પાકિસ્તાનમાં ‘રાત પડતાં જ બંધ’

07 April, 2026: મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવ અને ઈરાન-ઇઝરાયેલ વચ્ચેના સંઘર્ષના પગલે ઉભા થયેલા વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટનો સીધો પ્રભાવ હવે દક્ષિણ એશિયાના દેશો પર પણ દેખાઈ રહ્યો છે. ખાસ કરીને પાકિસ્તાનમાં સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની ગઈ છે. પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસની અછત તેમજ વધતી મોંઘવારીને ધ્યાનમાં રાખીને પાકિસ્તાન સરકારે દેશભરમાં ‘સ્માર્ટ લોકડાઉન’ લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે, જે આજથી અમલમાં આવ્યો છે.

સરકારે જાહેર કરેલા નવા નિયમો અનુસાર દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં બજારો, શોપિંગ મોલ અને વેપારિક એકમો રાત્રે 8 વાગ્યે બંધ કરવા ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યા છે. મેરેજ હોલ અને અન્ય સમારંભ સ્થળોને રાત્રે 10 વાગ્યા સુધી જ ખુલ્લા રાખવાની મંજૂરી છે, જ્યારે 10 વાગ્યા પછી લગ્ન કે કોઈ પણ પ્રકારના સામાજિક કાર્યક્રમો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે—even ખાનગી મકાનોમાં પણ. આ નિર્ણય પ્રધાનમંત્રી શહબાઝ શરીફની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક બાદ લેવામાં આવ્યો હતો. બેઠક દરમિયાન દેશના ઊર્જા વપરાશમાં ઘટાડો લાવવા માટે વિવિધ વિકલ્પો પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. સરકારનો મુખ્ય હેતુ છે કે મર્યાદિત ઇંધણ સ્રોતોને વધુ સમય સુધી ચલાવી શકાય અને અર્થતંત્ર પરનો દબાણ થોડો ઓછો કરી શકાય.

ઉર્જા સંકટની પૃષ્ઠભૂમિ
તાજેતરમાં ઈરાને હોર્મુઝની ખાડીમાંથી પસાર થતી જહાજો પર નિયંત્રણ મૂકતાં વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર મોટો અસર થયો છે. આ ખાડી વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગોમાંથી એક છે. અહીં અવરોધ ઊભો થતા તેલની સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ ગઈ છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં જંગી વધારો થયો છે.

પાકિસ્તાન, જે પહેલેથી જ આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, તે માટે આ પરિસ્થિતિ વધુ વિકટ બની છે. દેશને મોટી માત્રામાં તેલ આયાત કરવું પડે છે, અને વધતા ભાવને કારણે સરકારના ખર્ચમાં ભારે વધારો થયો છે. પરિણામે, પેટ્રોલની કિંમતો રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, થોડા સમય પહેલા પેટ્રોલનો ભાવ 450 પાકિસ્તાની રૂપિયા પ્રતિ લિટરથી વધુ થઈ ગયો હતો, જે સામાન્ય નાગરિક માટે અસહ્ય છે.

લોકડાઉનના મુખ્ય મુદ્દા :સરકાર દ્વારા અમલમાં મૂકાયેલા ‘સ્માર્ટ લોકડાઉન’ હેઠળ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે:

1. તમામ બજારો અને શોપિંગ મોલ રાત્રે 8 વાગ્યા સુધી જ ખુલ્લા રહેશે.
2. રેસ્ટોરન્ટ, બેકરી અને ખાણીપીણીના ધંધાઓને રાત્રે 10 વાગ્યા સુધી મંજૂરી.
3. મેરેજ હોલ અને સમારંભ સ્થળો માટે 10 વાગ્યા પછી સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ.
4. શાળાઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને પહેલેથી જ એક મહિના માટે બંધ રાખવાનો નિર્ણય.
5. ઓફિસોમાં ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ પ્રોત્સાહિત.
6. મેડિકલ સ્ટોર્સ અને ફાર્મસીઓને આ નિયમોમાંથી છૂટ આપવામાં આવી છે.

જનતા પર અસર
આ પગલાંનો સીધો પ્રભાવ સામાન્ય નાગરિકોના દૈનિક જીવન પર પડી રહ્યો છે. મોંઘવારી પહેલેથી જ બેકાબૂ છે, અને હવે વેપારના સમય પર નિયંત્રણ મૂકાતા રોજિંદા આવક પર પણ અસર થઈ રહી છે. નાના વેપારીઓ, દુકાનદારો અને દૈનિક મજૂરો માટે આ પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને મુશ્કેલ બની છે.ઈંધણના વધતા ભાવને કારણે પરિવહન ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે. બસ, રિક્ષા અને અન્ય વાહન વ્યવહારના ભાડા વધી ગયા છે, જેના કારણે સામાન્ય લોકો માટે મુસાફરી કરવી પણ મુશ્કેલ બની છે. ઘણા લોકો હવે સાયકલનો ઉપયોગ કરવા મજબૂર બન્યા છે.

વિરોધ પ્રદર્શન અને અસંતોષ
ખાસ નોંધનીય બાબત એ છે કે સિંધ પ્રાંતમાં આ નિયમોને લઈને અસહમતિ જોવા મળી રહી છે. કરાચી સહિતના વેપારીઓએ રાત્રે 8 વાગ્યે બજારો બંધ કરવાની શરતનો વિરોધ કર્યો છે. તેઓનું માનવું છે કે આ પગલું વેપાર પર ગંભીર અસર કરશે અને પહેલેથી જ સંઘર્ષ કરી રહેલા વ્યવસાયોને વધુ નુકસાન પહોંચાડશે. આર્થિક મુશ્કેલીઓ અને વધતી મોંઘવારી સામે પાકિસ્તાનમાં અનેક શહેરોમાં વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ થઈ ગયા છે. કરાચી, હૈદરાબાદ, સક્કુર અને પેશાવર જેવા શહેરોમાં લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા છે. રાજકીય પક્ષો અને મજૂર સંગઠનો પણ આંદોલનમાં જોડાયા છે. કેટલાક સ્થળોએ અનોખા વિરોધ પણ જોવા મળ્યા—જેમ કે લોકોને કફન ઓઢીને પ્રતિકાત્મક ભૂખ હડતાળ કરવી. પ્રદર્શનકારીઓએ સરકાર પાસે પેટ્રોલના ભાવમાં ઘટાડો, ટેક્સમાં રાહત અને રોજગાર માટે પગલાં લેવા માંગ કરી છે.

સરકારના પ્રયત્નો
સરકારે પરિસ્થિતિને સંભાળવા માટે કેટલીક રાહત યોજનાઓ પણ જાહેર કરી છે. જાહેર પરિવહન માટે સબસિડી, ડિજિટલ વૉલેટ દ્વારા ઈંધણ સહાય અને કેટલાક શહેરોમાં મફત ટ્રાન્સપોર્ટ જેવી યોજનાઓ અમલમાં મૂકાઈ રહી છે. તેમ છતાં, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ પગલાં લાંબા ગાળે પૂરતા સાબિત નહીં થાય.