FSSAIનો મોટો નિર્ણય, જાણો ક્યારથી બદલાશે પેકેજિંગ

અમૂલથી લઈને અન્ય ડેરી બ્રાન્ડ સુધી સૌએ માનવો પડશે નવો નિયમ, દૂધના પેકેટ પર દેખાશે વાદળી લોગો

14 November 2026 Gujarat Updates Team: દેશભરના કરોડો પરિવારોના રોજિંદા જીવન સાથે જોડાયેલી દૂધ અને દૂધની બનાવટોની ખરીદીમાં આગામી સમયમાં એક નવો ફેરફાર જોવા મળશે. હવે દૂધ, દહીં, પનીર સહિત વિવિધ ડેરી ઉત્પાદનોના પેકેટ પર એક ખાસ ઓળખચિહ્ન જોવા મળશે. ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણ સત્તામંડળ (FSSAI) દ્વારા ડેરી ઉત્પાદનો માટે એકસરખું લોગો ફરજિયાત બનાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ નિયમનો અમલ 1 જુલાઈ, 2028થી થવાનો છે.

આ નવા નિર્ણયને કારણે ડેરી ઉદ્યોગની પેકેજિંગ વ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન આવશે. અત્યાર સુધી અલગ-અલગ કંપનીઓ પોતપોતાની ડિઝાઇન, રંગ અને બ્રાન્ડિંગ પ્રમાણે દૂધ તથા દૂધની બનાવટોના પેકેટ તૈયાર કરતી હતી. હવે નિર્ધારિત તારીખ બાદ સંબંધિત ઉત્પાદનોના પેકેજિંગ પર એક સમાન ઓળખચિહ્ન મૂકવું પડશે. ખાસ વાત એ છે કે આ લોગો વાદળી ચોરસની અંદર સફેદ રંગના ટીપા જેવો હશે.

FSSAIના આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ ગ્રાહકોને ખરીદીના સમયે દૂધ અને દૂધમાંથી બનેલી વસ્તુઓની ઓળખ સરળતાથી કરાવવામાં મદદ કરવાનો છે. એક જ પ્રકારનું નિશાન અલગ-અલગ બ્રાન્ડનાં પેકેટ પર જોવા મળશે, જેના કારણે ગ્રાહકોને ડેરી કેટેગરીના ઉત્પાદનો ઓળખવામાં સુવિધા મળશે.

શું છે FSSAIનો નવો નિર્ણય?
ખાદ્ય પદાર્થોના ઉત્પાદન, પેકેજિંગ અને લેબલિંગ માટે નિયમો નક્કી કરતી FSSAIએ દૂધ અને દૂધ આધારિત ઉત્પાદનો માટે અલગ ઓળખચિહ્નની જોગવાઈ કરી છે. આ જોગવાઈ Food Safety and Standards (Labelling and Display) Second Amendment Regulations, 2026 હેઠળ કરવામાં આવી છે. 9 નવેમ્બર, 2026ના રોજ આ સુધારા અંગેનું જાહેરનામું ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયું હતું. નવા નિયમ પ્રમાણે દૂધ અને દૂધની બનાવટો સહિત સંયુક્ત દૂધ ઉત્પાદનોના પેકેટ પર નિર્ધારિત લોગો દર્શાવવો જરૂરી બનશે.

અહીં નોંધવા જેવી બાબત એ છે કે આ માત્ર કોઈ કંપનીની નવી બ્રાન્ડિંગ કે જાહેરાતની પહેલ નથી. તે ખાદ્ય પદાર્થોના લેબલિંગ સંબંધિત નિયમોમાં કરવામાં આવેલો સત્તાવાર ફેરફાર છે. એટલે નિર્ધારિત સમયમર્યાદા બાદ સંબંધિત ઉત્પાદકો માટે આ સૂચનાનું પાલન કરવું જરૂરી રહેશે.

કેવો હશે દૂધના પેકેટ પરનો નવો લોગો?
ગ્રાહકો માટે સૌથી રસપ્રદ બાબત આ નવા ચિહ્નની ડિઝાઇન છે. FSSAI દ્વારા નક્કી કરાયેલા લોગોમાં વાદળી રંગનો ચોરસ હશે અને તેની વચ્ચે સફેદ રંગનું ટીપું દર્શાવવામાં આવશે.આ ડિઝાઇનને સરળ અને સ્પષ્ટ રાખવામાં આવી છે, જેથી પેકેટ પર અન્ય માહિતી અને બ્રાન્ડિંગ વચ્ચે પણ ગ્રાહકોની નજર આ ચિહ્ન પર સરળતાથી જઈ શકે. અલગ-અલગ કંપનીઓના ઉત્પાદનો પર લોગોનું સ્વરૂપ એકસરખું રહેશે. એટલે ગ્રાહકે કોઈ ચોક્કસ બ્રાન્ડનું દૂધ ખરીદ્યું હોય કે બીજી કંપનીનું દહીં, નિર્ધારિત ઓળખચિહ્નની ડિઝાઇનમાં ફેરફાર નહીં હોય. નિયમમાં લોગોના કદ અંગે પણ સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવી છે. પેકેટ પર મુખ્ય રીતે દેખાડવામાં આવતા ડિસ્પ્લે પેનલના ક્ષેત્રફળ પ્રમાણે લોગોનું લઘુત્તમ માપ નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.

પેકેટના કદ પ્રમાણે લોગોનું માપ પણ નક્કી
FSSAIએ માત્ર લોગોનો રંગ અને આકાર જ નક્કી કર્યો નથી, પરંતુ પેકેજિંગ પર તે કેટલા કદમાં છાપવો તેની પણ વ્યવસ્થા કરી છે. નાના પેકેટથી લઈને મોટા પેકેજ સુધી ચિહ્ન યોગ્ય રીતે દેખાય તે માટે અલગ માપ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.

નિયમ મુજબ મુખ્ય ડિસ્પ્લે પેનલના ક્ષેત્રફળ પ્રમાણે વાદળી ચોરસનું લઘુત્તમ માપ આ પ્રમાણે રહેશે:

• 100 ચોરસ સેન્ટિમીટર સુધીના પેકેટ માટે 6 મિલીમીટર.
• 100થી વધુ અને 500 ચોરસ સેન્ટિમીટર સુધીના પેકેટ માટે 8 મિલીમીટર.
• 500થી વધુ અને 2,500 ચોરસ સેન્ટિમીટર સુધીના પેકેટ માટે 12 મિલીમીટર.
• 2,500 ચોરસ સેન્ટિમીટરથી મોટા પેકેટ માટે 16 મિલીમીટર.

આ સાથે સફેદ ટીપાની લંબાઈ અને પહોળાઈનું પ્રમાણ પણ નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. ઉદાહરણ તરીકે, 6 મિલીમીટરના ચોરસમાં સફેદ ટીપાની ઊંચાઈ ઓછામાં ઓછી 4.56 મિલીમીટર અને પહોળાઈ 3 મિલીમીટર હોવી જોઈએ.તેવી જ રીતે, 8 મિલીમીટરના લોગોમાં ટીપાની ઊંચાઈ 6.08 મિલીમીટર અને પહોળાઈ 4 મિલીમીટર રાખવાની રહેશે. 12 મિલીમીટરના ચિહ્નમાં આ માપ અનુક્રમે 9.12 અને 6 મિલીમીટર રહેશે. જ્યારે 16 મિલીમીટરના લોગો માટે ટીપાની ઊંચાઈ 12.16 મિલીમીટર અને પહોળાઈ 8 મિલીમીટર નક્કી કરવામાં આવી છે.

આ માપદંડોનો હેતુ એ છે કે પેકેટ નાનું હોય કે મોટું, ચિહ્નનું પ્રમાણ અને તેની ઓળખ સ્પષ્ટ જળવાઈ રહે.

કયા ઉત્પાદનો પર લાગુ પડશે નવો નિયમ?
આ નિયમ માત્ર સામાન્ય દૂધના પેકેટ પૂરતો મર્યાદિત નથી. દૂધ અને દૂધમાંથી બનતા વિવિધ ઉત્પાદનોને પણ તેની જોગવાઈમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.સામાન્ય રીતે ઘરોમાં ઉપયોગમાં લેવાતી નીચેની વસ્તુઓના પેકેજિંગમાં આ ફેરફાર જોવા મળશે:

• પેકેટમાં મળતું દૂધ.
• દહીં અને અન્ય દૂધ આધારિત ઉત્પાદનો.
• પનીર.
• ચીઝ.
• ઘી સહિત સંબંધિત ડેરી ઉત્પાદનો.
• સંયુક્ત દૂધ ઉત્પાદનો.

આ ઉપરાંત નિયમમાં નિર્ધારિત વ્યાખ્યા હેઠળ આવતા અન્ય દૂધ અને દૂધની બનાવટો પર પણ આ ઓળખચિહ્ન લાગુ પડશે. એટલે ઉત્પાદકોએ પોતાના ઉત્પાદનોની કેટેગરી અને નિયમમાં આપેલી વ્યાખ્યા અનુસાર પેકેજિંગની યોગ્યતા સુનિશ્ચિત કરવી પડશે.

ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે?
આ નવા લોગોનો સૌથી મોટો ફાયદો ખરીદી કરતી વખતે ઉત્પાદનની કેટેગરી સમજવામાં મળશે. હાલમાં બજારમાં વિવિધ કંપનીઓનાં અસંખ્ય પેકેટ ઉપલબ્ધ છે. પેકેટની ડિઝાઇન, રંગ, નામ અને જાહેરાતના કારણે ક્યારેક ગ્રાહકોને ઉત્પાદનની શ્રેણી સમજવામાં સમય લાગી શકે છે. એકસરખું ઓળખચિહ્ન હોવાથી ડેરી ઉત્પાદનોને અલગથી ઓળખવામાં મદદ મળશે. ખાસ કરીને મોટી દુકાનો, સુપરમાર્કેટ અને વિવિધ બ્રાન્ડની વસ્તુઓ એકસાથે ઉપલબ્ધ હોય તેવા સ્થળોએ આ ચિહ્ન ઉપયોગી બની શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ ગ્રાહક ખરીદી માટે દુકાનમાં જાય અને અલગ-અલગ કંપનીઓનાં દૂધ, દહીં કે પનીરના પેકેટ જુએ, ત્યારે પેકેટ પર રહેલું વાદળી ચોરસ અને સફેદ ટીપાવાળું ચિહ્ન તેને ડેરી કેટેગરીની ઓળખ કરવામાં મદદરૂપ થશે. આ રીતે સામાન્ય ગ્રાહક માટે પેકેજિંગની ઓળખ વધુ સુવ્યવસ્થિત બનશે. ખાસ કરીને રોજિંદી ખરીદીમાં સમય બચાવવા અને ઉત્પાદનની શ્રેણી અંગે સ્પષ્ટતા મેળવવામાં આ વ્યવસ્થા ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

શું આ લોગો એટલે ઉત્પાદનની ગુણવત્તાની ગેરંટી?
અહીં ગ્રાહકોએ એક મહત્ત્વની બાબત સમજવી જરૂરી છે. નવા લોગોનો અર્થ એ નથી કે જે પેકેટ પર આ ચિહ્ન હોય તે ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, શુદ્ધતા કે સલામતીની સંપૂર્ણ ગેરંટી મળી ગઈ છે.આ લોગો મુખ્યત્વે દૂધ અને દૂધ આધારિત ઉત્પાદનોની ઓળખ માટે બનાવવામાં આવ્યો છે. તેને ગુણવત્તા પ્રમાણપત્ર કે દરેક ઉત્પાદનની પ્રયોગશાળામાં ચકાસણી થયાનો પુરાવો માનવો યોગ્ય નથી. એટલે ખરીદી કરતી વખતે ગ્રાહકોએ અન્ય જરૂરી વિગતો પણ ધ્યાનપૂર્વક તપાસવી જોઈએ. ઉત્પાદનની સમાપ્તિ તારીખ, ઉત્પાદન તારીખ, FSSAI લાઇસન્સની વિગતો, સંગ્રહ અંગેની સૂચનાઓ, ઘટકોની યાદી અને પેકેટની સ્થિતિ જેવી બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. કોઈ ઉત્પાદન પર લોગો હોવા છતાં તેની અન્ય વિગતો વાંચ્યા વિના ખરીદી કરવી યોગ્ય નથી. નવું ચિહ્ન ઓળખને સરળ બનાવશે, જ્યારે ખાદ્ય સુરક્ષાના અન્ય નિયમોનું પાલન પણ એટલું જ જરૂરી રહેશે.

શાકાહારીના લીલા નિશાનથી અલગ છે આ લોગો
ઘણા ગ્રાહકોના મનમાં પ્રશ્ન થઈ શકે છે કે ખાદ્ય પેકેટ પર પહેલેથી જ લીલા અને ભૂરા રંગના નિશાન હોય છે, તો આ નવું વાદળી ચિહ્ન શા માટે?હકીકતમાં બંનેનો હેતુ અલગ છે. પેકેજિંગ પરનું શાકાહારી અથવા માંસાહારી ઓળખચિહ્ન ખાદ્ય પદાર્થની તે શ્રેણી દર્શાવે છે. જ્યારે FSSAIનો નવો વાદળી અને સફેદ લોગો દૂધ તથા દૂધ આધારિત ઉત્પાદનોની કેટેગરી ઓળખાવવા માટે છે. એટલે નવા લોગોનું આગમન થવાથી અન્ય ફરજિયાત લેબલિંગ વિગતોનું મહત્ત્વ ઓછું થતું નથી. ઉત્પાદકોએ લાગુ પડતા તમામ નિયમોનું પાલન કરવાનું રહેશે.

ડેરી કંપનીઓએ અત્યારથી જ કરવી પડશે તૈયારી
નવા નિયમનો અમલ 1 જુલાઈ, 2028થી થવાનો હોવાથી ડેરી ઉત્પાદકો પાસે પેકેજિંગ વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવા માટે સમય ઉપલબ્ધ છે. જોકે મોટા પાયે ઉત્પાદન કરતી કંપનીઓ માટે આ કામ માત્ર પેકેટ પર એક ચિહ્ન ઉમેરવા જેટલું સરળ નહીં હોય.કંપનીઓએ પોતાની પેકેજિંગ ડિઝાઇનમાં ફેરફાર કરવો પડશે. પ્રિન્ટિંગ મટિરિયલ, પેકેટના કદ, લેબલની જગ્યા અને ઉત્પાદનની અલગ-અલગ કેટેગરી પ્રમાણે નવા લોગોની ગોઠવણી કરવી પડશે. આ ઉપરાંત પેકેજિંગ સપ્લાયર્સ, પ્રિન્ટિંગ કંપનીઓ અને ડેરી ઉત્પાદન એકમો વચ્ચે પણ યોગ્ય સંકલન જરૂરી બનશે. જૂના પેકેટના સ્ટોક અને નવા પેકેજિંગની વ્યવસ્થા અંગે કંપનીઓએ નિયમ મુજબ આયોજન કરવું પડશે.

ગ્રાહકો માટે આ ફેરફાર સીધો અને સરળ દેખાશે, પરંતુ તેની પાછળ ઉત્પાદન અને પેકેજિંગની સમગ્ર વ્યવસ્થામાં આયોજનબદ્ધ કામગીરી કરવાની રહેશે.

2025ની દરખાસ્ત બાદ 2026માં અંતિમ નિયમ
આ ફેરફાર અચાનક લેવામાં આવેલો નિર્ણય નથી. FSSAIએ ફેબ્રુઆરી 2025માં આ પ્રકારના લેબલિંગ ફેરફાર અંગે પ્રારંભિક ડ્રાફ્ટ દરખાસ્ત રજૂ કરી હતી. તેમાં સંબંધિત પક્ષો પાસેથી વાંધા, સૂચનો અને અભિપ્રાયો મંગાવવામાં આવ્યા હતા.હિતધારકો પાસેથી મળેલા પ્રતિસાદની સમીક્ષા કર્યા બાદ સુધારેલી જોગવાઈને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ નવેમ્બર 2026માં સુધારા અંગેનું જાહેરનામું ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયું. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દર્શાવે છે કે ખાદ્ય પદાર્થોના પેકેજિંગમાં એકરૂપતા લાવવા માટે નિયમનકારી સંસ્થા દ્વારા તબક્કાવાર કામગીરી કરવામાં આવી છે.

1 જુલાઈ 2028ની તારીખ યાદ રાખજો
નવા નિયમ અંગે સૌથી મહત્ત્વની બાબત તેની અમલીકરણની તારીખ છે. 1 જુલાઈ, 2028થી સંબંધિત દૂધ અને દૂધ આધારિત ઉત્પાદનોના પેકેટ પર નક્કી કરેલું વાદળી ચોરસ અને સફેદ ટીપાવાળું લોગો ફરજિયાત રહેશે.એટલે ગ્રાહકોએ અત્યારે જ પોતાના પેકેટ પર નવું ચિહ્ન શોધવાની જરૂર નથી. આ નિયમની અમલીકરણ તારીખ આવતાં પહેલાં કંપનીઓએ પેકેજિંગમાં જરૂરી ફેરફારો કરવા પડશે.

આગામી સમયમાં દૂધ અને દૂધની બનાવટોની ખરીદી કરતી વખતે આ નવું ચિહ્ન એક સામાન્ય ઓળખ બની શકે છે. FSSAIની આ પહેલથી ડેરી ઉત્પાદનોના લેબલિંગમાં એકરૂપતા આવશે અને ગ્રાહકોને બજારમાં ઉપલબ્ધ વિવિધ ઉત્પાદનો વચ્ચે તેમની કેટેગરી ઓળખવામાં વધુ સરળતા રહેશે.

ટૂંકમાં કહીએ તો, હવે દૂધના પેકેટ પર માત્ર બ્રાન્ડનું નામ જ નહીં, પરંતુ ડેરી ઉત્પાદનની ઓળખ આપતું એક સરખું સરકારી નિર્ધારિત ચિહ્ન પણ જોવા મળશે. 2028થી શરૂ થનારો આ ફેરફાર દેશના ડેરી પેકેજિંગ ક્ષેત્રમાં એક નવો અધ્યાય ઉમેરશે.

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.