₹99 લાખની કૃષિ સબસિડી પર વિવાદ

પ્રોજેક્ટની સબસિડીને લઈને દેશભરમાં ચર્ચા, કેન્દ્રીય મંત્રીનો ખુલાસો

27 June 2026 Gujarat Updates Team: કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્યમંત્રી ભગીરથ ચૌધરીને તેમની જ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરતનેશનલ હોર્ટિકલ્ચર બોર્ડ (NHB) ની યોજના અંતર્ગત લગભગ ₹99 લાખની સબસિડી મળ્યાનો મુદ્દો દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. મામલો સામે આવ્યા બાદ રાજકીય વર્તુળોમાં હિતસંઘર્ષ (Conflict of Interest) અંગે ચર્ચા તેજ બની છે. બીજી તરફ, મંત્રી ભગીરથ ચૌધરીએ તમામ આરોપોને નકારી કાઢતાં જણાવ્યું છે કે તેમને મળેલી સબસિડી સંપૂર્ણપણે નિયમો અને માર્ગદર્શિકા મુજબ મંજૂર થઈ છે અને સમગ્ર પ્રક્રિયા પારદર્શક રીતે પૂર્ણ કરવામાં આવી છે.

મીડિયા અહેવાલો મુજબ, રાજસ્થાનમાં તેમના કૃષિ પ્રોજેક્ટ માટે આશરે ₹1.99 કરોડના પોલીહાઉસ અને બાગાયતી વિકાસ પ્રોજેક્ટને નેશનલ હોર્ટિકલ્ચર બોર્ડ (NHB) તરફથી અંદાજે ₹99 લાખની કેપિટલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સબસિડી મંજૂર કરવામાં આવી હતી. આ સહાય મિશન ફોર ઇન્ટિગ્રેટેડ ડેવલપમેન્ટ ઓફ હોર્ટીકલ્ચર (MIDH) યોજના હેઠળ આપવામાં આવે છે, જેમાં પ્રોજેક્ટના કુલ ખર્ચના 50 ટકા સુધી અથવા વધુમાં વધુ ₹1 કરોડ સુધીની સબસિડીનો પ્રાવધાન છે.

શું છે સમગ્ર વિવાદ?
આ સમગ્ર વિવાદનું કેન્દ્ર માત્ર સબસિડી મળવાનો મુદ્દો નથી, પરંતુ એ છે કે ભગીરથ ચૌધરી હાલમાં કેન્દ્રીય કૃષિ રાજ્યમંત્રી તરીકે કાર્યરત છે અને આ હોદ્દાના કારણે તેઓ નેશનલ હોર્ટિકલ્ચર બોર્ડ (NHB) ના એક્સ-ઓફિસિયો ઉપાધ્યક્ષ પણ છે. પરિણામે, વિરોધ પક્ષો અને કેટલાક નિષ્ણાતોએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે પોતાની જ મંત્રાલય હેઠળ અમલમાં આવતી યોજના હેઠળ લાભ મળવાથી હિતસંઘર્ષ (Conflict of Interest) જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે કે નહીં.

બીજી તરફ, ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે સબસિડી માટેની અંતિમ મંજૂરી નેશનલ હોર્ટિકલ્ચર બોર્ડ (NHB) ની પ્રોજેક્ટ મંજૂરી સમિતિ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં બોર્ડના પ્રમુખ કે ઉપપ્રમુખ સીધા નિર્ણય લેતા નથી. સરકારનું કહેવું છે કે આ કારણસર મંજૂરીની સમગ્ર પ્રક્રિયા નિયમો અનુસાર અને સંસ્થાગત રીતે પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી.

ભગીરથ ચૌધરીએ શું કહ્યું?
વિવાદ સામે આવ્યા બાદ મંત્રી ભગીરથ ચૌધરીએ પોતાની તરફથી સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવ્યું કે તેઓ બાળપણથી ખેતી સાથે સંકળાયેલા છે અને આજે પણ કૃષિ પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિય છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, વર્ષ 2018થી જ તેઓ પોલીહાઉસ યોજના હેઠળ લાભ મેળવવા માટે પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. ત્યારબાદ તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો, જમીનના રેકોર્ડ, બેંક લોન અને પ્રોજેક્ટની વિગતો સાથે નિયમો મુજબ અરજી કરવામાં આવી હતી.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે પ્રોજેક્ટ માટે બેંકમાંથી લોન લેવામાં આવી હતી અને યોજના હેઠળ મળેલી સબસિડી સીધી જ લોન ખાતામાં જમા કરવામાં આવી હતી. તેમના ફાર્મ પર સરકારના નિયમો અનુસાર માહિતી દર્શાવતું બોર્ડ પણ લગાવવામાં આવ્યું છે, જેમાં પ્રોજેક્ટનો કુલ ખર્ચ, બેંક લોન અને પ્રાપ્ત થયેલી સબસિડીની વિગતો જાહેર રીતે દર્શાવવામાં આવી છે. તેમના કહેવા મુજબ, સમગ્ર પ્રક્રિયા પારદર્શક રીતે હાથ ધરવામાં આવી હોવાથી કોઈ માહિતી છુપાવવાનો પ્રશ્ન ઊભો થતો નથી.

ખેડૂતોને તાલીમ પણ આપવામાં આવે છે
મંત્રીના જણાવ્યા મુજબ તેમના ફાર્મ પર આધુનિક ખેતી, કુદરતી ખેતી અને પોલીહાઉસ ટેક્નોલોજી અંગે ખેડૂતોને માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે. સ્થાનિક વહીવટી અધિકારીઓ તેમજ સંબંધિત વિભાગો દ્વારા અનેક વખત સ્થળ નિરીક્ષણ પણ કરવામાં આવ્યું છે. તેમના કહેવા મુજબ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ સરકારના નિયમો મુજબ જ પૂર્ણ થયો છે.

યોજના કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
જે યોજના હેઠળ સબસિડી આપવામાં આવી છે તેનું સત્તાવાર નામ “ડેવલપમેન્ટ ઓફ કોમર્શિયલ હોર્ટીકલ્ચર થ્રૂ પ્રોડક્શન એન્ડ પોસ્ટ-હાર્વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ” છે. આ યોજના મિશન ફોર ઇન્ટિગ્રેટેડ ડેવલપમેન્ટ ઓફ હોર્ટીકલ્ચર (MIDH) હેઠળ નેશનલ હોર્ટિકલ્ચર બોર્ડ (NHB) દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવે છે. યોજનાનો હેતુ પોલીહાઉસ અને અન્ય સંરક્ષિત ખેતી પદ્ધતિઓ દ્વારા કાકડી, કેપ્સિકમ, ટામેટાં જેવી શાકભાજી તેમજ વિવિધ પ્રકારના ફૂલોનું વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. સહાય મેળવવા માટે અરજદારે જમીનના દસ્તાવેજો, બેંક લોનની વિગતો અને વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો હોય છે. ત્યારબાદ સ્થળ નિરીક્ષણ અને જરૂરી ચકાસણી પૂર્ણ થયા પછી જ પ્રોજેક્ટને અંતિમ મંજૂરી આપવામાં આવે છે. યોજના હેઠળ મળતી સબસિડી સીધી લાભાર્થીના બેંક લોન ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે અને તેની ચુકવણી પણ પ્રોજેક્ટનું કામ પૂર્ણ થયા બાદ જ કરવામાં આવે છે.

રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓ
આ મામલો સામે આવતા વિરોધ પક્ષોએ સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. તેમના મતે, ભલે પ્રક્રિયા નિયમસર થઈ હોય, પરંતુ પદ પર રહેલા મંત્રીને પોતાની જ મંત્રાલયની યોજના હેઠળ લાભ મળવો એ નૈતિક રીતે ચર્ચાનો વિષય છે. બીજી તરફ ભાજપના નેતાઓનું કહેવું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ યોજના માટેની તમામ પાત્રતા ધરાવતો હોય અને પ્રક્રિયા સ્વતંત્ર સમિતિ દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવી હોય તો તેને લાભ મળવામાં કોઈ ગેરરીતિ ગણાવી શકાય નહીં.

નિષ્ણાતો શું કહે છે?
શાસન અને પારદર્શિતા સાથે જોડાયેલા કેટલાક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ મામલો કાનૂની ગેરરીતિ કરતાં વધુ નૈતિક પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. તેમના મત મુજબ જાહેર જીવનમાં રહેલા વ્યક્તિઓ માટે હિતસંઘર્ષ ટાળવા વધુ પારદર્શિતા અને સ્વૈચ્છિક ખુલાસાની પરંપરા વધુ મજબૂત બનવી જોઈએ. બીજી તરફ કૃષિ ક્ષેત્રના કેટલાક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો યોજના તમામ ખેડૂતો માટે સમાન રીતે ખુલ્લી હોય અને નિર્ણય સ્વતંત્ર પ્રક્રિયા દ્વારા લેવાયો હોય તો માત્ર મંત્રી હોવાના આધારે કોઈને લાભથી વંચિત રાખી શકાય નહીં.

અગાઉ પણ અરજી કરી હતી
ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, ભગીરથ ચૌધરીએ વર્ષ 2018માં પણ આ જ યોજના હેઠળ સબસિડી માટે અરજી કરી હતી. જોકે, તે સમયે કેટલીક પ્રક્રિયાત્મક અડચણોના કારણે તેમની અરજી મંજૂર થઈ શકી નહોતી. ત્યારબાદ વર્તમાન પ્રોજેક્ટ માટે નવી અરજી કરવામાં આવી હતી. સંબંધિત તમામ પ્રક્રિયાઓ, દસ્તાવેજોની ચકાસણી અને જરૂરી તબક્કા પૂર્ણ થયા બાદ પ્રોજેક્ટને અંતિમ મંજૂરી આપવામાં આવી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.

આગળ શું?
હાલ સુધી સરકાર તરફથી કોઈ તપાસની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. જોકે આ મુદ્દે રાજકીય ચર્ચા આગામી દિવસોમાં વધુ તેજ બનવાની શક્યતા છે. જો વિરોધ પક્ષો આ મુદ્દાને સંસદ અથવા અન્ય મંચ પર ઉઠાવશે તો સરકાર તરફથી વધુ વિગતવાર સ્પષ્ટતા આવી શકે છે. એક તરફ મંત્રી ભગીરથ ચૌધરી સતત દાવો કરી રહ્યા છે કે સમગ્ર પ્રક્રિયા નિયમસર અને પારદર્શક રીતે પૂર્ણ થઈ છે, જ્યારે બીજી તરફ વિરોધ પક્ષો હિતસંઘર્ષના મુદ્દે સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. હવે આ સમગ્ર મામલો રાજકીય ચર્ચા સુધી મર્યાદિત રહે છે કે કોઈ સત્તાવાર તપાસ તરફ આગળ વધે છે તે જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

નોંધ: હાલ સુધી ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર કોઈ સત્તાવાર એજન્સીએ આ મામલે ગેરરીતિ સાબિત કરી નથી. વિવાદ મુખ્યત્વે હિતસંઘર્ષ અને નૈતિકતા સંબંધિત પ્રશ્નો પર કેન્દ્રિત છે.