પાંચ મુદ્દાઓએ અટકાવી અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ વાતચીત
હોર્મુઝ સામુદ્રધુની અને પરમાણુ કાર્યક્રમ મુદ્દે અમેરિકા-ઈરાન આમને સામને
18 May 2026 Gujarat Updates Team: મધ્ય પૂર્વમાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી ચાલતો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ હવે વૈશ્વિક ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે. યુદ્ધવિરામની જાહેરાત થયા પછી પણ બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ યથાવત રહ્યો છે. પરમાણુ કાર્યક્રમ, હોર્મુઝ સામુદ્રધુની અને આર્થિક પ્રતિબંધો જેવા મુદ્દાઓએ વાતચીતને અત્યંત જટિલ બનાવી દીધી છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર અમેરિકાએ ઈરાન સમક્ષ કેટલીક કડક શરતો મૂકી છે, જ્યારે ઈરાન તેને પોતાની રાષ્ટ્રીય સ્વાભિમાન સામેનો દબાણ ગણાવી રહ્યું છે. આ પરિસ્થિતિએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ફરી એકવાર મધ્ય પૂર્વ તરફ ખેંચ્યું છે.
યુરેનિયમ સંવર્ધન સૌથી મોટો વિવાદ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સૌથી મોટો મતભેદ પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને છે. અમેરિકાની માંગ છે કે ઈરાન યુરેનિયમ સંવર્ધન સંપૂર્ણપણે બંધ કરે અને પોતાના પાસે રહેલું 60 ટકા સુધી સંવર્ધિત યુરેનિયમ સોંપી દે. અહેવાલો મુજબ ઈરાન પાસે આશરે 400 થી 440 કિલોગ્રામ જેટલું ઉચ્ચ સ્તરનું સંવર્ધિત યુરેનિયમ છે. વોશિંગ્ટનનું માનવું છે કે આ સ્તરનું યુરેનિયમ પરમાણુ હથિયાર બનાવવા માટે જોખમી બની શકે છે. બીજી તરફ તેહરાન દલીલ કરે છે કે તેનું પરમાણુ કાર્યક્રમ માત્ર ઊર્જા અને વૈજ્ઞાનિક વિકાસ માટે છે. ઈરાનના અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે તેઓ પોતાના યુરેનિયમ ભંડારને અમેરિકા હવાલે નહીં કરે. આ મુદ્દે બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો મોટો અભાવ જોવા મળી રહ્યો છે.
હોર્મુઝ સામુદ્રધુની બન્યું વૈશ્વિક દબાણનું કેન્દ્ર
હોર્મુઝ સામુદ્રધુની વિશ્વ માટે ઊર્જા પુરવઠાનો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં તેલ અને ગેસની હેરફેર આ જ માર્ગથી થાય છે. ઈરાને અનેક વખત આ માર્ગ પર પોતાના નિયંત્રણનો સંકેત આપ્યો છે.
અમેરિકાની શરતોમાં હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીને સંપૂર્ણપણે ખુલ્લી રાખવાની માંગ પણ સામેલ છે. વોશિંગ્ટનનું માનવું છે કે જો આ માર્ગ અવરોધિત થશે તો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ગંભીર અસર પડશે. તાજેતરમાં કેટલાક અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ઈરાન સમુદ્રી માર્ગ ઉપરાંત ડિજિટલ કેબલ નેટવર્ક પર પણ દબાણ બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ઇન્ટરનેટ અને કોમ્યુનિકેશન સેવાઓ પર પણ અસર થઈ શકે છે.
અમેરિકાની પાંચ કડક શરતોે વધાર્યો તણાવ
ઈરાની મીડિયામાં પ્રકાશિત અહેવાલો અનુસાર અમેરિકાએ ઈરાન સમક્ષ પાંચ મુખ્ય શરતો મૂકી છે. આ શરતોને કારણે રાજદ્વારી ચર્ચાઓ ફરી મુશ્કેલ બની ગઈ છે.
અમેરિકાની મુખ્ય શરતોમાં નીચેના મુદ્દાઓ સામેલ હોવાનું કહેવાય છે:
- યુદ્ધ દરમિયાન થયેલા નુકસાન માટે કોઈ વળતર નહીં
- ઈરાને પોતાનું સંવર્ધિત યુરેનિયમ સોંપવું પડશે
- દેશમાં માત્ર એક જ પરમાણુ કેન્દ્રને મંજૂરી
- વિદેશોમાં જપ્ત સંપત્તિ મુક્ત નહીં કરવામાં આવે
- સત્તાવાર ચર્ચા શરૂ થયા પછી જ યુદ્ધવિરામ આગળ વધશે
આ શરતો સામે ઈરાન કડક વલણ અપનાવી રહ્યું છે. તેહરાનનું માનવું છે કે અમેરિકા સમાધાન નહીં પરંતુ દબાણની નીતિ અપનાવી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પનું આક્રમક વલણ
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump એ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે “સમય ઝડપથી પસાર થઈ રહ્યો છે” અને ઈરાને વહેલી તકે કરાર સ્વીકારવો પડશે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર પણ ઈરાન સામે કડક નિવેદનો આપ્યા છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે જો ઈરાન નમતું નહીં હોય તો વધુ કડક પગલાં લેવામાં આવી શકે છે. બીજી તરફ ઈરાન દાવો કરે છે કે તે બે શક્તિશાળી સૈન્ય ગઠબંધનો સામે ટકી રહ્યું છે અને કોઈપણ દબાણમાં આવવાનું નથી.
પ્રતિબંધો અને જપ્ત સંપત્તિનો મુદ્દો
ઈરાન લાંબા સમયથી અમેરિકી આર્થિક પ્રતિબંધો હેઠળ છે. તેહરાનની સૌથી મોટી માંગ છે કે તેના પર લાગેલા પ્રતિબંધો હટાવવામાં આવે અને વિદેશોમાં જપ્ત કરાયેલી સંપત્તિ મુક્ત કરવામાં આવે.પરંતુ અમેરિકાએ હાલ આ માંગ સ્વીકારવાનો ઈનકાર કર્યો હોવાનું જણાવાઈ રહ્યું છે. જેના કારણે ઈરાનની આર્થિક મુશ્કેલીઓ વધુ વધી શકે છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે પ્રતિબંધો હટાવ્યા વગર ઈરાન માટે કોઈપણ સમજૂતી રાજકીય રીતે સ્વીકારવી મુશ્કેલ રહેશે.
મિસાઇલ કાર્યક્રમ અને પ્રોક્સી જૂથો
અમેરિકા માત્ર પરમાણુ મુદ્દે જ નહીં પરંતુ ઈરાનના બેલિસ્ટિક મિસાઇલ કાર્યક્રમ અને તેના સમર્થિત જૂથોની પ્રવૃત્તિઓ અંગે પણ ચિંતિત છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે મધ્ય પૂર્વમાં અસ્થિરતા માટે ઈરાન જવાબદાર છે.ઈરાન સમર્થિત જૂથો લેબનાન, સીરિયા, યમન અને ઈરાક જેવા દેશોમાં સક્રિય હોવાનું માનવામાં આવે છે. અમેરિકી અધિકારીઓ ઇચ્છે છે કે ઈરાન આ પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણ લાવે.
પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થીની ભૂમિકા
તાજેતરના તબક્કામાં પાકિસ્તાન બંને દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ઇસ્લામાબાદમાં યોજાયેલી ચર્ચાઓ દરમિયાન બંને દેશોએ પ્રસ્તાવ અને જવાબી પ્રસ્તાવ આપ્યા હતા. જોકે અત્યાર સુધી કોઈ સ્પષ્ટ પરિણામ સામે આવ્યું નથી. વિશેષજ્ઞો માને છે કે પાકિસ્તાન માટે આ રાજદ્વારી તક હોવા છતાં પરિસ્થિતિ અત્યંત નાજુક છે.
વિશ્વ અર્થતંત્ર પર અસરની ભીતિ
જો હોર્મુઝ સામુદ્રધુની ફરી બંધ થાય અથવા તણાવ વધી જાય તો વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ભારે ઉથલપાથલ સર્જાઈ શકે છે. અનેક દેશો માટે મધ્ય પૂર્વનો ઊર્જા પુરવઠો જીવનરેખા સમાન છે. વિશ્વના બજારોમાં પહેલાથી જ અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે અને રોકાણકારો અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના આગામી પગલાં પર નજર રાખી રહ્યા છે.
આગળ શું?
હાલની પરિસ્થિતિમાં બંને દેશો વચ્ચે સમાધાન થવાની શક્યતા ઓછી દેખાઈ રહી છે. અમેરિકા કડક શરતો સાથે આગળ વધી રહ્યું છે, જ્યારે ઈરાન તેને પોતાની સાર્વભૌમતા સામેનો પડકાર માની રહ્યું છે.વિશ્વ સમુદાય હવે આશા રાખી રહ્યો છે કે આગામી ચર્ચાઓમાં કોઈ મધ્યમ માર્ગ મળી શકે, નહીં તો મધ્ય પૂર્વ ફરી એકવાર મોટા સંઘર્ષના કિનારે પહોંચી શકે છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ પણ વાંચો :
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
