જાણો દેશની પ્રથમ LNG ટ્રેનનો રૂટ
LNG ટ્રેનથી Kavach સુધી, સાબરમતીમાં ₹1,542 કરોડના રેલવે પ્રોજેક્ટ્સને ગતિ
27 September 2026 Gujarat Updates Team : અમદાવાદના સાબરમતી રેલવે પરિસરમાં રવિવારે ભારતીય રેલવે માટે ટેક્નોલોજી અને વૈકલ્પિક ઇંધણના ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ પહેલનો પ્રારંભ થયો. કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી અમિત શાહે દેશની પ્રથમ LNG-Diesel Dual-Fuel ટ્રેનને લીલી ઝંડી બતાવી હતી. આ સાથે સાબરમતી ખાતે એક જ કાર્યક્રમમાં રેલવે સુરક્ષા, માલવાહક ક્ષમતા, ટ્રેક ક્ષમતા અને વૈકલ્પિક ઇંધણ સાથે જોડાયેલા ₹1,542 કરોડથી વધુના વિવિધ પ્રોજેક્ટ્સનું લોકાર્પણ, શિલાન્યાસ અને પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો.
આ કાર્યક્રમ માત્ર નવી ટ્રેન શરૂ કરવાનો પ્રસંગ રહ્યો નહોતો. સાબરમતી રેલવે પરિસરને કેન્દ્રમાં રાખીને WAG-12 ઇલેક્ટ્રિક લોકોમોટિવ મેન્ટેનન્સ શેડ, Automatic Block Signalling, Kavach ટ્રેન પ્રોટેક્શન સિસ્ટમ અને સાબરમતી-સરખેજ રેલવે લાઇનના ડબલિંગ જેવા કામોને પણ આગળ ધપાવવામાં આવ્યા. આ તમામ યોજનાઓને જોવામાં આવે તો અમદાવાદ રેલવે ડિવિઝનમાં આગામી વર્ષોમાં ટ્રેન સંચાલનની ક્ષમતા અને સલામતી વધારવાનો મોટો પ્રયાસ દેખાય છે.
LNG ટ્રેન શું ખાસ છે?
ભારતીય રેલવેની આ નવી પહેલમાં સામાન્ય ડીઝલ એન્જિનને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં આવ્યું નથી. તેના બદલે ટ્રેનમાં Dual-Fuel Technologyનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. એટલે કે એન્જિન જરૂરિયાત અને ઉપલબ્ધતા પ્રમાણે LNG તથા ડીઝલ બંને ઇંધણ પર ચાલી શકે છે. સાબરમતી ઇન્ટિગ્રેટેડ કોચિંગ ડેપોમાં 1,400 હોર્સપાવરની બે Driving Power Cars એટલે કે DPCને LNG-Diesel સિસ્ટમમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવી છે. રેલવેના જણાવ્યા અનુસાર આ વ્યવસ્થામાં LNG ડીઝલના વપરાશના આશરે 40 ટકા સુધીના હિસ્સાનું સ્થાન લઈ શકે છે. આ ટેક્નોલોજીના પ્રદર્શન અને વિશ્વસનીયતાની તપાસ માટે બંને પરિવર્તિત DPC પર 2,000 કિલોમીટરથી વધુના ફિલ્ડ ટ્રાયલ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ડીઝલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. LNGના ઉપયોગથી ઇંધણ ખર્ચમાં ઘટાડો અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ, નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ તથા પાર્ટિક્યુલેટ મેટર જેવા ઉત્સર્જનમાં ઘટાડાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જોકે વાસ્તવિક બચત LNG અને ડીઝલના ભાવ, ટ્રેનની કામગીરી અને LNGના વપરાશના પ્રમાણ જેવા પરિબળો પર આધારિત રહેશે.
રેલવેના ટ્રાયલ આધારિત અંદાજ મુજબ એક DPC માટે વાર્ષિક આશરે ₹11.9 લાખની ઇંધણ બચત થઈ શકે છે. આ પ્રમાણે આઠ કોચની રેક માટે અંદાજિત વાર્ષિક બચત લગભગ ₹23.9 લાખ સુધી પહોંચી શકે છે. આ આંકડા હાલના ટ્રાયલ અને ગણતરી આધારિત અંદાજ છે, તેથી નિયમિત વ્યાપારી કામગીરીમાં વાસ્તવિક બચત અલગ હોઈ શકે છે.
પ્રથમ સફર સાબરમતી-મહેસાણા કોરિડોર પર
દેશની પ્રથમ LNG-Diesel Dual-Fuel DEMUની પ્રારંભિક સફર સાબરમતીથી મહેસાણા જંકશન વચ્ચે રાખવામાં આવી હતી. ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે આ રૂટ લગભગ 62 કિલોમીટરનો છે અને પ્રારંભિક મુસાફરી આશરે 1 કલાક 20 મિનિટમાં પૂર્ણ થવાની ધારણા હતી. ટ્રેનમાં આઠ નોન-એસી કોચનો સમાવેશ થાય છે. સાબરમતીથી મહેસાણા વચ્ચેના માર્ગમાં ઝુલાસણ, દાંગરવા, અંબલિયાસણ અને જગુદણ જેવા સ્ટેશનો આવે છે. જોકે રેલવે તરફથી નિયમિત સંચાલન માટેનો અંતિમ રૂટ અને સમયપત્રક અલગથી નક્કી થઈ શકે છે. આ પ્રોજેક્ટનું મહત્વ માત્ર એક ટ્રેન પૂરતું નથી. ભારતીય રેલવે લાંબા ગાળે પરંપરાગત ઇંધણની જગ્યાએ વિવિધ વૈકલ્પિક ઊર્જા સ્ત્રોતો તરફ આગળ વધવાના પ્રયાસો કરી રહી છે. 2026માં હાઇડ્રોજન આધારિત ટ્રેનની શરૂઆત બાદ LNG આધારિત ટ્રેનનું આગમન આ દિશામાં વધુ એક પ્રયોગ તરીકે સામે આવ્યું છે.
સાબરમતીમાં ₹700 કરોડનું WAG-12 મેન્ટેનન્સ શેડ
LNG ટ્રેનની સાથે સાબરમતી ખાતે ઉચ્ચ ક્ષમતાવાળા WAG-12 ઇલેક્ટ્રિક લોકોમોટિવ માટેનું મેન્ટેનન્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પણ આ કાર્યક્રમનું મુખ્ય આકર્ષણ રહ્યું. આ સુવિધાના સમગ્ર વિકાસ માટે આશરે ₹700 કરોડના ખર્ચનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. શેડમાં 300 જેટલા WAG-12 High Horsepower ઇલેક્ટ્રિક લોકોમોટિવના હોમિંગ અને મેન્ટેનન્સની ક્ષમતા વિકસાવવામાં આવી રહી છે. WAG-12 લોકોમોટિવની ક્ષમતા આશરે 12,000 હોર્સપાવર છે અને તે લાંબી તથા ભારે માલગાડીઓ ખેંચવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ પ્રકારની મશીનરી માટે મેન્ટેનન્સ સુવિધા માત્ર એન્જિનની મરામત પૂરતી મર્યાદિત નથી. શેડમાં રિપેર સુવિધા, બોગી સંબંધિત કામ, વ્હીલ મેન્ટેનન્સ અને ઓટોમેટિક લોકોમોટિવ વોશિંગ જેવી વ્યવસ્થાઓ પણ વિકસાવવામાં આવી છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર હાલમાં 154 WAG-12 લોકોમોટિવ સાબરમતી શેડ સાથે સંકળાયેલા છે અને 2027-28 સુધીમાં આ સંખ્યા 300 સુધી પહોંચાડવાનું આયોજન છે. ભારે માલવાહક ટ્રેનોના વધતા સંચાલન માટે આવા ઉચ્ચ ક્ષમતાવાળા લોકોમોટિવની જાળવણી વ્યવસ્થા અમદાવાદ વિસ્તારમાં મહત્વની બની શકે છે.
Kavachથી રેલવે સુરક્ષાને ટેક્નોલોજીનો આધાર
સાબરમતી કાર્યક્રમમાં માત્ર ઇંધણ અને ટ્રેન ક્ષમતાને જ મહત્વ મળ્યું નથી. રેલવે સલામતી માટે દેશની સ્વદેશી Kavach Train Protection Systemના વિસ્તરણને પણ આગળ વધારવામાં આવ્યું છે. અમદાવાદ ડિવિઝનના કુલ 404 કિલોમીટર જેટલા રેલવે માર્ગ પર Kavach સ્થાપિત કરવાની પ્રક્રિયા માટે શિલાન્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં અમદાવાદ-પાલનપુર અને અમદાવાદ-સમખિયાળી જેવા મહત્વપૂર્ણ સેક્શનનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ આશરે ₹411 કરોડ જણાવવામાં આવ્યો છે. Kavachનો હેતુ ટ્રેન સંચાલન દરમિયાન સુરક્ષાનું વધારાનું સ્તર ઊભું કરવાનો છે. ઓવરસ્પીડિંગ અને સિગ્નલ સંબંધિત જોખમો સામે ટેક્નોલોજી આધારિત સુરક્ષા પૂરી પાડવાની તેની રચના કરવામાં આવી છે. ભારતીય રેલવેમાં સ્વદેશી સિગ્નલિંગ અને ટ્રેન પ્રોટેક્શન ટેક્નોલોજીનો વ્યાપ વધારવાના પ્રયાસના સંદર્ભમાં આ કામ નોંધપાત્ર છે.
122.57 કિલોમીટરમાં Automatic Block Signalling
રેલવે લાઇન પર વધુ ટ્રેનોને સુરક્ષિત રીતે ચલાવવા માટે સિગ્નલિંગ સિસ્ટમની ક્ષમતા પણ મહત્વની બને છે. સાબરમતી કાર્યક્રમમાં અમદાવાદ ડિવિઝનના 122.57 કિલોમીટર જેટલા માર્ગ પર Automatic Block Signalling સિસ્ટમને પણ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. સાબરમતી-કલોલ-ભાંડુ મોટીડાઉ અને સાબરમતી-સાનંદ-જખવાડા સેક્શનમાં આ વ્યવસ્થા માટે આશરે ₹118.83 કરોડનો ખર્ચ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. Automatic Block Signalling દ્વારા ટ્રેનો વચ્ચે સુરક્ષિત અંતર જાળવવામાં મદદ મળે છે અને ઉપલબ્ધ ટ્રેક પર ટ્રેનોની અવરજવર વધુ અસરકારક રીતે ગોઠવી શકાય છે. આ પ્રકારનું સિગ્નલિંગ ખાસ કરીને એવા માર્ગો માટે ઉપયોગી બની શકે છે જ્યાં મુસાફર અને માલવાહક બંને પ્રકારની ટ્રેનોની સંખ્યા વધતી જાય છે.
સાબરમતી-સરખેજ વચ્ચે 21 કિલોમીટર લાઇન ડબલિંગ
અમદાવાદના રેલવે નેટવર્ક માટે અન્ય મહત્વપૂર્ણ કામ સાબરમતી-સરખેજ રેલવે લાઇનનું ડબલિંગ છે. આશરે 21 કિલોમીટરના આ પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ લગભગ ₹313 કરોડથી વધુ હોવાનું જણાવાયું છે અને તેને માર્ચ 2028 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. આ કામમાં સાબરમતી, ગાંધીગ્રામ, વસ્ત્રાપુર અને સરખેજ સહિતના વિસ્તારો સાથે જોડાયેલી રેલવે સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે. પ્રોજેક્ટમાં વિવિધ નાના-મોટા પુલ, રોડ અન્ડરબ્રિજ અને અન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત કામ પણ સામેલ છે. એક જ લાઇન પર ટ્રેનોની અવરજવરનું દબાણ વધારે હોય ત્યારે ડબલિંગથી ઓપરેશનલ ક્ષમતા વધારવાની શક્યતા રહે છે. સાબરમતી-સરખેજ કોરિડોરનું વિસ્તરણ અમદાવાદના દક્ષિણ-પશ્ચિમ વિસ્તારો તેમજ સરખેજ-ધોલેરા તરફની કનેક્ટિવિટી માટે પણ મહત્વ ધરાવે છે.
“80ના દાયકાથી આજ સુધી સાબરમતીમાં મોટો ફેરફાર”
કાર્યક્રમ દરમિયાન અમિત શાહે અમદાવાદના સાબરમતી વિસ્તાર સાથે જોડાયેલી પોતાની જૂની યાદનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે 1980ના દાયકામાં સાબરમતીમાંથી રિક્ષા મેળવવા માટે લોકોને આશરે બે કિલોમીટર સુધી પગપાળા જવું પડતું હતું. આ ઉલ્લેખ દ્વારા તેમણે સાબરમતી વિસ્તારની પરિવહન સુવિધામાં થયેલા બદલાવ તરફ ધ્યાન દોર્યું. આજના સમયમાં રેલવે, મેટ્રો અને બસ સહિત વિવિધ પરિવહન માધ્યમો વચ્ચે કનેક્ટિવિટી વિકસાવવામાં આવી છે. અમદાવાદમાં મલ્ટીમોડલ ટ્રાન્સપોર્ટેશનનો વિસ્તાર વધતા રેલવે સ્ટેશન માત્ર ટ્રેન પકડવાનું સ્થળ ન રહેતા શહેરના અન્ય પરિવહન નેટવર્ક સાથે જોડાતા ટ્રાન્ઝિટ પોઇન્ટ તરીકે પણ વિકસે છે. સાબરમતી સ્ટેશનના વિકાસકાર્યો પણ આ જ વ્યાપક પરિવર્તનનો ભાગ છે. સ્ટેશનના આધુનિકીકરણમાં મુસાફરોની અવરજવર, પ્રવેશ-નિર્ગમન, સુવિધાઓ અને અન્ય પરિવહન માધ્યમો સાથેના સંકલન જેવા મુદ્દાઓ મહત્વ ધરાવે છે.
ગુજરાત માટે રેલવે બજેટમાં મોટો વધારો
ગુજરાતના રેલવે વિકાસને જોતા 2026-27નું બજેટ પણ મહત્વનું છે. રેલવે મંત્રાલયના જુલાઈ 2026ના સત્તાવાર જવાબ મુજબ ગુજરાત માટે રેલવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સુરક્ષા સંબંધિત કામો માટે 2026-27માં ₹17,366 કરોડનું બજેટ આઉટલે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. 2009-14ના વાર્ષિક સરેરાશ ₹589 કરોડની સરખામણીમાં આ આઉટલે અનેકગણો છે સત્તાવાર આંકડા મુજબ 1 એપ્રિલ 2026 સુધી ગુજરાતમાં સંપૂર્ણ અથવા આંશિક રીતે આવતા 35 રેલવે પ્રોજેક્ટ મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં નવી રેલવે લાઇન, ગેજ કન્વર્ઝન અને ડબલિંગ/મલ્ટિ-ટ્રેકિંગના કામો સામેલ છે. કુલ 2,969 કિલોમીટરના આ પ્રોજેક્ટ્સની અંદાજિત કિંમત ₹43,608 કરોડ દર્શાવવામાં આવી છે. માર્ચ 2026 સુધી તેમાં 929 કિલોમીટર કામ પૂર્ણ થયાનું પણ સત્તાવાર માહિતીમાં જણાવાયું છે
અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજનામાં ગુજરાતની સ્થિતિ
ગુજરાતના સ્ટેશન આધુનિકીકરણમાં Amrit Bharat Station Scheme પણ મહત્વનો ભાગ ધરાવે છે. અહીં એક આંકડાકીય અપડેટ ધ્યાનમાં લેવા જેવો છે. અગાઉના સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં ગુજરાતના 87 સ્ટેશનો યોજનામાં સામેલ હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ 24 જુલાઈ 2026ના PIB અપડેટમાં ગુજરાતમાં આવા સ્ટેશનોની સંખ્યા 88 દર્શાવવામાં આવી છે. તેથી હાલના તાજા સત્તાવાર આંકડા તરીકે 88નો ઉલ્લેખ વધુ યોગ્ય છે. આ સ્ટેશન વિકાસમાં ફક્ત નવા બિલ્ડિંગનું નિર્માણ જ નહીં, પરંતુ એર કોન્કોર્સ, ફૂટ ઓવરબ્રિજ, લિફ્ટ-એસ્કેલેટર, પ્લેટફોર્મ સુવિધા, પાર્કિંગ, દિવ્યાંગજનો માટેની સુવિધા, પેસેન્જર ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ, મલ્ટીમોડલ ઇન્ટિગ્રેશન અને સ્થાનિક ઉત્પાદનો માટેની વ્યવસ્થાઓ જેવા અનેક પાસાઓ સામેલ છે.
12 વર્ષના રેલવે પરિવર્તન અંગે ચર્ચા
કાર્યક્રમમાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે રાજ્યમાં રેલવે કનેક્ટિવિટી અને આધુનિકીકરણ અંગે માહિતી આપી હતી. ગુજરાતમાં Vande Bharat જેવી ઝડપી અને આધુનિક ટ્રેન સેવાઓનો વિસ્તાર થયો છે અને અનેક સ્ટેશનોને નવી સુવિધાઓ સાથે વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે. ફેબ્રુઆરી 2026ના PIBના રેલવે સંબંધિત સત્તાવાર અપડેટમાં પણ ગુજરાતમાં પાંચ Vande Bharat Express ટ્રેનો કાર્યરત હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. તે જ દસ્તાવેજમાં Amrit Bharat Station Scheme હેઠળ ગુજરાતના 87 સ્ટેશનો માટે ₹6,058 કરોડના પુનર્વિકાસનો ઉલ્લેખ હતો, જે બાદમાં જુલાઈના અપડેટમાં સ્ટેશનોની સંખ્યા 88 થઈ છે. ગુજરાતના રેલવે નેટવર્કમાં ટ્રેક, સ્ટેશન, સિગ્નલિંગ, ઇલેક્ટ્રિફિકેશન અને માલવાહક પરિવહન સંબંધિત અનેક સ્તરે કામ ચાલી રહ્યું છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં અમદાવાદ અને સાબરમતીનું સ્થાન વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વનું છે, કારણ કે અહીં મુસાફર ટ્રેનો સાથે માલવાહક રેલવે કામગીરીનું પણ મોટું નેટવર્ક છે.
LNGથી WAG-12 સુધી, સાબરમતીમાં એકસાથે અનેક દિશામાં વિકાસ
27 સપ્ટેમ્બરનો સાબરમતી કાર્યક્રમ એક જ પ્રકારના રેલવે વિકાસ સુધી મર્યાદિત રહ્યો નથી. એક તરફ LNG-Diesel Dual-Fuel ટ્રેન દ્વારા વૈકલ્પિક ઇંધણનો પ્રયોગ શરૂ થયો, તો બીજી તરફ WAG-12 માટેનું વિશાળ મેન્ટેનન્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું થયું. તેની સાથે Kavach જેવી ટ્રેન પ્રોટેક્શન ટેક્નોલોજી, Automatic Block Signalling અને રેલવે લાઇન ડબલિંગ જેવા કામોને પણ ગતિ મળી. ભારતીય રેલવે માટે આ તમામ પહેલોના પરિણામો અલગ-અલગ સમયગાળામાં જોવા મળશે. LNG ટ્રેનમાં ઇંધણ બચત અને ઉત્સર્જન ઘટાડાની વાસ્તવિક અસર નિયમિત કામગીરી દરમિયાન માપવામાં આવશે. WAG-12 શેડની અસર ભારે માલવાહક ટ્રેનોની જાળવણી ક્ષમતા સાથે જોડાયેલી રહેશે, જ્યારે Kavach અને Automatic Signallingનો લાભ સલામતી તથા ટ્રેન સંચાલનની કાર્યક્ષમતા સાથે સંબંધિત રહેશે.
સાબરમતીથી શરૂ થયેલી આ નવી પહેલ તેથી માત્ર એક નવી ટ્રેનના પ્રારંભની ઘટના નથી. તે અમદાવાદ રેલવે ડિવિઝનમાં વૈકલ્પિક ઇંધણ, આધુનિક સિગ્નલિંગ, સુરક્ષા ટેક્નોલોજી, ઉચ્ચ ક્ષમતાવાળા ઇલેક્ટ્રિક લોકોમોટિવ અને ટ્રેક ક્ષમતા—આ પાંચેય ક્ષેત્રને એકસાથે આગળ ધપાવતી પ્રક્રિયાનું પ્રતિબિંબ છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
