના નિકાલ માટે ત્રણ સ્તરીય વ્યવસ્થા પ્રસ્તાવિત હતી:
- Rent Authority – ભાડા કરાર અને પ્રાથમિક પ્રક્રિયા માટે.
- Rent Court – ભાડા સંબંધિત ચોક્કસ વિવાદો અને eviction સંબંધિત કાર્યવાહી માટે.
- Rent Tribunal – નીચલા સ્તરના નિર્ણય સામે અપીલ માટે.
આ માળખાનો સરકારી હેતુ ભાડાના કેસોનો ઝડપથી નિકાલ કરવાનો હતો.
પરંતુ આ જ વ્યવસ્થાએ કાનૂની ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટો વિવાદ ઊભો કર્યો. વકીલોનો સવાલ હતો કે ન્યાયિક સ્વરૂપ ધરાવતા વિવાદોને વહીવટી અધિકારીઓ સમક્ષ લઈ જવાથી ન્યાયિક પ્રક્રિયાની ભૂમિકા કેટલી રહેશે.
જૂના 1947ના કાયદામાંથી નવા માળખા તરફ જવાનો પ્રયાસ
ગુજરાતમાં લાંબા સમયથી ભાડા સંબંધિત વ્યવસ્થા જૂના Bombay Rents, Hotel and Lodging House Rates Control Act, 1947 સાથે જોડાયેલી રહી હતી. સરકાર દ્વારા નવા બિલ પાછળનો તર્ક એવો રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો કે દાયકાઓ જૂનો કાયદો આજના રિયલ એસ્ટેટ અને ભાડા બજારની જરૂરિયાતો સાથે સુસંગત નથી. નવા બિલમાં કરાર આધારિત ભાડા વ્યવસ્થા, ડિજિટલ નોંધણી અને અલગ વિવાદ નિવારણ મિકેનિઝમ લાવવાનો પ્રયાસ થયો હતો. અર્થાત્, સરકારની દૃષ્ટિએ આ માત્ર જૂના કાયદામાં નાનો ફેરફાર નહોતો, પરંતુ ગુજરાતના રેન્ટલ માર્કેટ માટે નવી કાનૂની રચના ઊભી કરવાનો પ્રયાસ હતો.
મકાનમાલિકો માટે પણ કેટલીક જોગવાઈઓ
બિલમાં માત્ર ભાડુઆતોને સુરક્ષા આપતી જોગવાઈઓ નહોતી. મકાનમાલિકોને પણ ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં મિલકત ખાલી કરાવવાનો કાયદાકીય રસ્તો આપવામાં આવ્યો હતો. અહેવાલો અનુસાર સતત ભાડું નહીં ચૂકવવું, મિલકતને નુકસાન પહોંચાડવું, મંજૂરી વિના સબ-લેટ કરવી અને કાયદામાં નિર્ધારિત અન્ય કારણો eviction માટે આધાર બની શકતા હતા. આ રીતે બિલનો હેતુ મકાનમાલિક અને ભાડુઆત બંનેના અધિકારો તથા જવાબદારીઓને વધુ સ્પષ્ટ બનાવવાનો હતો.
Essential Services બંધ કરવા પર પણ નિયંત્રણ
પ્રસ્તાવિત કાયદામાં મકાનમાલિક દ્વારા ભાડુઆત પર દબાણ બનાવવા માટે પાણી, વીજળી અથવા ગેસ જેવી જરૂરી સેવાઓ બંધ કરી દેવા સામે રક્ષણની જોગવાઈ હતી. આ ઉપરાંત, મકાનમાલિકે ભાડાની મિલકતમાં પ્રવેશ કરવો હોય તો સામાન્ય રીતે અગાઉથી નોટિસ આપવાની જોગવાઈ પણ પ્રસ્તાવિત હતી. આ જોગવાઈઓનો હેતુ ભાડુઆતને માત્ર કરારના પક્ષકાર તરીકે નહીં પરંતુ કેટલીક મૂળભૂત કાનૂની સુરક્ષા ધરાવતા વ્યક્તિ તરીકે રક્ષણ આપવાનો હતો.
કુદરતી આફતની સ્થિતિમાં પણ રાહત
બિલમાં પૂર, ભૂકંપ અથવા અન્ય કુદરતી આફતના કારણે મિલકત રહેવા યોગ્ય ન રહે તો ભાડુઆતને કેટલીક પરિસ્થિતિમાં રાહત આપવાની જોગવાઈ હતી. મિલકતનો ઉપયોગ શક્ય ન હોય તેવી સ્થિતિમાં ભાડામાં રાહત અથવા કરાર સંબંધિત સમયગાળો વધારવા જેવા વિકલ્પોનો પણ પ્રસ્તાવ હતો. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે બિલમાં ભાડા સંબંધિત દૈનિક વ્યવહારથી લઈને ગંભીર મિલકત વિવાદો સુધી અનેક મુદ્દાઓને આવરી લેવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
હવે આગળ શું?
હાઈકોર્ટમાં એડવોકેટ જનરલની રજૂઆત બાદ વકીલોના આંદોલનને મોટો રાજકીય અને કાનૂની વળાંક મળ્યો છે. સરકાર તરફથી બિલને રાજ્યપાલની મંજૂરી ન મળવાની ખાતરી આપવામાં આવી હોવાથી તાત્કાલિક રીતે નવા Rent Billના આધારે ભાડુઆત કે મકાનમાલિક સામે નવી વ્યવસ્થા અમલમાં આવવાની સ્થિતિ નથી. પરંતુ હવે નજર સરકારની આગામી ઔપચારિક કાર્યવાહી પર રહેશે.
સરકાર જૂની વ્યવસ્થા કેવી રીતે પુનઃસ્થાપિત કરે છે, બિલ અંગે વિધાનસભા સ્તરે શું પગલાં લેવામાં આવે છે અને ભવિષ્યમાં સુધારા સાથે નવું Rent Bill લાવવામાં આવે છે કે નહીં—આ ત્રણ મુદ્દા આગામી તબક્કામાં મહત્વના રહેશે.
બીજી તરફ, વકીલ સંગઠનો માટે પણ હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ રહેશે કે સરકારની ખાતરીને પગલે રાજ્યવ્યાપી વિરોધ સંપૂર્ણ રીતે પાછો ખેંચાય છે કે આગળની કોઈ ઔપચારિક કાર્યવાહી સુધી ચાલુ રહે છે.
સામાન્ય લોકો માટે હાલનો અર્થ શું?
ભાડુઆત અને મકાનમાલિક બંને માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે 2026ના પ્રસ્તાવિત નવા નિયમોને હાલમાં અમલમાં આવેલા કાયદા તરીકે ન ગણવા જોઈએ. ત્રણ મહિનાની ડિપોઝિટ મર્યાદા, નવી Rent Authority, Rent Court અથવા Rent Tribunalની વ્યવસ્થા જેવી બાબતો બિલમાં પ્રસ્તાવિત હતી; પરંતુ બિલને કાયદા તરીકે અમલમાં આવવા જરૂરી બંધારણીય અને વહીવટી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવી જરૂરી છે.
5 ઓક્ટોબર 2026ની હાઈકોર્ટ કાર્યવાહી બાદ ઉપલબ્ધ તાજી માહિતી પ્રમાણે રાજ્યપાલની સહી નહીં થાય તેવી સરકારની ખાતરીને કારણે આ બિલ હાલ અમલમાં આવતું અટક્યું છે.
અર્થાત્, ગુજરાતના ભાડા કાયદા અંગે હાલમાં સૌથી મોટો સમાચાર એ નથી કે નવો કાયદો લાગુ થયો—પરંતુ એ છે કે વિધાનસભામાં પસાર થયેલા નવા Rent Billનો અમલ હાલ અટકી ગયો છે અને સરકાર જૂની કાયદાકીય વ્યવસ્થા તરફ પાછા જવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
