બ્રિટનમાં અનોખી પહેલ

2009 પછી જન્મેલા લોકો માટે જીવનભર તમાકુ પર પ્રતિબંધ: હવે ‘Smoke-Free Generation’ માટે કડક કાયદો

London, 23 April 2026 : બ્રિટિશ સંસદે તાજેતરમાં Tobacco and Vapes Bill ને મંજૂરી આપી છે, જેને આરોગ્ય નીતિ ક્ષેત્રે એક “landmark legislation” તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. આ કાયદાનો મુખ્ય હેતુ “સ્મોક-ફ્રી જનરેશન” ઊભી કરવો છે.

નવા કાયદા મુજબ, 1 જાન્યુઆરી 2009 અથવા તે પછી જન્મેલા કોઈપણ વ્યક્તિને જીવનભર સિગારેટ, તમાકુ અને સંબંધિત ઉત્પાદનો ખરીદવાનો અધિકાર નહીં રહે.આથી દર વર્ષે તમાકુ ખરીદવાની કાયદેસર ઉંમર એક વર્ષથી વધતી જશે.

કાયદાની મુખ્ય જોગવાઈઓ
તમાકુ વેચાણ પર કડક નિયંત્રણ
* 2009 પછી જન્મેલા યુવાનો માટે જીવનભર ખરીદી પ્રતિબંધ
* હાલના વયસ્કો માટે ખરીદી ચાલુ રહેશે

વેપિંગ (Vaping) નિયમન
* સ્કૂલ, પ્લેગ્રાઉન્ડ અને બાળકો સાથે કારમાં વેપિંગ પર પ્રતિબંધ
* ફ્લેવર અને માર્કેટિંગ પર નવી મર્યાદાઓ

ડિસ્પોઝેબલ વેપ પર પ્રતિબંધ
* જૂન 2025થી ડિસ્પોઝેબલ વેપ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાગુ થવાનો આયોજન

કડક દંડ વ્યવસ્થા
નાબાલગ ગ્રાહકોને વેચાણ કરવા બદલ રિટેલરોને £200 સુધીનો દંડ થઈ શકે છે, અને ગંભીર ગુનાઓ માટે દંડ £2,500 સુધી પહોંચી શકે છે

અમલ સમયરેખા
* કાયદાને રાજાશાહી મંજૂરી (Royal Assent) પછી અમલમાં લાવવામાં આવશે.આ કાયદો ઇંગ્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ, વેલ્સ અને નોર્ધર્ન આઇરલેન્ડ સમગ્ર યુનાઇટેડ કિંગડમમાં લાગુ પડશે.

* મુખ્ય વેચાણ પ્રતિબંધો: જાન્યુઆરી 2027થી લાગુ પડશે

જાહેર આરોગ્ય પર અસર
સરકારી અંદાજ મુજબ આ કાયદો 21મી સદીના અંત સુધીમાં લગભગ 5 લાખ કેન્સર, હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોકના કેસ અટકાવી શકે છે.

આ કાયદો ધૂમ્રપાન કરવાની ક્રિયાને સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત કરતો નથી, પરંતુ ચોક્કસ વય જૂથને ધ્યાનમાં રાખીને **તમાકુ ઉત્પાદનોના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.**

ભારતના કાયદા સાથે તુલના
ભારતમાં પણ તમાકુ નિયંત્રણ માટે કડક કાયદા અમલમાં છે:
COTPA 2003 (Cigarettes and Other Tobacco Products Act)

* તમાકુ ખરીદવાની કાયદેસર ઉંમર: 18 વર્ષ
* જાહેર સ્થળે ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ
* જાહેરાત અને પ્રમોશન પર નિયંત્રણ

ઈ-સિગારેટ અંગે ભારતનો અભિગમ
* Prohibition of Electronic Cigarettes Act, 2019 હેઠળ ભારતમાં ઈ-સિગારેટ, વેપિંગ ઉપકરણો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે

બ્રિટનનો નવો કાયદો “જનરેશનલ બેન” મોડલ અપનાવે છે, જે વિશ્વમાં પ્રથમ પ્રકારનો અભિગમ માનવામાં આવે છે. જ્યારે ભારતે વધુ “ઉંમર આધારિત નિયંત્રણ + ઉત્પાદન પ્રતિબંધ” મોડલ અપનાવ્યો છે.

બ્રિટનનું આ પગલું વૈશ્વિક આરોગ્ય નીતિમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. જોકે, તેનો અમલ અને પરિણામો આગામી વર્ષોમાં સ્પષ્ટ થશે કે શું ખરેખર “સ્મોક-ફ્રી જનરેશન” શક્ય છે કે નહીં.