PMJAY યોજનામાં કથિત કૌભાંડથી ખળભળાટ
આયુષ્માન યોજનાના સાધનોની કાળાબજારીનો આક્ષેપ, 8 તબીબો તપાસના ઘેરામાં!
03 November 2026 Gujarat Updates Team: ગરીબ અને આર્થિક રીતે નબળા પરિવારોને મોંઘીદાટ સારવારનો ખર્ચ ઉઠાવવો ન પડે અને તેમને ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્યસેવાઓ મળી રહે તે હેતુથી કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આયુષ્માન ભારત પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PMJAY) અમલી બનાવવામાં આવી છે. પરંતુ જે યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓના જીવનને સુરક્ષિત કરવાનો છે, તેના હેઠળ ફાળવવામાં આવતી તબીબી સામગ્રીના કથિત દુરુપયોગનો મામલો અમદાવાદની પ્રતિષ્ઠિત SVP હોસ્પિટલને લઈને સામે આવ્યો હોવાના અહેવાલથી આરોગ્ય જગતમાં ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) સંચાલિત સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સિસ એન્ડ રિસર્ચ (SVP હોસ્પિટલ)માં આશરે રૂ.39.78 લાખની કિંમતનાં સર્જિકલ સાધનો અને વપરાશની સામગ્રી બારોબાર વેચી દેવામાં આવી હોવાના ગંભીર આક્ષેપો થયા છે. પ્રાથમિક વિગતો મુજબ, આ સમગ્ર મામલામાં હોસ્પિટલના આશરે આઠ તબીબોની ભૂમિકા શંકાના દાયરામાં આવી હોવાનું કહેવાય છે. દર્દીઓના નામે ઉપલબ્ધ ઓળખપત્રોનો ઉપયોગ કરીને સર્જિકલ સામગ્રી મેળવવામાં આવી હોવાની વિગતો પણ ચર્ચામાં આવી છે.
આક્ષેપોની ગંભીરતા એટલા માટે વધી જાય છે કે આ સમગ્ર મામલો સામાન્ય સરકારી ખરીદી કે સ્ટોકની ભૂલ પૂરતો મર્યાદિત નથી. જો તપાસમાં આ વિગતો સાચી સાબિત થાય તો ગરીબ દર્દીઓ માટે ફાળવવામાં આવેલા સરકારી આરોગ્ય સંસાધનોનો વ્યવસ્થિત દુરુપયોગ થયો હોવાનો પ્રશ્ન ઊભો થઈ શકે છે.
ઓળખપત્રોના આધારે સર્જિકલ સામગ્રી મેળવાઈ હોવાની આશંકા
મળતી પ્રાથમિક માહિતી પ્રમાણે, હોસ્પિટલમાં ઉપલબ્ધ સર્જિકલ સાધનો મેળવવાની પ્રક્રિયામાં દર્દીઓનાં ઓળખપત્રોનો ઉપયોગ થયો હોવાના આક્ષેપો છે. ખાસ કરીને PMJAY યોજના હેઠળ નોંધાયેલા લાભાર્થીઓની વિગતોનો ઉપયોગ કરીને સર્જિકલ સામગ્રી ઇશ્યૂ કરવામાં આવી હોવાની શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
આ મામલામાં સૌથી મહત્ત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે જે દર્દીઓના નામે સામગ્રી ઇશ્યૂ કરવામાં આવી હોવાનું કહેવાય છે, તેઓ ખરેખર હોસ્પિટલમાં દાખલ હતા કે નહીં? તેમની કોઈ સર્જરી થઈ હતી કે નહીં? અને જો સર્જરી થઈ હોય તો તેના મેડિકલ રેકોર્ડમાં ઇશ્યૂ થયેલી સામગ્રીનો ઉલ્લેખ છે કે નહીં?
આ તમામ બાબતોની ચકાસણી કર્યા વિના સમગ્ર ઘટનાનું વાસ્તવિક ચિત્ર સ્પષ્ટ થઈ શકે તેમ નથી.
પ્રાથમિક વિગતોમાં એક તબીબ દ્વારા અંદાજે 90 સર્જિકલ ડ્રેપ ઇશ્યૂ કર્યાની કબૂલાત કરવામાં આવી હોવાનો દાવો પણ સામે આવ્યો છે. આ સંખ્યા સામાન્ય વપરાશની પ્રક્રિયા હેઠળ હતી કે પછી તેમાં કોઈ અનિયમિતતા હતી, તે તપાસનો વિષય છે.
સર્જિકલ ડ્રેપ એ ઓપરેશન દરમિયાન દર્દી અને સર્જરીના નિર્ધારિત વિસ્તારને ચેપથી સુરક્ષિત રાખવા માટે વપરાતી મહત્ત્વપૂર્ણ તબીબી સામગ્રી છે. હોસ્પિટલમાં થતી સર્જરીની સંખ્યા, દર્દીઓની જરૂરિયાત અને સ્ટોકના રેકોર્ડના આધારે તેનો વપરાશ થતો હોય છે. આવી સામગ્રીના જથ્થા અને વાસ્તવિક વપરાશ વચ્ચે તફાવત જોવા મળે તો તે બાબતને ગંભીરતાથી તપાસવી જરૂરી બને છે.
આઠ તબીબોની ભૂમિકા અંગે તપાસ જરૂરી
આ સમગ્ર પ્રકરણમાં આશરે આઠ તબીબોનાં નામ શંકાના વર્તુળમાં હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. જોકે, કયા તબીબે કઈ તારીખે કેટલો જથ્થો મેળવ્યો, કયા દર્દીના નામે સામગ્રી ઇશ્યૂ થઈ અને તેનો વાસ્તવિક ઉપયોગ ક્યાં થયો હતો, તે અંગેની સંપૂર્ણ સત્તાવાર વિગતો જાહેરમાં ઉપલબ્ધ નથી.
તબીબી વ્યવસાયમાં દર્દીનો વિશ્વાસ સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાય છે. ખાસ કરીને સરકારી યોજનામાં સારવાર મેળવવા આવતા દર્દીઓ માટે હોસ્પિટલનું તંત્ર જ તેમની આશાનો આધાર હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જો કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા દર્દીની ઓળખ અથવા સરકારી યોજનાની વિગતોનો ઉપયોગ પોતાના લાભ માટે કરવામાં આવ્યો હોય તો તે માત્ર વહીવટી અનિયમિતતા નહીં, પરંતુ દર્દીઓના અધિકારો સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો બની શકે છે.
આથી તપાસમાં માત્ર સામગ્રી ઇશ્યૂ કરનાર કર્મચારીઓ સુધી મર્યાદિત રહેવાને બદલે ઓર્ડર આપનાર, મંજૂરી આપનાર, સ્ટોરમાંથી જથ્થો બહાર પાડનાર અને અંતિમ વપરાશની નોંધ કરનાર તમામ જવાબદાર વ્યક્તિઓની ભૂમિકા તપાસવી જોઈએ.
રૂ.39.78 લાખનો આંકડો, પરંતુ હિસાબ ક્યાં છે?
આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચતી બાબત આશરે રૂ.39.78 લાખની કિંમતના સર્જિકલ સાધનોનો આંકડો છે. આટલી મોટી કિંમતનો સામાન હોસ્પિટલમાંથી બહાર ગયો હોવાનો આક્ષેપ હોય તો તેની પાછળના દસ્તાવેજો, સ્ટોક રજિસ્ટર અને ખરીદીની વિગતોની તપાસ અનિવાર્ય બની જાય છે. હોસ્પિટલમાં દરેક તબીબી સામગ્રીની ખરીદી અને વિતરણ માટે ચોક્કસ વહીવટી પ્રક્રિયા હોય છે. સામાનની ખરીદી થયા બાદ તેની નોંધ સ્ટોર વિભાગમાં કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સંબંધિત વિભાગની માંગણી અને મંજૂરીના આધારે જરૂરી જથ્થો આપવામાં આવે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં દરેક તબક્કે દસ્તાવેજી પુરાવા હોવા જરૂરી છે.
હોસ્પિટલ પ્રશાસનની જવાબદારી પણ તપાસના કેન્દ્રમાં
કોઈપણ મોટી સરકારી હોસ્પિટલમાં દૈનિક ધોરણે હજારો દર્દીઓની સારવાર, વિવિધ સર્જરી અને તબીબી સામગ્રીનો વપરાશ થતો હોય છે. આવી વ્યવસ્થામાં સ્ટોક મેનેજમેન્ટ અને આંતરિક ઓડિટની ભૂમિકા અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
જો લાખો રૂપિયાની સામગ્રીના ઇશ્યૂ અને વપરાશ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા હોય તો હોસ્પિટલના આંતરિક નિયંત્રણો કેટલા અસરકારક હતા તે તપાસવું જરૂરી છે.
શું સ્ટોર વિભાગ દ્વારા નિયમિત ચકાસણી કરવામાં આવતી હતી? શું સર્જિકલ સામગ્રીના જથ્થાની સમયાંતરે ગણતરી થતી હતી? શું દર્દી આધારિત ઇશ્યૂ રેકોર્ડ અને ઓપરેશન થિયેટરના રેકોર્ડ વચ્ચે સરખામણી થતી હતી? જો થતી હતી તો કથિત ગેરરીતિની જાણ સમયસર કેમ ન થઈ?
આવા પ્રશ્નોના જવાબો માત્ર એક વિભાગની નહીં, પરંતુ સમગ્ર વહીવટી વ્યવસ્થાની કામગીરીનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
હાલમાં હોસ્પિટલ પ્રશાસન દ્વારા કોઈ કાયદેસર કે ફોજદારી કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી એવો દાવો પણ આપવામાં આવેલી વિગતોમાં કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ બાબતની સ્વતંત્ર સત્તાવાર પુષ્ટિ જરૂરી છે. જો ખરેખર ફરિયાદ કે તપાસના પુરાવા હોવા છતાં કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી ન હોય તો તેની પાછળનાં કારણો પણ જાહેર થવા જોઈએ.
PMJAY યોજનાની વિશ્વસનીયતા સામે ઊભા થતા સવાલો
આયુષ્માન ભારત પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના દેશના નબળા આર્થિક વર્ગના પરિવારો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ આરોગ્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થા છે. આ યોજના હેઠળ પાત્ર પરિવારોને નિર્ધારિત સારવાર માટે કેશલેસ આરોગ્યસેવાનો લાભ મળે છે. સરકારી અને માન્યતા પ્રાપ્ત ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા યોજનાના નિયમો અનુસાર સારવાર પૂરી પાડવામાં આવે છે.
પરંતુ યોજનાના અમલીકરણમાં ગેરરીતિઓ થાય તો તેનો સીધો ફટકો એવા દર્દીઓને પડે છે જેઓ આર્થિક મુશ્કેલીઓને કારણે ખાનગી સારવારનો ખર્ચ ઉઠાવી શકતા નથી.
ગુજરાતમાં અગાઉ પણ PMJAY યોજનાના કથિત દુરુપયોગના ગંભીર કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે. નવેમ્બર 2024માં અમદાવાદની ખ્યાતિ મલ્ટિસ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ સાથે જોડાયેલા કથિત અનિયમિતતાઓના પ્રકરણ બાદ રાજ્યમાં અનેક હોસ્પિટલોની કામગીરી તપાસ હેઠળ આવી હતી. આ ઘટનાએ સરકારી આરોગ્ય યોજનાઓના અમલીકરણમાં દેખરેખ અને પારદર્શિતાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ ઉપરાંત, ભારતના કંટ્રોલર એન્ડ ઓડિટર જનરલ (CAG)ના 2025ના અહેવાલમાં પણ PMJAYના અમલીકરણ દરમિયાન લાભાર્થીઓના કાર્ડ અને ચુકવણી સંબંધિત કેટલીક શંકાસ્પદ બાબતો નોંધવામાં આવી હતી. આ અહેવાલ સમગ્ર યોજનામાં ડિજિટલ રેકોર્ડ અને લાભાર્થીઓની વિગતોની ચકાસણી કેટલી મહત્ત્વપૂર્ણ છે તે દર્શાવે છે. જોકે, આ રાષ્ટ્રીય ઓડિટના તારણો SVP હોસ્પિટલના હાલના આક્ષેપોનો પુરાવો નથી.
SVP હોસ્પિટલ અગાઉ પણ વિવાદોમાં આવી ચૂકી છે
અમદાવાદની SVP હોસ્પિટલ છેલ્લા કેટલાક સમયથી વિવિધ મુદ્દાઓને કારણે ચર્ચામાં રહી છે. માર્ચ 2026માં હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન મહિલાના મૃત્યુ બાદ પરિવાર દ્વારા તબીબી બેદરકારી અને આયુષ્માન યોજનાના સંદર્ભમાં ગંભીર આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાના પગલે હોસ્પિટલ પ્રશાસને તપાસના આદેશ આપ્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું હતું.
સપ્ટેમ્બર 2026માં હોસ્પિટલની હાઉસકીપિંગ વ્યવસ્થાને લઈને પણ વિવાદ સામે આવ્યો હતો. રાત્રિના સમયે કરવામાં આવેલી સરપ્રાઇઝ તપાસમાં સફાઈ કર્મચારીઓની હાજરી અને કોન્ટ્રાક્ટ મુજબની કામગીરી અંગે સવાલો ઊભા થયા હતા. આ મુદ્દે સંબંધિત એજન્સીઓની કામગીરીની તપાસ અને દંડાત્મક પગલાં અંગે ચર્ચા થઈ હતી.
આ અગાઉની ઘટનાઓ અને હાલના સર્જિકલ સાધનો અંગેના આક્ષેપો અલગ-અલગ બાબતો છે. તેમ છતાં, વારંવાર હોસ્પિટલની કામગીરી અંગે સવાલો ઊભા થતા હોય ત્યારે પારદર્શક વહીવટ અને અસરકારક આંતરિક તપાસનું મહત્ત્વ વધી જાય છે.
CCTVથી લઈને ડિજિટલ રેકોર્ડ સુધી તપાસની જરૂર
આ કથિત પ્રકરણની નિષ્પક્ષ તપાસ માટે માત્ર કાગળ પરના આંકડાઓ પૂરતા નથી. હોસ્પિટલમાં ઉપલબ્ધ ડિજિટલ સિસ્ટમ, સ્ટોર વિભાગના રેકોર્ડ, CCTV ફૂટેજ અને સંબંધિત કર્મચારીઓનાં નિવેદનોની પણ ચકાસણી થવી જોઈએ. ખાસ કરીને કયા સમયે કેટલો સામાન હોસ્પિટલના સ્ટોરમાંથી બહાર ગયો, તેને કોણે સ્વીકાર્યો અને કયા વિભાગમાં પહોંચાડવામાં આવ્યો તેની વિગતો મેળવવી જરૂરી છે.
જો કોઈ દર્દીના ઓળખપત્રનો ઉપયોગ તેની જાણ કે સંમતિ વિના કરવામાં આવ્યો હોય તો તે દર્દીના અધિકારો અને વ્યક્તિગત માહિતીની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો મુદ્દો પણ બને છે. આથી દર્દીઓના રેકોર્ડની ગોપનીયતા જાળવીને તેમની સાથે સંબંધિત સારવારની વિગતોની ચકાસણી કરવી જોઈએ.
આ ઉપરાંત, PMJAY યોજનાના રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય સ્તરના સંબંધિત અધિકારીઓએ પણ આ મામલાની જાણ મેળવી સ્વતંત્ર ઓડિટ કરાવવું જોઈએ, જેથી હોસ્પિટલની આંતરિક તપાસ પર જ સમગ્ર મામલો નિર્ભર ન રહે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે AMC અને હોસ્પિટલ પ્રશાસન આ મામલે કેટલા સમયમાં સ્પષ્ટતા કરે છે અને તપાસ માટે કયાં પગલાં ભરે છે. શું સમગ્ર સ્ટોકનું વિશેષ ઓડિટ થશે? શું દર્દીઓનાં રેકોર્ડની ચકાસણી કરવામાં આવશે? શું જવાબદારો સામે કાર્યવાહી થશે?
આ સવાલોના જવાબ મળવા જરૂરી છે. કારણ કે સરકારી હોસ્પિટલની સંપત્તિ કોઈ વ્યક્તિની ખાનગી મિલકત નથી. તે જનતાના કરવેરા અને ગરીબ દર્દીઓના હિત માટે ઉપલબ્ધ કરાયેલા જાહેર સંસાધનો છે. તેથી આ સમગ્ર મામલામાં સત્ય બહાર આવે, જવાબદારી નક્કી થાય અને દર્દીઓનો સરકારી આરોગ્ય વ્યવસ્થા પરનો વિશ્વાસ જળવાઈ રહે તે જ સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ બાબત છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
