4,500 વર્ષના દરિયાઈ ઇતિહાસને મળશે આધુનિક રૂપ
લોથલમાં બનશે વિશ્વનું સૌથી મોટું મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ
04 June 2026 Gujarat Updates Team: અમદાવાદ જિલ્લાના નજીક આવેલ ઐતિહાસિક લોથલ હવે ફરી એકવાર વૈશ્વિક નકશા પર ચમકવા જઈ રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે લોથલ ખાતે નેશનલ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ (NMHC)ના વિકાસને મંજૂરી આપતા ભારતના હજારો વર્ષ જૂના દરિયાઈ ઇતિહાસને વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. કેન્દ્ર સરકારના આ મહત્ત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટનો હેતુ માત્ર મ્યુઝિયમ ઉભું કરવાનો નથી, પરંતુ ભારતની 4,500 વર્ષ જૂની સમુદ્રી સંસ્કૃતિ, વેપાર, નૌકાયાન પરંપરા અને વૈશ્વિક જોડાણને આધુનિક ટેકનોલોજી દ્વારા જીવંત બનાવવાનો છે.
લોથલ એ સિંધુ ઘાટી સંસ્કૃતિનું વિશ્વપ્રસિદ્ધ બંદર શહેર માનવામાં આવે છે. પુરાતત્વવિદોના મત મુજબ અહીં વિશ્વનું સૌથી જૂનું માનવસર્જિત ડોકયાર્ડ આવેલું હતું. હવે એ જ ધરતી પર વિશ્વસ્તરીય મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ ઊભું થઈ રહ્યું છે.
કેટલા ખર્ચે તૈયાર થશે આ મેગા પ્રોજેક્ટ?
નેશનલ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સનો અંદાજિત કુલ ખર્ચ લગભગ ₹4,500 કરોડ જેટલો છે. ગુજરાત સરકારે આ માટે આશરે 375 એકરથી વધુ જમીન ફાળવી છે. પ્રોજેક્ટને તબક્કાવાર રીતે વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે.કેન્દ્ર સરકારના માસ્ટર પ્લાન મુજબ પ્રોજેક્ટને મુખ્યત્વે બે તબક્કામાં વિકસાવવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં મ્યુઝિયમ ગેલેરીઓ, અનુભવ કેન્દ્રો અને મૂળભૂત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યારે બીજા તબક્કામાં વૈશ્વિક સ્તરના પ્રવાસન અને સંશોધન કેન્દ્રો વિકસાવવામાં આવશે.
હાલ પ્રોજેક્ટની શું સ્થિતિ છે?
કેન્દ્ર સરકારના તાજેતરના આંકડા મુજબ ફેઝ-1Aનું કામ મોટા પ્રમાણમાં આગળ વધી ચૂક્યું છે. અગાઉ 60 ટકાથી વધુ ભૌતિક પ્રગતિ નોંધાઈ હતી અને હવે વિવિધ ગેલેરીઓ, માળખાકીય સુવિધાઓ અને થીમ આધારિત વિસ્તારોનું કામ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે.ગુજરાત સરકારના અહેવાલ અનુસાર પ્રથમ તબક્કાની છ મુખ્ય મ્યુઝિયમ ગેલેરીઓનું કામ પૂર્ણતાની નજીક છે. ત્યારબાદ બીજા ભાગની વધુ આઠ ગેલેરીઓના વિકાસનું કાર્ય હાથ ધરાશે. તાજેતરમાં કેન્દ્રીય બંદર, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રી સર્વાનંદ સોનોવાલે પ્રોજેક્ટની સમીક્ષા કરીને અધિકારીઓને કામગીરીમાં વધુ ઝડપ લાવવા સૂચના આપી હતી.
ક્યારે ખુલશે જનતા માટે?
માહિતી મુજબ નેશનલ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સના પ્રથમ તબક્કાને જુલાઈ 2026 સુધી પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.જ્યારે સમગ્ર મેગા પ્રોજેક્ટનું સંપૂર્ણ વિકાસ કાર્ય વર્ષ 2029 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની ધારણા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જુલાઈ 2026માં પ્રથમ તબક્કો પૂર્ણ થયા બાદ લોથલ વિશ્વભરના પ્રવાસીઓ, સંશોધકો અને ઇતિહાસપ્રેમીઓ માટે એક નવી ઓળખ બનીને ઉભરશે.
શું શું હશે આ ભવ્ય કોમ્પ્લેક્સમાં?
આ કોમ્પ્લેક્સ માત્ર મ્યુઝિયમ નહીં પરંતુ એક જીવંત અનુભવ કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવામાં આવશે.
મુખ્ય આકર્ષણોમાં સામેલ રહેશે:
- વિશ્વસ્તરીય મેરિટાઇમ મ્યુઝિયમ
- લાઇટહાઉસ મ્યુઝિયમ
- 5D થિયેટર
- વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી અનુભવ કેન્દ્ર
- પ્રાચીન લોથલની જીવંત પ્રતિકૃતિ
- સમુદ્રી સંશોધન કેન્દ્ર
- મેરિટાઇમ લાઇબ્રેરી
- નેવી અને સમુદ્રી થીમ પાર્ક
- એડવેન્ચર અને એમ્યુઝમેન્ટ ઝોન
- ક્લાઇમેટ થીમ પાર્ક
- મેમોરિયલ પાર્ક
- કુદરતી સંરક્ષણ વિસ્તાર
આ ઉપરાંત મુલાકાતીઓને ભારતના પ્રાચીન જહાજ નિર્માણ, દરિયાઈ વેપાર માર્ગો, ચોળા, મૌર્ય, ગુપ્ત અને અન્ય રાજવંશોના સમુદ્રી ઇતિહાસ વિશે આધુનિક ટેકનોલોજી દ્વારા માહિતી મળશે.
યુવાનો માટે બનશે જ્ઞાન અને પ્રેરણાનું કેન્દ્ર
કેન્દ્ર સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ નવી પેઢીને ભારતના સમૃદ્ધ દરિયાઈ વારસા સાથે જોડવાનો છે. 5D થિયેટર, ઇન્ટરએક્ટિવ ડિસ્પ્લે, ડિજિટલ ગેલેરીઓ અને વર્ચ્યુઅલ અનુભવ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોને હજારો વર્ષ જૂના ભારતના વૈશ્વિક વેપાર અને સમુદ્રી શક્તિ વિશે જાણવાની તક મળશે.ભારતના પ્રાચીન વેપારીઓ કેવી રીતે આફ્રિકા, મધ્ય પૂર્વ, દક્ષિણપૂર્વ એશિયા અને યુરોપ સુધી પહોંચ્યા હતા તેની જાણકારી પણ અહીં ઉપલબ્ધ રહેશે.
રોજગારી અને અર્થતંત્રને મળશે મોટો બૂસ્ટ
કેન્દ્ર સરકારના અંદાજ મુજબ NMHC પ્રોજેક્ટના વિકાસ અને સંચાલનથી આશરે 22,000 રોજગારીની તકો ઊભી થશે. જેમાં 15,000 સીધી અને 7,000 પરોક્ષ રોજગારીનો સમાવેશ થાય છે.પ્રોજેક્ટ કાર્યરત થયા બાદ પ્રવાસન, હોટેલ, પરિવહન, માર્ગદર્શક સેવા, સ્થાનિક હસ્તકલા અને નાના વેપાર ક્ષેત્રોને પણ મોટો લાભ મળશે.
વૈશ્વિક સહયોગથી વિકસશે મેરિટાઇમ હબ
ભારતે નેધરલેન્ડ્સ, જર્મની, ડેનમાર્ક, દક્ષિણ કોરિયા, યુએઈ, પોર્ટુગલ, ઓમાન, વિયેતનામ, થાઇલેન્ડ અને ઇઝરાયલ સહિત અનેક દેશો સાથે સહયોગ કરારો કર્યા છે. આ દેશો મેરિટાઇમ હેરિટેજ, પ્રદર્શન, સંશોધન અને ટેકનિકલ જ્ઞાનમાં સહકાર આપશે.આ આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ NMHCને માત્ર ભારતનું નહીં પરંતુ વિશ્વનું મહત્વપૂર્ણ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કેન્દ્ર બનાવવામાં મદદ કરશે.
ગુજરાત માટે ગૌરવની નવી ઓળખ
સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી બાદ ગુજરાતને વધુ એક વિશ્વસ્તરીય પ્રવાસન આકર્ષણ મળવા જઈ રહ્યું છે. લોથલનો આ પ્રોજેક્ટ રાજ્યના પ્રવાસન ક્ષેત્રમાં નવી ક્રાંતિ લાવશે તેવી અપેક્ષા છે.દરરોજ 25,000 જેટલા પ્રવાસીઓ અહીં મુલાકાત લે તેવી સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જેના કારણે અમદાવાદ, ભાવનગર, ધોળકા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે.
લોથલ ખાતે વિકસતું નેશનલ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ માત્ર એક મ્યુઝિયમ નહીં પરંતુ ભારતના હજારો વર્ષ જૂના દરિયાઈ વૈભવનું જીવંત દસ્તાવેજ બનશે. વિશ્વને ભારતની સમુદ્રી શક્તિ, વેપારી પરંપરા અને સાંસ્કૃતિક જોડાણની ગાથા રજૂ કરતું આ પ્રોજેક્ટ આગામી વર્ષોમાં ગુજરાત અને ભારત બંને માટે ગૌરવનું પ્રતિક સાબિત થઈ શકે છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ પણ વાંચો :
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
