રશિયાથી તેલ ખરીદવું કે અમેરિકી ટેરિફ?

રશિયન ક્રૂડ મુદ્દે ભારત સામે અમેરિકાનું નવું હથિયાર, 100% જકાતવાળા બિલ પર આજે વોટિંગ

16 Sepetember 2026 Gujarat Updates Team: રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવાના મુદ્દે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો વેપારી તથા વ્યૂહાત્મક તણાવ ફરી એક વખત અમેરિકી સંસદ સુધી પહોંચી ગયો છે. અમેરિકાની પ્રતિનિધિ સભા એટલે કે US House of Representativesમાં રશિયા અને ઈરાન સામેના પ્રતિબંધોને વધુ કડક બનાવતું એક મહત્વપૂર્ણ બિલ અંતિમ મતદાન તરફ આગળ વધી ગયું છે. આ કાયદો પસાર થાય તો અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને રશિયન તેલ અને ગેસના મોટા ખરીદદારો સામે 100 ટકા સુધી વધારાની આયાત જકાત લાદવાની સત્તા મળી શકે છે.

આ મુદ્દામાં ભારતનું નામ ખાસ ચર્ચામાં છે. કારણ કે અમેરિકી હાઉસમાં રજૂ કરાયેલા એક સુધારામાં ભારતને અન્ય નવ દેશો સાથે સ્પષ્ટ રીતે એવી યાદીમાં મૂકવાનો પ્રસ્તાવ છે, જેમના પર આ પ્રકારની જકાત લાગુ કરવાની સત્તા રાષ્ટ્રપતિને મળી શકે. જોકે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ક્ષણે ભારત પર 100 ટકા ટેરિફ લાગુ થયો નથી. હાલ ચર્ચા બિલની જોગવાઈ, તેમાંના સુધારા અને રાષ્ટ્રપતિને મળનારી સંભવિત સત્તા અંગે છે અમેરિકી હાઉસે 15 સપ્ટેમ્બરે બિલને આગળ વધારવા માટેની પ્રક્રિયાત્મક દરખાસ્તને 214-211ના સાંકડા અંતરથી મંજૂરી આપી હતી. હવે 16 સપ્ટેમ્બરે બિલ પર વધુ ચર્ચા અને અંતિમ મંજૂરી માટે મતદાન થવાનું છે. એટલે આજનો દિવસ આ સમગ્ર મામલે અત્યંત મહત્વનો બની ગયો છે.

શું છે સમગ્ર વિવાદ?
આ સમગ્ર મામલાના કેન્દ્રમાં Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026 છે. બિલનો મૂળ હેતુ રશિયાની સરકાર, તેના ઊર્જા ક્ષેત્ર અને પ્રતિબંધોથી બચવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા નેટવર્ક પર આર્થિક દબાણ વધારવાનો છે. સાથે ઈરાન સંબંધિત પ્રતિબંધોને પણ આગળ વધારવાની જોગવાઈ બિલમાં છે. અમેરિકી નીતિનિર્માતાઓનો તર્ક એવો છે કે રશિયાને ઊર્જાની નિકાસમાંથી મળતી આવક યુક્રેન યુદ્ધ માટે તેની આર્થિક ક્ષમતાને મજબૂત કરે છે. તેથી માત્ર રશિયન કંપનીઓ કે અધિકારીઓને નિશાન બનાવવાને બદલે રશિયન તેલ અને ગેસ ખરીદતા મોટા દેશો પર પણ દબાણ વધારવાની દિશામાં આ કાયદો આગળ વધી રહ્યો છે. અમેરિકી કાયદાકીય ચર્ચામાં રશિયન ઓઇલની ખરીદી કરનારા દેશો પર ‘secondary tariffs’નો વિચાર આ જ સંદર્ભમાં આવ્યો છે. આ બિલને તેનું નામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકી સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામના નામ પરથી મળ્યું છે. સેનેટમાં આ કાયદાને આગળ વધારવા માટે ગ્રેહામે લાંબા સમય સુધી કામ કર્યું હતું. હવે તેમની ગેરહાજરીમાં પણ બિલને બંને પક્ષોના કેટલાક સાંસદોના સમર્થન સાથે આગળ ધપાવવામાં આવ્યું છે.

સેનેટમાં 86-11થી પાસ, હવે હાઉસની નજર
આ બિલ પહેલેથી જ અમેરિકી સેનેટમાં મોટી બહુમતીથી પસાર થઈ ચૂક્યું છે. 7 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સેનેટે તેને 86-11ના મતથી મંજૂરી આપી હતી. આ મતદાનમાં ડેમોક્રેટ અને રિપબ્લિકન બંને પક્ષના સાંસદોનું સમર્થન મળ્યું હતું. પરંતુ હાઉસમાં પહોંચ્યા પછી પરિસ્થિતિ વધુ જટિલ બની છે. કારણ કે કેટલાક સાંસદો રશિયા સામેના પ્રતિબંધોના હેતુ સાથે સહમત હોવા છતાં રાષ્ટ્રપતિને મળનારી વિશાળ ટેરિફ સત્તા અંગે સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. 15 સપ્ટેમ્બરના પ્રક્રિયાત્મક મતદાનમાં બિલને આગળ લઈ જવાના પ્રસ્તાવને 214 સામે 211 મત મળ્યા હતા. બે ડેમોક્રેટ સાંસદોએ રિપબ્લિકન સાથે મત આપ્યો હતો. હવે અંતિમ બિલમાં કઈ જોગવાઈઓ રહે છે અને કયા સુધારા સ્વીકારવામાં આવે છે, તેના આધારે આગળનું ચિત્ર સ્પષ્ટ થશે.

ભારતનું નામ સીધું કેવી રીતે આવ્યું? સેનેટમાંથી પસાર થયેલા મૂળ કાયદામાં ભારતનું નામ સીધું લખવામાં આવ્યું નહોતું. તેમાં રશિયાના તેલ અને ગેસના વોલ્યુમ પ્રમાણે પાંચ સૌથી મોટા આયાતકારોને નિશાન બનાવવાની જોગવાઈ હતી. આ ભાષાને કારણે ભારત અને ચીન જેવા મોટા ખરીદદારોનું નામ લીધા વગર પણ તેઓ આ જોગવાઈના દાયરામાં આવી શકે તેવી ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. પરંતુ હાઉસમાં મામલો એક પગલું આગળ ગયો છે. ડેમોક્રેટ સાંસદ સ્ટેની હોયરે રજૂ કરેલા સુધારામાં ભારત, ચીન, તુર્કિયે, અઝરબૈજાન, હંગેરી, સ્લોવાકિયા, UAE, સિંગાપોર, કઝાકિસ્તાન અને કિર્ગિઝ રિપબ્લિકને સ્પષ્ટ રીતે સંભવિત 100 ટકા ડ્યૂટી માટે પાત્ર દેશોની યાદીમાં મૂકવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. અહીં એક મહત્વપૂર્ણ તફાવત સમજવો જરૂરી છે: આ સુધારો પોતે ભારત પર તરત 100 ટકા ટેરિફ લાદતો નથી. તે ભારતને એવા દેશોની શ્રેણીમાં મૂકે છે, જેમની સામે કાયદાની સત્તાનો ઉપયોગ કરીને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ વધારાની જકાત લાદી શકે. એટલે બિલમાં ભારતનું નામ આવવું અને ભારત પર 100 ટકા ટેરિફ તરત લાગુ થઈ જવું—બંને અલગ બાબતો છે. India Today+1

તો શું આજે જ ભારત પર 100% ટેરિફ લાગી જશે? : જવાબ છે — ના, એવું કહેવું હાલ યોગ્ય નથી.
આજે અમેરિકી હાઉસમાં બિલની અંતિમ ધારાઓ અને સુધારાઓ અંગે મતદાન થવાનું છે. જો હાઉસ બિલ પસાર કરે તો ત્યારબાદ તેની આગળની કાયદાકીય પ્રક્રિયા રહેશે અને રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર પછી જ તે કાયદો બની શકે. ત્યારબાદ પણ બિલમાં આપવામાં આવેલી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને ભારત પર ચોક્કસ કેટલો ટેરિફ લગાવવો, ક્યારે લગાવવો અને કઈ પરિસ્થિતિમાં લગાવવો તે અલગ કાર્યકારી નિર્ણયનો વિષય રહેશે. અટલે હાલની સ્થિતિને “ભારત પર 100% ટેરિફ લાગુ” તરીકે રજૂ કરવી તથ્યાત્મક રીતે ખોટી થશે. વધુ ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, ભારત પર 100 ટકા સુધીના સંભવિત અમેરિકી ટેરિફનો કાયદાકીય રસ્તો હાઉસની પ્રક્રિયામાં ચર્ચાઈ રહ્યો છે.

હાઉસમાં વિરોધ કેમ છે?
બિલનો વિરોધ માત્ર ભારત જેવા દેશોને લઈને નથી. અમેરિકાની અંદર પણ રાષ્ટ્રપતિને કેટલી ટેરિફ સત્તા આપવી તે મુદ્દે મતભેદ છે. ડેમોક્રેટ સાંસદ ગ્રેગરી મીક્સ સહિત કેટલાક ધારાસભ્યોએ બિલની એવી જોગવાઈને દૂર કરવાની કોશિશ કરી છે જે રશિયાના ખરીદદારો સામે વ્યાપક secondary tariffs લાદવાની સત્તા રાષ્ટ્રપતિને આપે છે. મીક્સે Section 113ને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાની દરખાસ્ત કરી છે. આથી અમેરિકી સંસદમાં ચર્ચા બે અલગ સ્તરે ચાલી રહી છે. એક તરફ રશિયા સામે આર્થિક દબાણ વધારવાની માંગ છે, જ્યારે બીજી તરફ સવાલ એ છે કે આ હેતુ માટે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને કેટલા વ્યાપક વેપારી અધિકાર આપવામાં આવે. કેટલાક સાંસદોનું માનવું છે કે રશિયા સામે કડક પગલાં જરૂરી છે, પરંતુ ટેરિફની સત્તા એટલી વ્યાપક ન હોવી જોઈએ કે તે અન્ય દેશો સાથેના અમેરિકાના વેપાર સંબંધોને પણ અસર કરે. Reuters અને અન્ય અહેવાલોમાં પણ હાઉસની અંદર આવી ચિંતાઓ અને પક્ષીય મતભેદોનો ઉલ્લેખ થયો છે.

ભારત માટે મુદ્દો કેમ ગંભીર છે?
ભારત છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રશિયન ક્રૂડ ઓઇલનો મોટો ખરીદદાર બન્યું છે. રશિયા પર પશ્ચિમી પ્રતિબંધો લાગ્યા બાદ રશિયન ક્રૂડ ઘણી વખત વૈશ્વિક બજારની સરખામણીએ આકર્ષક કિંમતે ઉપલબ્ધ રહ્યું હતું. ભારતીય રિફાઇનરીઓએ આ સપ્લાયનો ઉપયોગ કરીને પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરી છે. ભારત તરફથી રશિયન તેલની ખરીદીનું મુખ્ય કારણ ઊર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક પરિબળો તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. બીજી તરફ અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓનો અભિગમ એ રહ્યો છે કે રશિયન ઊર્જાની આવક મોસ્કોને યુક્રેન યુદ્ધ માટે આર્થિક ક્ષમતા પૂરી પાડે છે. આ બે અલગ નીતિગત અભિગમો વચ્ચેનો તફાવત હવે વેપારના મુદ્દામાં ફેરવાઈ રહ્યો છે.

જો ભવિષ્યમાં અમેરિકી વહીવટીતંત્ર ભારત સામે વધારાની જકાત લાગુ કરે તો તેની અસર માત્ર સરકાર-થી-સરકાર સંબંધો સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. અમેરિકામાં ભારતીય માલની કિંમત, ભારતીય નિકાસકારોની સ્પર્ધાત્મકતા અને બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર પર પણ તેની અસર પડી શકે છે.

100% ટેરિફનો અર્થ શું?
ટેરિફ એટલે આયાતી માલ પર લગાવવામાં આવતી જકાત. જો કોઈ ભારતીય ઉત્પાદન અમેરિકામાં આયાત થાય અને તેના પર 100 ટકા વધારાની જકાત લાગુ થાય, તો સિદ્ધાંતરૂપે તે માલની અમેરિકી આયાત કિંમતમાં મોટો વધારો થઈ શકે છે. પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે ભારતીય નિકાસકાર જ આખી જકાત ચૂકવશે. વ્યવહારમાં આયાતકર્તા, વિતરક, રિટેલર અને સપ્લાય ચેઇનના અન્ય ભાગો વચ્ચે ખર્ચનું વહન કેવી રીતે થાય તે બજારની પરિસ્થિતિ પર આધારિત હોય છે. આ જ કારણસર અમેરિકામાં પણ કેટલાક ધારાસભ્યો અને ઉદ્યોગ જૂથોએ ઊંચા ટેરિફની આર્થિક અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ચર્ચાનો એક મુદ્દો એ છે કે અન્ય દેશો પર લાદવામાં આવેલી ઊંચી આયાત જકાતનો અમુક ખર્ચ અમેરિકી કંપનીઓ અને ગ્રાહકો સુધી પહોંચી શકે છે.

ભારત-અમેરિકા વેપાર માટે નવો પડકાર?
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર સંબંધો છેલ્લા કેટલાક સમયથી અનેક મોરચે ચર્ચામાં રહ્યા છે. ટેરિફ, બજાર પહોંચ, આયાત-નિકાસ અને દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર જેવા મુદ્દાઓ પર બંને દેશો વચ્ચે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં રશિયન ક્રૂડ ઓઇલનો મુદ્દો અલગથી જોવો મુશ્કેલ છે. એક તરફ ભારત પોતાના ઊર્જા આયાતના સ્ત્રોતો અને કિંમત અંગે નિર્ણય લેવા માંગે છે, તો બીજી તરફ અમેરિકા રશિયા પર આર્થિક દબાણ વધારવા માટે તેના મોટા ગ્રાહકોને પણ નીતિગત રીતે પ્રભાવિત કરવા માંગે છે. જો બિલમાં ભારતને સ્પષ્ટ રીતે સામેલ કરવામાં આવે અને ત્યારબાદ વહીવટીતંત્ર તેનો ઉપયોગ કરે, તો તે બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર સંવાદમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની શકે છે.

ભારત માટે સૌથી મોટો સવાલ શું?
હાલ ભારત સામે ત્રણ અલગ સ્તરના પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.

પ્રથમ, હાઉસ અંતે કઈ ભાષા સ્વીકારે છે? ભારતનું નામ ધરાવતો સુધારો બિલમાં રહે છે કે નહીં તે મહત્વનું છે.

બીજું, 100 ટકા સુધીની secondary tariff સત્તા કાયદાના અંતિમ સ્વરૂપમાં કેટલી વ્યાપક રહે છે? જો Section 113માં ફેરફાર થાય અથવા તેને કાઢી નાખવામાં આવે તો પરિસ્થિતિ બદલાઈ શકે છે.

ત્રીજું, કાયદો બન્યા પછી ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર આ સત્તાનો ભારત સામે વાસ્તવમાં ઉપયોગ કરે છે કે નહીં? કાયદો સત્તા આપે અને તે સત્તાનો ઉપયોગ થાય—આ બે અલગ તબક્કા છે.

આ ત્રણેય પ્રશ્નોના જવાબ મળ્યા પછી જ ભારત પર વાસ્તવિક વેપારી અસરનું મૂલ્યાંકન વધુ ચોક્કસ રીતે થઈ શકશે.

રશિયાની ‘શેડો ફ્લીટ’ પણ નિશાન પર
આ કાયદો માત્ર તેલ ખરીદનારા દેશો અંગે નથી. તેમાં રશિયાની ‘shadow fleet’ તરીકે ઓળખાતા એવા જહાજોના નેટવર્કને પણ નિશાન બનાવવાની જોગવાઈઓ છે, જે અંગે અમેરિકી સરકારનું કહેવું છે કે તેનો ઉપયોગ પ્રતિબંધોથી બચીને રશિયન તેલ પહોંચાડવા માટે થાય છે. બિલ રશિયન નેતૃત્વ, ઊર્જા ક્ષેત્ર અને પ્રતિબંધો ટાળવામાં મદદરૂપ થતી પ્રવૃત્તિઓ સામે પણ કડક પગલાંની દિશામાં છે. આ રીતે કાયદાનો વ્યાપ માત્ર એક દેશને ટેરિફ લાદવા પૂરતો સીમિત નથી.

ઈરાન પણ બિલનો ભાગ
બિલનું નામ માત્ર રશિયા સુધી મર્યાદિત નથી. Russia and Iran Actમાં ઈરાન સંબંધિત પ્રતિબંધોને પણ આગળ વધારવાની જોગવાઈ સામેલ છે. આ કારણે અમેરિકી ધારાસભા માટે આ કાયદો બે મોટા વિદેશ નીતિ મુદ્દાઓને જોડે છે—રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને ઈરાન પર આર્થિક દબાણ. અમેરિકી નીતિમાં આ બંને દેશો સામે નાણાકીય અને વેપારી પ્રતિબંધોનો ઉપયોગ વધુ વ્યાપક બનાવવાનો પ્રયાસ આ બિલમાં જોવા મળે છે.

આજે શું થવાનું છે?
15 સપ્ટેમ્બરના 214-211ના પ્રક્રિયાત્મક મતદાન બાદ હવે હાઉસમાં બિલ પર આગળની કાર્યવાહી માટે રસ્તો ખુલ્યો છે. 16 સપ્ટેમ્બરે અંતિમ ચર્ચા અને મતદાન થવાનું છે. આ મતદાન દરમિયાન ખાસ નજર નીચેના મુદ્દાઓ પર રહેશે:

• ભારત સહિત 10 દેશોના નામ ધરાવતો સુધારો સ્વીકારાય છે કે નહીં.
• 100 ટકા સુધીના secondary tariffsની જોગવાઈ યથાવત રહે છે કે તેમાં ફેરફાર થાય છે.
• Section 113ને દૂર કરવાની માંગનું શું થાય છે.
• બિલને અંતિમ મંજૂરી મળે છે કે નહીં.
• ત્યારબાદ બિલ રાષ્ટ્રપતિ પાસે હસ્તાક્ષર માટે આગળ વધે છે કે નહીં.

હાલ ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે હાઉસે હજુ અંતિમ કાયદો પસાર કર્યો નથી, તેથી ભારત સામે કોઈ નવો 100 ટકા ટેરિફ હાલ લાગુ થયો હોવાનું કહેવું યોગ્ય નથી.

ભારત માટે આગળનો રસ્તો
ભારત માટે આ મુદ્દો માત્ર ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદીનો નથી. તે ઊર્જા સુરક્ષા, વેપાર સંબંધો, અમેરિકી બજારમાં ભારતીય નિકાસ અને રશિયા સાથેના લાંબા ગાળાના આર્થિક સંબંધોને પણ સ્પર્શે છે. ભારત એક તરફ રશિયન ઊર્જાની ખરીદી ચાલુ રાખીને પોતાના ઊર્જા ખર્ચ અને પુરવઠાની જરૂરિયાતોને સંભાળવા માંગે છે, જ્યારે બીજી તરફ અમેરિકી બજાર ભારતીય નિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી બંને દિશામાં સંતુલન સાધવું નીતિગત પડકાર બની શકે છે. તાજેતરમાં ભારત અને રશિયાના નેતાઓ વચ્ચેના સંબંધો અને વેપાર સહયોગને મજબૂત બનાવવાની ચર્ચા પણ થઈ છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ સપ્ટેમ્બરમાં નવી દિલ્હીમાં નરેન્દ્ર મોદી અને વ્લાદિમીર પુતિને દ્વિપક્ષીય વેપાર અને વ્યૂહાત્મક સહયોગ વધારવા અંગે ચર્ચા કરી હતી. આ દરમિયાન ભારતે ઊર્જા સુરક્ષાની જરૂરિયાતના સંદર્ભમાં રશિયન તેલની ખરીદી ચાલુ રાખી છે. બીજી તરફ ભારત અમેરિકી વેપાર સંબંધોને પણ મહત્વ આપે છે. તેથી વોશિંગ્ટનમાંથી આવતી કોઈપણ નવી ટેરિફ સત્તા ભારતીય નીતિ માટે સીધો વ્યાપારી પડકાર બની શકે છે.

અંતિમ નિર્ણય હજુ બાકી
હાલની સમગ્ર સ્થિતિને એક વાક્યમાં સમજવી હોય તો કહી શકાય કે અમેરિકાએ ભારત પર 100 ટકા ટેરિફ લગાવી દીધો નથી, પરંતુ એવી ટેરિફ સત્તા માટેનો કાયદાકીય રસ્તો હાઉસમાં આગળ વધ્યો છે. સેનેટ પહેલેથી 86-11ના મતથી બિલ પસાર કરી ચૂકી છે. હાઉસે 15 સપ્ટેમ્બરે 214-211થી પ્રક્રિયાત્મક મંજૂરી આપી છે અને 16 સપ્ટેમ્બરે અંતિમ મતદાન થવાનું છે. હાઉસમાં રજૂ થયેલા એક સુધારામાં ભારતનું નામ સ્પષ્ટ રીતે સામેલ છે, જ્યારે બીજા સુધારામાં રાષ્ટ્રપતિને આવી વ્યાપક ટેરિફ સત્તા આપતી જોગવાઈ દૂર કરવાની માંગ છે. અટલે આજનું મતદાન માત્ર રશિયા પર પ્રતિબંધ અંગેનું નથી. તે એ પણ નક્કી કરવામાં મદદ કરશે કે ભારત જેવા રશિયન ઊર્જા ખરીદનારા દેશો સામે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને કેટલી વેપારી સત્તા આપવામાં આવે છે.

જો બિલ આગળ વધે તો પણ ભારત સામે વાસ્તવિક 100 ટકા ટેરિફ લાગુ કરવો એ અલગ નિર્ણય રહેશે. તેથી હાલમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે હાઉસના અંતિમ મતદાનમાં કઈ જોગવાઈઓ પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કાયદો કયા સ્વરૂપમાં આગળ વધે છે.

ભારત માટે આજનો દિવસ એટલે તરત લાગુ થતી 100% જકાતનો નહીં, પરંતુ સંભવિત અમેરિકી ટેરિફ સત્તાના ભવિષ્યનો નિર્ણાયક દિવસ છે.

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.