ગુજરાતના ડેમોમાં પાણી જ પાણી!
ડેમોમાં ધસમસતું પાણી, ગુજરાત માટે રાહતના સમાચાર
03 August 2026 Gujarat Updates Team: ગુજરાતમાં ચોમાસાની જોરદાર બેટિંગ બાદ રાજ્યના જળાશયોની સ્થિતિમાં ઝડપથી સુધારો થયો છે. ઉત્તર ગુજરાતની જીવનદોરી સમાન ધરોઈ ડેમમાં નવા નીરની આવક ચાલુ છે, જ્યારે સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમ 76 ટકાથી વધુ ભરાઈ ગયો છે. દક્ષિણ ગુજરાતમાં ઉકાઈ ડેમમાં પણ ભારે આવક નોંધાઈ છે. બીજી તરફ સૌરાષ્ટ્ર સહિતના કેટલાક જળાશયો પૂર્ણ સપાટીએ પહોંચતાં ગેટ ખોલવા અથવા પાણી છોડવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે. 2થી 3 ઓગસ્ટના સત્તાવાર WRD એલર્ટ રિપોર્ટમાં મચ્છુ-II, મચ્છુ-III, શેત્રુંજી, બ્રાહ્મણી, ચોપડવાવ, લાલપરી સહિત અનેક જળાશયો અંગે ગેટ ઓપરેશન, ઓવરફ્લો અથવા એલર્ટ નોંધાયા છે.
તાજેતરના ઉપલબ્ધ અહેવાલ મુજબ સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમમાં 7,220.47 MCM પાણીનો જથ્થો છે અને ડેમ તેની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતાના 76.33 ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. 3 ઓગસ્ટના અન્ય તાજા અહેવાલમાં નર્મદાની જળસપાટી આશરે 131.50 મીટર દર્શાવવામાં આવી છે. સવારના સમયે ડેમમાં 72,407 ક્યુસેક જેટલી આવક નોંધાઈ હતી, જોકે દિવસ દરમિયાન આવકમાં વધઘટ જોવા મળી હતી. ([Sandesh][1])
ધરોઈ ડેમમાં નવા નીરની આવક, ઉત્તર ગુજરાત માટે રાહતના સમાચાર
મહેસાણા જિલ્લાના સતલાસણા તાલુકામાં સાબરમતી નદી પર આવેલો ધરોઈ ડેમ ઉત્તર ગુજરાત માટે અત્યંત મહત્ત્વનો જળસ્ત્રોત છે. ઉપરવાસમાં વરસાદને પગલે ડેમમાં નવા નીરની આવક થતાં તેની જળસપાટીમાં સતત સુધારો નોંધાઈ રહ્યો છે.ઉપલબ્ધ તાજા આંકડા મુજબ ધરોઈ ડેમમાં આશરે 1,157 ક્યુસેક પાણીની આવક નોંધાઈ છે. ડેમની જળસપાટી 605.82 ફૂટ સુધી પહોંચી છે અને કુલ જળસંગ્રહ આશરે 47.46 ટકા થયો છે.
ધરોઈ માટે આ વધારો ખાસ મહત્વનો છે. જૂનના અંતના ઉપલબ્ધ સરકારી ડેમ રિપોર્ટમાં ધરોઈની સપાટી 605.24 ફૂટ અને જળસંગ્રહ 46.07 ટકા નોંધાયો હતો. એટલે કે નવા વરસાદ અને ઉપરવાસની આવકના કારણે જળસંગ્રહમાં ધીમે-ધીમે સુધારો થઈ રહ્યો છે. ([gujaratweather.com][2])
ધરોઈ ડેમ મહેસાણા અને ઉત્તર ગુજરાતના વિસ્તારો ઉપરાંત સાબરમતી બેસિન માટે પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે. ડેમમાં પાણીનો જથ્થો વધે તો પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધતા સાથે સિંચાઈ માટે પણ રાહત મળે છે. હજુ ચોમાસાનો સમય બાકી હોવાથી ઉપરવાસમાં સારો વરસાદ ચાલુ રહે તો ડેમના જળસ્તરમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે.
ધરોઈ ડેમની હાલની સ્થિતિ
જળસપાટી: 605.82 ફૂટ
પાણીની આવક: 1,157 ક્યુસેક
જળસંગ્રહ: 47.46 ટકા
નદી: સાબરમતી
સ્થળ: સતલાસણા, મહેસાણા
આ આંકડાઓને જોતા ઉત્તર ગુજરાત માટે પાણીની સ્થિતિમાં સકારાત્મક સંકેત મળી રહ્યા છે. જોકે ડેમ હજુ પૂર્ણ ક્ષમતાથી ઘણો દૂર હોવાથી આગામી વરસાદ અને ઉપરવાસમાંથી થતી આવક મહત્ત્વની રહેશે.
Narmada Dam Water Level: નર્મદા ડેમ 76 ટકા પાર
ગુજરાત માટે સૌથી મોટા રાહતના સમાચાર સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમમાંથી આવ્યા છે. 3 ઓગસ્ટના તાજા અહેવાલ મુજબ સરદાર સરોવર તેની કુલ ક્ષમતાના 76.33 ટકા સુધી ભરાઈ ગયો છે અને તેમાં 7,220.47 MCM પાણી ઉપલબ્ધ છે. ડેમની કુલ ગ્રોસ સ્ટોરેજ ક્ષમતા આશરે 9,460 MCM છે. સવારે ડેમમાં આશરે 72,407 ક્યુસેક પાણી આવી રહ્યું હતું. બાદમાં આવક ઘટીને આશરે 45 હજાર ક્યુસેક આસપાસ નોંધાઈ હતી. એટલે અહીં ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે inflow એક સતત બદલાતો આંકડો છે અને અલગ-અલગ સમયે લેવાયેલા રીડિંગમાં તફાવત જોવા મળી શકે છે. (
સરદાર સરોવર ગુજરાત માટે માત્ર એક ડેમ નથી પરંતુ રાજ્યની પાણી પુરવઠા વ્યવસ્થાની કરોડરજ્જુ સમાન છે. તાજા અહેવાલ મુજબ આ પ્રોજેક્ટ મારફતે 12 મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, 185 શહેરો અને 10,843 ગામોને પીવાનું પાણી પહોંચાડવામાં આવે છે, જ્યારે આશરે 12 લાખ હેક્ટર જમીનને સિંચાઈનો લાભ મળે છે. આ કારણે નર્મદા ડેમમાં ચોમાસાની મધ્યમાં જ 76 ટકાથી વધુ પાણી ઉપલબ્ધ થવું આગામી મહિનાઓ માટે ખૂબ મહત્ત્વનું માનવામાં આવે છે.
માત્ર બે દિવસમાં નર્મદાની સ્થિતિમાં મોટો સુધારો
1 ઓગસ્ટના ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ સરદાર સરોવર નર્મદા ડેમ આશરે 74.46 ટકા ભરાયેલો હતો અને તેની સપાટી 130 મીટરથી ઉપર પહોંચી હતી. હવે 3 ઓગસ્ટના અહેવાલમાં જળસંગ્રહ 76.33 ટકા નોંધાયો છે. આમ, ઉપરવાસમાંથી સતત આવતા પાણીના કારણે માત્ર થોડા દિવસમાં જ ડેમના જળસંગ્રહમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળ્યો છે. નર્મદાના ઉપરવાસમાં મધ્ય પ્રદેશના કેચમેન્ટ વિસ્તાર તથા અન્ય જળાશયોમાંથી થતી આવક સરદાર સરોવરની સપાટી માટે અત્યંત મહત્ત્વની છે. તાજા અહેવાલ પ્રમાણે પાણીનો પૂરતો સંગ્રહ જાળવી રાખવા માટે પાવરહાઉસ મારફતે પાણી છોડવાનું પણ રોકવામાં આવ્યું હતું
Ukai Dam Water Level: ઉકાઈમાં લાખો ક્યુસેક પાણીની આવક
દક્ષિણ ગુજરાત માટે સૌથી મહત્ત્વના ઉકાઈ ડેમમાં પણ ભારે પાણીની આવક નોંધાઈ છે. તાજેતરના રાજ્યસ્તરીય અહેવાલમાં ઉકાઈમાં એક તબક્કે 3,94,170 ક્યુસેક જેટલી ભારે આવક અને આશરે 65.68 ટકા જળસંગ્રહ નોંધાયો હતો. જોકે ડેમમાં inflow સતત બદલાય છે. યુઝર દ્વારા આપવામાં આવેલા ગુજરાત WRDના 2-3 ઓગસ્ટના સત્તાવાર એલર્ટ રિપોર્ટમાં 2 ઓગસ્ટ રાત્રે 10 વાગ્યાના રીડિંગમાં ઉકાઈની જળસપાટી 101.053 મીટર, inflow 2,22,843 ક્યુસેક અને outflow 6,441 ક્યુસેક નોંધાયા હતા. રિપોર્ટમાં ઉકાઈ માટે 70% Warning Level Message પણ દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
આ બે અલગ આંકડા વિરોધાભાસી નથી; તેઓ અલગ સમયે લેવાયેલા રીડિંગ છે અને ભારે વરસાદ દરમિયાન આવકમાં કલાકો દરમિયાન પણ મોટો ફેરફાર થઈ શકે છે. તાપી નદીના કેચમેન્ટ વિસ્તારમાં ભારે વરસાદ પડે ત્યારે ઉકાઈમાં પાણીની આવક ખૂબ ઝડપથી વધી શકે છે. તેથી ડેમની સપાટી, inflow અને downstream release પર તંત્ર દ્વારા સતત નજર રાખવામાં આવે છે.
ગુજરાતના જળાશયોમાં જળસંગ્રહમાં મોટો વધારો
3 ઓગસ્ટના એક તાજા રાજ્યસ્તરીય અહેવાલ અનુસાર ગુજરાતના 207 મુખ્ય જળાશયોમાં કુલ જળસંગ્રહ 64.58 ટકા સુધી પહોંચ્યો છે. ઉપલબ્ધ પાણીનો જથ્થો આશરે 16,311.52 MCM દર્શાવવામાં આવ્યો છે. જુલાઈના અંતમાં રાજ્યના 207 જળાશયોમાં કુલ સંગ્રહ આશરે 54 ટકા હતો. એટલે સતત વરસાદના તાજેતરના રાઉન્ડ બાદ રાજ્યના જળસંગ્રહમાં ઝડપથી વધારો જોવા મળ્યો છે. આ વધારો રાજ્ય માટે બે રીતે મહત્ત્વનો છે. એક તરફ પીવાના પાણી અને ખેતી માટે આગામી મહિનાઓની સ્થિતિ મજબૂત થઈ રહી છે, તો બીજી તરફ પૂર્ણ સપાટીની નજીક પહોંચેલા જળાશયો અને ભારે inflow ધરાવતા ડેમોમાંથી પાણી છોડવાની સ્થિતિ સર્જાય ત્યારે નીચાણવાળા વિસ્તારો માટે સાવચેતી પણ એટલી જ જરૂરી બની જાય છે.
કયા વિસ્તારમાં કેટલું પાણી?
તાજા અહેવાલ મુજબ દક્ષિણ ગુજરાતના જળાશયોમાં આશરે 64.98 ટકા જળસંગ્રહ નોંધાયો છે અને અહીં 7 જળાશયો સંપૂર્ણ ભરાયેલા હોવાનું જણાવાયું છે. મધ્ય ગુજરાતમાં 54.17 ટકા, જ્યારે સૌરાષ્ટ્રમાં 51.96 ટકા જળસંગ્રહ નોંધાયો છે. સૌરાષ્ટ્રના 15 ડેમ સંપૂર્ણ ભરાઈ ચૂક્યા હોવાનું તાજા અહેવાલમાં જણાવાયું છે. બીજી તરફ ઉત્તર ગુજરાતના જળાશયોમાં 41.46 ટકા અને કચ્છમાં 25.39 ટકા જળસંગ્રહ નોંધાયો છે.
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે રાજ્યમાં પાણીની સ્થિતિ એકસરખી નથી. દક્ષિણ ગુજરાતમાં પાણીનો સંગ્રહ ઘણો સારો છે, જ્યારે કચ્છમાં હજુ પણ પ્રમાણમાં ઓછો જળસંગ્રહ છે. ઉત્તર ગુજરાતમાં ધરોઈ જેવા મોટા જળાશયોમાં થતી નવી આવક તેથી વધુ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
WRDનો તાજો એલર્ટ રિપોર્ટ શું કહે છે?
2થી 3 ઓગસ્ટનો WRD Reservoir Alert Report રાજ્યના અનેક ડેમોમાં પાણીની ઝડપી હિલચાલ દર્શાવે છે. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રના મોરબી, રાજકોટ, ભાવનગર અને અમરેલી વિસ્તારના જળાશયો પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
3 ઓગસ્ટ સવારે મચ્છુ-IIIમાં 3,348 ક્યુસેક inflow અને એટલો જ outflow, જ્યારે મચ્છુ-IIમાં 4,468 ક્યુસેક inflow અને outflow નોંધાયો હતો. બંને જગ્યાએ ગેટ ઓપરેશન સંબંધિત સૂચનાઓ પણ રિપોર્ટમાં નોંધાઈ છે.
ભાવનગરના ખારો ડેમમાં 252 ક્યુસેક આવક સામે 252 ક્યુસેક પાણી છોડાતું હતું. અમરેલીના ધાતરવાડી-IIમાં પણ પાણી છોડવાની અને ગેટ ઘટાડવાની કાર્યવાહી નોંધાઈ હતી.
ચોપડવાવ 100 ટકા ભરાયો
નર્મદા જિલ્લાના ચોપડવાવ ડેમ માટે સત્તાવાર WRD રિપોર્ટમાં High Alert Level Message (100%) નોંધાયો છે અને ડેમ Overflow Stage – 100% Filled હોવાનું સ્પષ્ટ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
લાલપરી ડેમ પણ 100 ટકા સપાટીએ
રાજકોટનો લાલપરી ડેમ પણ પૂર્ણ સપાટીએ પહોંચ્યો છે. WRDના 2 ઓગસ્ટના રિપોર્ટમાં તેની FRL અને Present Water Level બંને 137.46 મીટર નોંધાયા છે. ડેમ માટે High Alert Level Message (100%) જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.
તે જ રીતે સુરેન્દ્રનગરના વાંસલ ડેમમાં PWL 100.7 મીટર એટલે FRL જેટલું નોંધાયું હતું અને રિપોર્ટમાં Overflow સંબંધિત નોંધ આપવામાં આવી છે.
મોરબીના ડેમોમાં ભારે આવક બાદ ગેટ ઓપરેશન
તાજા WRD રિપોર્ટમાં સૌથી વધુ સક્રિયતા મોરબી વિસ્તારના ડેમોમાં જોવા મળે છે. 2 ઓગસ્ટ દરમિયાન મચ્છુ-IIIમાં એક સમયે 21,971 ક્યુસેક inflow અને એટલો જ outflow નોંધાયો હતો. તે સમયે 8 ગેટ ઓપરેશનમાં હોવાનું રિપોર્ટ દર્શાવે છે. ત્યારબાદ પાણીની આવક ઘટતાં ગેટ ધીમે-ધીમે નીચે કરવાની કાર્યવાહી હાથ ધરાઈ હતી.
મોરબીના બ્રાહ્મણી ડેમ માટે પણ અલગ-અલગ સમયે 8,311, 6,995 અને 5,701 ક્યુસેક જેટલા પ્રવાહ સાથે overflow decrease messages નોંધાયા છે.
બ્રાહ્મણી-IIમાં પણ એક તબક્કે 8,690 ક્યુસેક inflow-outflow નોંધાયો હતો અને ગેટ ઓપરેશન કરવામાં આવ્યું હતું.
શેત્રુંજી ડેમમાંથી પણ પાણી છોડાયું
ભાવનગર જિલ્લાના શેત્રુંજી ડેમમાં પણ પાણીની આવક બાદ ગેટ ઓપરેશન કરાયું છે. 2 ઓગસ્ટના સત્તાવાર રિપોર્ટમાં શેત્રુંજીની જળસપાટી 55.53 મીટર, એટલે તેની FRL જેટલી નોંધાઈ હતી. તે સમયે 900 ક્યુસેક inflow અને 900 ક્યુસેક outflow નોંધાયો હતો.
આથી નદીકાંઠાના અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો માટે તંત્ર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવતી સૂચનાઓનું પાલન કરવું જરૂરી બને છે. ખાસ કરીને જ્યારે ડેમ પૂર્ણ સપાટીની નજીક હોય અને ઉપરવાસમાં વરસાદ ચાલુ હોય ત્યારે પાણી છોડવાના પ્રમાણમાં ઝડપથી ફેરફાર થઈ શકે છે.
Karjan Dam: કરજણ ડેમમાં પણ હજારો ક્યુસેકની આવક
નર્મદા જિલ્લાના કરજણ ડેમમાં પણ નોંધપાત્ર પાણી આવ્યું છે. 2 ઓગસ્ટના એક રીડિંગમાં 20,857 ક્યુસેક inflow અને 18,896 ક્યુસેક outflow નોંધાયો હતો. બાદમાં આવક ઘટીને 12,825 ક્યુસેક થઈ અને 3 ઓગસ્ટ સવારે 8:10 વાગ્યાના રીડિંગમાં 6,860 ક્યુસેક inflow અને 3,272 ક્યુસેક outflow નોંધાયા હતા. આ સાથે ગેટ નંબર 5 બંધ કરવા સહિત ગેટ ઓપરેશનમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હોવાનું સત્તાવાર રિપોર્ટમાં નોંધાયું છે.
પાણીની ચિંતા ઘટી, પરંતુ હવે સાવચેતીનો સમય
ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસના વરસાદે જળસંગ્રહની તસવીર ઝડપથી બદલી નાખી છે. જુલાઈ 28 આસપાસ રાજ્યના જળાશયો આશરે 54 ટકા ભરાયેલા હતા, જ્યારે 3 ઓગસ્ટના એક તાજા અહેવાલમાં આ આંકડો 64.58 ટકા સુધી પહોંચ્યાનું જણાવાયું છે. ઉત્તર ગુજરાત માટે ધરોઈની વધતી જળસપાટી રાહતરૂપ છે. સમગ્ર રાજ્ય માટે સરદાર સરોવર 76 ટકાથી વધુ ભરાવું વધુ મોટી રાહત છે. સૌરાષ્ટ્રના અનેક નાના-મધ્યમ ડેમો પૂર્ણ સપાટી સુધી પહોંચ્યા છે, જ્યારે ઉકાઈ જેવા મોટા ડેમમાં પણ ભારે આવક નોંધાઈ રહી છે.
પરંતુ ડેમ ભરાવાના સમાચાર જેટલા રાહતના છે, એટલી જ મહત્ત્વની બાબત downstream safety છે. ગેટ ખોલવામાં આવે અથવા ઓવરફ્લો શરૂ થાય ત્યારે નદીમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધી શકે છે. તેથી નદીકાંઠે જવું, કોઝવે પરથી વહેતા પાણીમાં વાહન પસાર કરવાનો પ્રયાસ કરવો કે તંત્રની ચેતવણી અવગણવી જોખમી બની શકે છે.
આગામી દિવસો કેમ મહત્વના?
ચોમાસાની સિઝન હજુ ચાલુ છે. જુલાઈના અંતમાં ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ પડ્યો હતો અને IMD દ્વારા પણ ભારેથી અતિભારે વરસાદ સંબંધિત ચેતવણીઓ આપવામાં આવી હતી. હવે મુખ્ય નજર કેચમેન્ટ વિસ્તારોમાં થતા વરસાદ પર રહેશે. ઉપરવાસમાં વધુ વરસાદ થાય તો ધરોઈ, નર્મદા, ઉકાઈ સહિતના મોટા ડેમોમાં આવક વધી શકે છે. બીજી તરફ પહેલેથી જ FRL નજીક અથવા પૂર્ણ ભરાયેલા નાના-મધ્યમ જળાશયોમાં પાણી છોડવાની જરૂર પડી શકે છે.
અત્યારની સ્થિતિ પાણીની ઉપલબ્ધતાની દૃષ્ટિએ ગુજરાત માટે સકારાત્મક છે. ખાસ કરીને નર્મદા 76 ટકા પાર પહોંચવો, ધરોઈમાં નવા નીરની આવક ચાલુ રહેવી અને રાજ્યના જળાશયોના કુલ સંગ્રહમાં ઝડપથી થયેલો વધારો પીવાના પાણી અને સિંચાઈ માટે રાહતના સંકેત છે.
સાથે જ ચોમાસાના બાકીના દિવસોમાં ડેમ મેનેજમેન્ટ અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં સતર્કતા બંને અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
નોંધ: ડેમના inflow, outflow, water level અને storage percentage સતત બદલાતા આંકડા છે. ઉપર આપેલા આંકડા 2-3 ઓગસ્ટ 2026ના અલગ-અલગ સમયના ઉપલબ્ધ WRD રિપોર્ટ અને તાજા વેબ અહેવાલો પર આધારિત છે. એટલે પ્રકાશન સમયે તાજું સરકારી બુલેટિન તપાસવું યોગ્ય રહેશે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ પણ વાંચો :
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
