‘બે સપ્તાહ કેસ વધશે’—કમિશનરે અધિકારીઓને ઘેર્યા
અમદાવાદમાં મચ્છરનો આતંક, તંત્રની કામગીરી પર સવાલ
04 August 2026 Gujarat Updates Team: શહેરમાં ચોમાસા સાથે મચ્છરજન્ય રોગોના વધતા જોખમ વચ્ચે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના આરોગ્ય વિભાગની કામગીરી ફરી એક વખત સવાલોના ઘેરામાં આવી છે. AMCની સાપ્તાહિક સમીક્ષા બેઠકમાં ડેન્ગ્યુના સંભવિત વધારા અંગે ચર્ચા થતાં આરોગ્ય વિભાગના અધિકારીઓએ આગામી આશરે બે સપ્તાહ સુધી કેસો ઊંચા સ્તરે રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ આગાહી સાંભળ્યા બાદ મ્યુનિસિપલ કમિશનરે અધિકારીઓની કામગીરી અંગે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો અને જો જોખમ અંગે પહેલેથી જ અંદાજ હતો તો નિયંત્રણ માટે જરૂરી પગલાં સમયસર કેમ ન લેવાયા તેવો સીધો સવાલ કર્યો હતો.
બેઠકમાં માત્ર ડેન્ગ્યુના કેસો પૂરતો મુદ્દો સીમિત રહ્યો નહોતો. મચ્છર નિયંત્રણ, ફોગિંગ, દવાનો છંટકાવ, રોગચાળાનું ઝોનવાર મેપિંગ, કર્મચારીઓની હાજરી અને શહેરની હોટેલ-રેસ્ટોરન્ટમાં CCTV વ્યવસ્થા જેવા અનેક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી. ખાસ કરીને મચ્છર નિયંત્રણની કામગીરી અંગે કમિશનરનો અભિગમ કડક રહ્યો હતો.
ઓગસ્ટમાં ડેન્ગ્યુના કેસોએ ચિંતા વધારી
અમદાવાદમાં મોનસૂન દરમિયાન ડેન્ગ્યુનું જોખમ સામાન્ય રીતે વધી જાય છે. આ વર્ષે પણ ઓગસ્ટ દરમિયાન કેસોમાં વધારો નોંધાયો છે. AMCના રોગચાળા સંબંધિત આંકડા મુજબ 1થી 16 ઓગસ્ટ દરમિયાન શહેરમાં 68 ડેન્ગ્યુ કેસ નોંધાયા હતા. આ જ સમયગાળામાં સાદા મેલેરિયાના 48, ફાલ્સિપેરમ મેલેરિયાના 6 અને ચિકનગુનિયાનો એક કેસ નોંધાયો હતો. જાન્યુઆરીથી 16 ઓગસ્ટ સુધી ડેન્ગ્યુના કુલ 295 કેસ નોંધાયા હોવાનું પણ જાહેર કરાયેલા આંકડામાં જણાવાયું હતું.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે શહેરમાં મચ્છરજન્ય રોગોનું સર્વેલન્સ ચાલુ રાખવાની જરૂરિયાત હજુ ઓછી થઈ નથી. બીજી તરફ, 30 ઓગસ્ટે પ્રકાશિત થયેલા એક અહેવાલમાં છેલ્લા એક મહિનામાં ડેન્ગ્યુના 1,000થી વધુ કેસ નોંધાયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. આ અહેવાલમાં સોલા સિવિલમાં ઓગસ્ટ દરમિયાન 267 અને અસારવા સિવિલમાં 45 ડેન્ગ્યુ કેસ નોંધાયા હોવાનું જણાવાયું હતું. ગોતા, થલતેજ, બોપલ, નવરંગપુરા અને જોધપુર જેવા વિસ્તારોમાં પણ કેસ વધ્યા હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
‘આગામી બે સપ્તાહ પીક’ની વાતથી કમિશનર નારાજ
AMCની વીકલી રિવ્યુ બેઠકમાં આરોગ્ય વિભાગ તરફથી ડેન્ગ્યુના કેસ આગામી બે સપ્તાહ દરમિયાન પણ ઊંચા રહેવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. અધિકારીઓ પાસેથી આવી માહિતી મળતાં કમિશનરે તંત્રની તૈયારી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.કમિશનરનો મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે જો આરોગ્ય વિભાગને પહેલેથી ખબર હતી કે ડેન્ગ્યુના કેસોમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે તો સંભવિત હોટસ્પોટ વિસ્તારોમાં અગાઉથી નિયંત્રણ કામગીરી શા માટે મજબૂત કરવામાં આવી નહોતી? રોગચાળો વધ્યા પછી કામગીરી શરૂ કરવાને બદલે જોખમની આગાહી મળતાં જ ફિલ્ડ મશીનરી, દવાનો જથ્થો, સ્ટાફ અને સર્વેલન્સ ટીમોને સક્રિય કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકાયો હતો.
આ ચર્ચા માત્ર વહીવટી જવાબદારી પૂરતી ન રહી. બેઠકનો સંદેશ સ્પષ્ટ હતો કે રોગચાળાના આંકડા વધવાની રાહ જોઈને કામગીરી કરવી નહીં, પરંતુ ઉપલબ્ધ ડેટાના આધારે અગાઉથી પગલાં લેવાં જરૂરી છે.
ફોગિંગની ગુણવત્તા પર સીધી ટકોર
બેઠકમાં ફોગિંગ કામગીરી પણ ચર્ચાનો મહત્વનો વિષય બની હતી. શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં મચ્છર નિયંત્રણ માટે ફોગિંગ કરવામાં આવે છે, પરંતુ કામગીરીની અસરકારકતા અંગે કમિશનરે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.ફોગિંગ યોગ્ય રીતે ન થતું હોવાની રજૂઆત બાદ સંબંધિત અધિકારીઓએ એક એજન્સી સામે કાર્યવાહી કરાઈ હોવાનું જણાવ્યું હતું. એજન્સીના રૂ.22 લાખના બિલમાંથી રૂ.2 લાખની પેનલ્ટી કાપવામાં આવી અને બાકીની રૂ.20 લાખની રકમ ચૂકવાઈ હોવાનું બેઠકમાં જણાવાયું હતું. આ જવાબથી કમિશનર સંતોષાયા નહોતા. કામમાં ખામી હોય તો માત્ર દંડ કાપીને બાકીનું બિલ ચૂકવી દેવાની પદ્ધતિ સામે તેમણે વાંધો દર્શાવ્યો હતો. કામગીરી સંતોષકારક ન હોય ત્યારે જવાબદારી નક્કી કરવી અને ચુકવણી અંગે વધુ કડક વલણ અપનાવવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. કમિશનરે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે મચ્છર નિયંત્રણમાં માત્ર દેખાવ પૂરતું ફોગિંગ કરવાથી પરિણામ મળવાનું નથી. જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં અસરકારક રીતે દવાનો છંટકાવ, લાર્વા નિયંત્રણ અને બ્રીડિંગ સ્થળોનો નાશ વધુ મહત્વનો છે.
‘ફોગિંગ’ કરતાં પહેલાં બ્રીડિંગ રોકવાની જરૂર
મચ્છરોની સંખ્યા ઘટાડવા માટે ફોગિંગ એકમાત્ર ઉપાય નથી. શહેરમાં પાણી ભરાવાની જગ્યાઓ, બાંધકામ સાઇટ્સ, ખુલ્લા પ્લોટ, કચરો, જૂના ટાયર અને પાણી સંગ્રહાય તેવી અન્ય વસ્તુઓ મચ્છરના પ્રજનન માટે અનુકૂળ બને છે.તાજેતરમાં AMCએ મચ્છરના બ્રીડિંગની તપાસ પણ વધારી હતી. 1,320 સ્થળોની તપાસ દરમિયાન 244 સ્થળોએ મચ્છરના બ્રીડિંગની સ્થિતિ મળી હતી અને 346 એકમોને નોટિસ આપવામાં આવી હતી. બે દિવસની આ કાર્યવાહી દરમિયાન રૂ.9.76 લાખ જેટલી દંડાત્મક વસૂલાત કરવામાં આવી હતી. આ કામગીરી બતાવે છે કે મચ્છર નિયંત્રણ માટે માત્ર રસ્તાઓ પર ફોગિંગ કરવું પૂરતું નથી. જ્યાં મચ્છર ઉત્પન્ન થાય છે તે મૂળ સ્થળ શોધીને ત્યાં જ કાર્યવાહી કરવામાં આવે તો લાંબા ગાળે વધુ અસરકારક પરિણામ મેળવી શકાય છે.
રોગચાળાનું મેપિંગ રજૂ ન થતાં અધિકારીઓને સૂચના
સમીક્ષા બેઠકમાં શહેરમાં ડેન્ગ્યુ અને અન્ય મચ્છરજન્ય રોગોની સ્થિતિનું ચોક્કસ ઝોનવાર મેપિંગ પણ માંગવામાં આવ્યું હતું. કયા વોર્ડમાં કેસો વધી રહ્યા છે, કયા વિસ્તારોમાં બ્રીડિંગ વધુ છે અને ક્યાં આરોગ્ય ટીમોની હાજરી વધારવાની જરૂર છે—આવી વિગતો આધારે આગામી કામગીરી નક્કી થઈ શકે છે.પરંતુ બેઠક દરમિયાન માંગવામાં આવેલા ચોક્કસ આંકડા અને મેપિંગ પૂરતા પ્રમાણમાં રજૂ ન થઈ શકતાં કમિશનરે આરોગ્ય વિભાગને આગામી બેઠકમાં સંપૂર્ણ માહિતી સાથે હાજર રહેવાની સૂચના આપી હતી. આ સૂચનાનો હેતુ માત્ર આંકડાકીય અહેવાલ તૈયાર કરાવવાનો નથી. રોગચાળાના હોટસ્પોટ ઓળખી ત્યાં તરત જ ફોગિંગ, એન્ટી-લાર્વલ કામગીરી, ઘરઘર સર્વેલન્સ અને તબીબી તપાસ વધારવા માટે ચોક્કસ ડેટા જરૂરી બને છે.
અગાઉથી ચાલતી કામગીરી છતાં હવે વધુ સતર્કતા જરૂરી
આ વર્ષે AMCએ મચ્છરજન્ય રોગો સામે અગાઉથી કામગીરી શરૂ કરી હોવાના અહેવાલો પણ આવ્યા હતા. મે મહિનાના અહેવાલ મુજબ જાન્યુઆરીથી મે 2026 દરમિયાન અમદાવાદમાં 110 ડેન્ગ્યુ કેસ નોંધાયા હતા, જ્યારે 2025ના આખા વર્ષમાં 1,591 કેસ નોંધાયા હતા. તે સમયે AMCએ 274 ફોગિંગ મશીનો અને અંદાજે 2,000 કર્મચારીઓને મચ્છર નિયંત્રણ અભિયાનમાં જોડ્યા હોવાનું જણાવાયું હતું. તે જ અભિયાન હેઠળ 577 મચ્છર બ્રીડિંગ સ્થળો ઓળખાયા હતા અને 88 બાંધકામ સાઇટ સામે નોટિસ તથા દંડની કાર્યવાહી થઈ હોવાનું જણાવાયું હતું. શહેરમાં મોટા પાયે લોહીના નમૂનાઓ દ્વારા ડેન્ગ્યુ અને મેલેરિયાની દેખરેખ પણ કરવામાં આવી રહી હતી. પરંતુ ચોમાસું આગળ વધતાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ શકે છે. વરસાદ, ભેજ અને તાપમાનના ચક્રને કારણે Aedes aegypti મચ્છરના પ્રજનન માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. તાજેતરના નિષ્ણાત અભિપ્રાયોમાં પણ વરસાદી અને ગરમીના ચક્ર વચ્ચેનો સંબંધ ડેન્ગ્યુના જોખમ સાથે જોડવામાં આવ્યો છે.
માત્ર ડેન્ગ્યુ નહીં, અન્ય રોગોનું દબાણ પણ
શહેરમાં હાલમાં આરોગ્ય તંત્ર સામે પડકાર માત્ર ડેન્ગ્યુ પૂરતો મર્યાદિત નથી. ઓગસ્ટના પ્રથમ 16 દિવસમાં 192 ઝાડા-ઉલટીના કેસ, 95 ટાઇફોઇડ અને 39 કમળાના કેસ નોંધાયા હતા. મચ્છરજન્ય રોગોમાં ડેન્ગ્યુ ઉપરાંત મેલેરિયા અને ફાલ્સિપેરમ મેલેરિયાના કેસ પણ નોંધાયા હતા. આ સ્થિતિમાં શહેરના આરોગ્ય વિભાગ માટે એક સાથે મચ્છરજન્ય અને પાણીજન્ય રોગોની દેખરેખ રાખવી જરૂરી બની છે. વરસાદ બાદ પાણી ભરાવું, પીવાના પાણીની ગુણવત્તા અને કચરાના યોગ્ય નિકાલ જેવા મુદ્દા પણ રોગચાળાની સ્થિતિને અસર કરી શકે છે.
AMCએ ઓગસ્ટના મધ્યમાં 4,155 પાણીના નમૂનાઓ બેક્ટેરિયોલોજિકલ તપાસ માટે લીધા હતા, જેમાંથી 18 નમૂનાઓ પીવા માટે અયોગ્ય હોવાનું સામે આવ્યું હતું.
હોટેલ-રેસ્ટોરન્ટમાં CCTVનું આયોજન
બેઠકમાં શહેરની હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટ વ્યવસ્થાને લગતો મુદ્દો પણ ચર્ચાયો હતો. રસોડાની કામગીરી પર નજર રાખવા અને સ્વચ્છતા સંબંધિત નિયમોનું પાલન થાય તે માટે CCTV કેમેરા લગાવવાની યોજના અંગે અધિકારીઓ પાસેથી પ્રગતિની માહિતી લેવામાં આવી હતી.શહેરમાં આશરે 11 હજાર હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટ હોવાનો અંદાજ રજૂ થયો હતો. તેમાંથી લગભગ 3 હજાર સ્થળોએ CCTV કેમેરા લગાવવામાં આવ્યા હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું. જો આ સિસ્ટમને યોગ્ય રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવે તો રસોડાની સ્વચ્છતા, ખાદ્ય પદાર્થોની હેન્ડલિંગ પ્રક્રિયા અને નિયમોના પાલન અંગે વધુ સતત દેખરેખ શક્ય બની શકે છે. જોકે કેમેરા લગાવવાની સંખ્યા કરતાં તેનો વાસ્તવિક ઉપયોગ, મોનિટરિંગ અને ઉલ્લંઘન સામે કાર્યવાહી વધુ મહત્વની રહેશે.
કર્મચારીઓની હાજરીનો મુદ્દો પણ ગરમાયો
આરોગ્ય અને મચ્છર નિયંત્રણની કામગીરી સાથે પાલિકાના અન્ય વિભાગોની કામગીરી અંગે પણ બેઠકમાં ચર્ચા થઈ હતી. સફાઈ કામદારો અને ઈજનેર વિભાગના કર્મચારીઓની અનિયમિત હાજરી અંગે કમિશનરે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.શહેરની સ્વચ્છતા વ્યવસ્થા અને જાહેર આરોગ્ય વચ્ચે સીધો સંબંધ હોવાથી ફિલ્ડ સ્ટાફની ગેરહાજરીનો મુદ્દો પણ મહત્વનો બને છે. કચરો સમયસર ન ઉઠાવવો, પાણી ભરાવાની સમસ્યા દૂર કરવામાં વિલંબ કે બાંધકામ સ્થળોની તપાસમાં ઢીલ જેવી બાબતો મચ્છરજન્ય રોગોના નિયંત્રણને અસર કરી શકે છે.
હવે નજર આગામી બે સપ્તાહ પર
AMCની બેઠકમાં રજૂ થયેલી આગાહી પ્રમાણે આગામી બે સપ્તાહ આરોગ્ય તંત્ર માટે ખાસ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જો ડેન્ગ્યુના કેસોમાં વધારો ચાલુ રહે તો હોટસ્પોટ વિસ્તારમાં સર્વેલન્સ, બ્રીડિંગ ચેકિંગ અને એન્ટી-લાર્વલ કામગીરી વધુ ઝડપી બનાવવાની જરૂર પડશે.નાગરિક સ્તરે પણ જવાબદારી એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. ઘરમાં પાણીની ટાંકી, કૂલર, ફૂલદાની, જૂના ટાયર, છોડના કુંડા અને અન્ય પાત્રોમાં પાણી લાંબા સમય સુધી ભરાયેલું ન રહે તેની તકેદારી રાખવી જરૂરી છે. તાવ, શરીરમાં દુખાવો, માથાનો દુખાવો, અશક્તિ જેવા લક્ષણો જણાય તો તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.
અમદાવાદમાં ડેન્ગ્યુ સામેની લડાઈ હવે માત્ર ફોગિંગ મશીનો અને દવાના છંટકાવ સુધી સીમિત રહી શકે તેમ નથી. ચોક્કસ ડેટા, વિસ્તારવાર મેપિંગ, ઝડપી ફિલ્ડ કામગીરી, બ્રીડિંગ સ્થળોનો નાશ અને જવાબદારી નક્કી કરતી વ્યવસ્થા—આ તમામ પગલાં એકસાથે અમલમાં આવે ત્યારે જ કેસોમાં સતત ઘટાડો લાવી શકાય.
હાલના આંકડા અને ચોમાસાની સ્થિતિને જોતા આગામી દિવસો AMCના આરોગ્ય તંત્ર માટે અગત્યની કસોટી સમાન છે. હવે સૌથી મોટો સવાલ એ રહેશે કે બેઠકમાં થયેલી કડક ટકોર બાદ ફિલ્ડ લેવલે કામગીરી કેટલી ઝડપથી અને અસરકારક રીતે બદલાય છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
