ગુજરાત સરકારના નવા નિયમો જાણી લેજો!
ગુજરાતમાં કાર-બાઈક પર જાતિસૂચક લખાણ સામે સરકારની કાર્યવાહી, નવા નિયમો જાહેર
20 Gujarat Updates Team: ગુજરાતના રસ્તાઓ પર હવે વાહનોની ઓળખ માત્ર નંબર પ્લેટ કે વાહનના મોડેલથી જ નહીં, પરંતુ તેના પર લખવામાં આવતા જાતિસૂચક શબ્દો અને વિશેષ ચિહ્નોથી પણ થતી હોવાની પ્રવૃત્તિ સામે રાજ્ય સરકારે મહત્ત્વનું પગલું ભર્યું હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. ખાનગી વાહનો પર પોતાની જાતિ, સમાજ કે જ્ઞાતિ દર્શાવતા શબ્દો, સંકેતો અને આકૃતિઓ પ્રદર્શિત કરવાની બાબતને નિયંત્રિત કરવા માટે ગુજરાત મોટર વાહન નિયમો, 1989માં સુધારો કરવામાં આવ્યો હોવાની માહિતી જાહેર થઈ છે.
આ અહેવાલ મુજબ, રાજ્યના બંદરો અને વાહનવ્યવહાર વિભાગ દ્વારા 17 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ‘ગુજરાત મોટર વાહન (ત્રીજો સુધારો) નિયમો, 2026’ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ ફેરફારનો મુખ્ય હેતુ ખાનગી વાહનો પર જાતિ આધારિત ઓળખનું જાહેર પ્રદર્શન અટકાવવાનો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ જોગવાઈની ચર્ચા શરૂ થતાં જ વાહનચાલકોમાં અનેક સવાલો ઊભા થયા છે. શું હવે કારના પાછળના કાચ પર લખેલું જાતિનું નામ દૂર કરવું પડશે? શું બાઈક પર લગાવવામાં આવેલા જ્ઞાતિ દર્શાવતા સ્ટીકર પણ નિયમની વિરુદ્ધ ગણાશે? શું આ નિયમ તમામ પ્રકારનાં ખાનગી વાહનોને લાગુ પડશે? આવો, સમગ્ર બાબતને સરળ ભાષામાં સમજીએ.
ખાનગી વાહનો પર જાતિ દર્શાવવાની પ્રથા સામે નિયંત્રણ
ગુજરાત સહિત દેશના અનેક વિસ્તારોમાં કેટલાક વાહનો પર માલિકની જ્ઞાતિ અથવા જાતિ દર્શાવતા શબ્દો લખવાની પ્રથા જોવા મળે છે. કારની પાછળની બાજુ, બાઈકની પેટ્રોલ ટાંકી, નંબર પ્લેટની આસપાસ, વાહનના કાચ કે બોડી પર આવા શબ્દો અને ખાસ ચિહ્નો લગાવવામાં આવતા હોય છે.કેટલાક લોકો પોતાની સામાજિક ઓળખ દર્શાવવા માટે આ પ્રકારના સ્ટીકરનો ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે કેટલાક લોકો પોતાના સમાજ કે સમુદાય સાથે જોડાયેલી ઓળખને જાહેરમાં પ્રદર્શિત કરવા માટે વાહનનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ જાહેર રસ્તાઓ પર વાહનનો ઉપયોગ કરતી વખતે વ્યક્તિગત પસંદગી અને સામાજિક ઓળખનું પ્રદર્શન કયા હદ સુધી યોગ્ય છે, તે મુદ્દે સમયાંતરે ચર્ચાઓ થતી રહી છે. હવે ગુજરાત સરકાર દ્વારા મોટર વાહન નિયમોમાં ફેરફાર કરીને આવી પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણ લાવવાની દિશામાં કાયદાકીય જોગવાઈ કરવામાં આવી હોવાનો અહેવાલ છે. આ નિર્ણયથી વાહન પર કોઈપણ પ્રકારનું લખાણ કે ચિહ્ન લગાવતાં પહેલાં વાહનચાલકોએ નિયમોની જાણકારી રાખવી જરૂરી બનશે.
કયા વાહનો પર લાગુ પડશે આ જોગવાઈ?
અહેવાલમાં દર્શાવ્યા મુજબ, આ નિયમનો વ્યાપ ખાનગી વાહનોને આવરી લે છે. એટલે કે માત્ર કારચાલકો માટે જ નહીં, પરંતુ વિવિધ પ્રકારનાં ખાનગી વાહનોના માલિકોએ પણ આ બાબતનું ધ્યાન રાખવાનું રહેશે.
આમાં મુખ્યત્વે નીચેના વાહનોનો સમાવેશ થાય છે:
- ટુ-વ્હીલર એટલે કે મોટરસાઇકલ અને સ્કૂટર.
- થ્રી-વ્હીલર ખાનગી વાહનો.
- ફોર-વ્હીલર એટલે કે કાર અને અન્ય ખાનગી વાહનો.
- ખાનગી ઉપયોગ માટેની બસ.
- ખાનગી માલિકીનાં ટ્રક અને અન્ય વાહનો.
આ નિયમની વિગતો અનુસાર, વાહન પર જાતિ દર્શાવતા શબ્દો, ઓળખ દર્શાવતાં વિશેષ ચિહ્નો, આકૃતિઓ અથવા લખાણ મૂકવાની મનાઈ રહેશે, સિવાય કે સરકાર દ્વારા કોઈ સામાન્ય અથવા વિશેષ આદેશ હેઠળ મંજૂરી આપવામાં આવી હોય.અહીં એક બાબત ખાસ સમજવા જેવી છે કે દરેક પ્રકારના વાહન પર એકસરખી જોગવાઈ લાગુ પડે છે કે નહીં, તે માટે સુધારાના મૂળ જાહેરનામાની વ્યાખ્યા અને સંબંધિત નિયમો વાંચવા જરૂરી છે.
નિયમ 125માં શું ફેરફાર કરવામાં આવ્યો?
ગુજરાત મોટર વાહન નિયમો, 1989ના નિયમ 125માં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હોવાની માહિતી અહેવાલમાં આપવામાં આવી છે.અહેવાલ અનુસાર, નિયમ 125ના પેટાનિયમ (1)માં અગાઉ રહેલા અંગ્રેજી શબ્દો ‘No advertising device, figure’માં સુધારો કરીને ‘No advertising device, caste signage, figure’ શબ્દો ઉમેરવામાં આવ્યા છે. આ ફેરફારનો અર્થ સમજીએ તો વાહનો પર જાહેરાતનાં ઉપકરણો અને આકૃતિઓ દર્શાવવા અંગેના નિયમમાં હવે જાતિ દર્શાવતા સંકેતોનો પણ સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હોવાનું કહેવાય છે. અગાઉની જોગવાઈમાં જાહેરાતનાં સાધનો, આકૃતિઓ અને લખાણ સંબંધિત નિયંત્રણની વાત હતી. હવે તેમાં જાતિ આધારિત ચિહ્નોને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ ફેરફારનો હેતુ વાહનોને વ્યક્તિગત જાતિગત ઓળખ દર્શાવવાનું માધ્યમ બનાવવાની પ્રવૃત્તિ પર નિયંત્રણ લાવવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
નિયમ 138માં નવી જોગવાઈ ઉમેરવાની વાત
આ સુધારામાં બીજો મહત્ત્વનો મુદ્દો નિયમ 138 સાથે જોડાયેલો છે. અહેવાલ પ્રમાણે, નિયમ 138ના પેટાનિયમ (2) પછી નવું પેટાનિયમ (3) ઉમેરવામાં આવ્યું છે. આ જોગવાઈ હેઠળ રાજ્ય સરકાર દ્વારા સામાન્ય અથવા વિશેષ આદેશથી મંજૂરી આપવામાં આવી હોય તેવા કિસ્સાઓ સિવાય ખાનગી વાહન પર જાહેરાતનું ઉપકરણ, જાતિ દર્શાવતું ચિહ્ન, આકૃતિ કે કોઈપણ પ્રકારનું લખાણ પ્રદર્શિત કરી શકાશે નહીં.આ જોગવાઈને કારણે વાહનચાલકો માટે પોતાના વાહન પર પોતાની મરજી મુજબ લખાણ લગાવવાની બાબત વધુ નિયંત્રિત બની શકે છે. ખાસ કરીને વાહનની પાછળની બાજુએ મોટા અક્ષરોમાં લખાતાં નામ, જાતિ દર્શાવતા સ્ટીકર, વિશેષ ઓળખચિહ્નો અને અન્ય પ્રકારના લખાણ અંગે વાહનચાલકોએ સાવચેતી રાખવી પડશે.જોકે, આ જોગવાઈનો ચોક્કસ કાનૂની વ્યાપ અને અમલની રીત મૂળ રાજપત્રમાં દર્શાવેલા શબ્દો અનુસાર જ નક્કી થશે.
સરકારના નિર્ણય પાછળ શું હોઈ શકે છે મુખ્ય હેતુ?
જાતિ આધારિત ઓળખ દર્શાવવાના મુદ્દાને માત્ર વાહન પર સ્ટીકર લગાવવાની સામાન્ય બાબત તરીકે જોવાને બદલે તેના સામાજિક પ્રભાવના સંદર્ભમાં પણ સમજવાની જરૂર છે.જાહેર રસ્તાઓ દરેક નાગરિક માટે સમાન છે. અહીં વિવિધ ધર્મ, જાતિ, જ્ઞાતિ અને સામાજિક પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા લોકો એકસાથે અવરજવર કરે છે. આવી સ્થિતિમાં કોઈ ચોક્કસ સામાજિક ઓળખને જાહેરમાં પ્રદર્શિત કરવાની પ્રવૃત્તિ ક્યારેક સામાજિક ચર્ચા અથવા વિવાદનું કારણ બની શકે છે. સરકારની આ પહેલ પાછળ જાહેર સ્થળોએ સમાનતા અને સામાજિક સંવાદિતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો હેતુ હોવાનું માની શકાય છે. જોકે, જાહેરનામામાં જો હેતુ અંગે સ્પષ્ટ નિવેદન આપવામાં આવ્યું હોય તો તેને જ અધિકૃત માનવું જોઈએ. આ નિર્ણયનો એક મહત્ત્વનો પાસો એ પણ છે કે વાહનનો ઉપયોગ વ્યક્તિગત ઓળખના પ્રદર્શન માટે નહીં, પરંતુ પરિવહનના સાધન તરીકે થાય તે દિશામાં નિયમનને વધુ સ્પષ્ટ બનાવવામાં આવે છે.
શું વાહન પર દરેક પ્રકારનું લખાણ પ્રતિબંધિત છે?
આ મુદ્દે વાહનચાલકોએ સૌથી વધુ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. અહેવાલમાં જણાવવામાં આવેલી જોગવાઈમાં ખાનગી વાહનો પર કોઈપણ પ્રકારનું લખાણ પ્રદર્શિત કરવાની મનાઈનો ઉલ્લેખ છે. પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે દરેક પ્રકારની કાયદેસર ઓળખ, ફરજિયાત માહિતી કે સરકાર દ્વારા મંજૂર કરાયેલું લખાણ પણ આપમેળે ગેરકાયદેસર બની જાય. વાહનો પર નોંધણી નંબર, કાયદા મુજબ જરૂરી ઓળખ, સલામતી સંબંધિત નિશાનીઓ અને અન્ય ફરજિયાત માહિતી માટે અલગ નિયમો લાગુ પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વાહનની નંબર પ્લેટ, માન્ય નોંધણીની વિગતો અને કાયદા દ્વારા જરૂરી કરાયેલાં ચિહ્નો સામાન્ય શણગારના લખાણથી અલગ છે.એટલે કોઈપણ લખાણને પ્રતિબંધિત ગણતાં પહેલાં તેનો હેતુ, પ્રકાર અને સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈને સમજવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને વાહન પર નામ લખવું, વ્યવસાયની ઓળખ આપવી, ધાર્મિક પ્રતીક મૂકવું કે કંપનીનું લોગો લગાવવું જેવી બાબતો અંગે આ નવા નિયમનો ચોક્કસ વ્યાપ શું છે, તે મૂળ જાહેરનામું અને સરકારના સ્પષ્ટીકરણ પરથી જ નક્કી કરી શકાય.
મુસદ્દાથી અંતિમ નિયમ સુધીની પ્રક્રિયા
નવા નિયમો જાહેર કરવાની પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે સરકાર સૌપ્રથમ સુધારાનો મુસદ્દો પ્રસિદ્ધ કરે છે. ત્યારબાદ સંબંધિત નાગરિકો, સંસ્થાઓ અને અસરગ્રસ્ત લોકો પાસેથી નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં વાંધા અને સૂચનો મંગાવવામાં આવે છે.આ પ્રક્રિયાનો હેતુ કોઈ નિયમ અમલમાં મૂકતાં પહેલાં જાહેર જનતાને પોતાનો અભિપ્રાય રજૂ કરવાની તક આપવાનો છે. આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, આ સુધારાનો મુસદ્દો 11 જૂન, 2026ના રોજ ગુજરાત સરકારના અસાધારણ રાજપત્રમાં પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ 30 દિવસમાં વાંધા અને સૂચનો રજૂ કરવા માટે સમય આપવામાં આવ્યો હતો.અહેવાલમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન સરકારને કોઈ વાંધો કે સૂચન મળ્યું ન હોવાથી અંતિમ નિયમો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, મુસદ્દાની મૂળ તારીખ અને અંતિમ જાહેરનામાની વિગતોની સત્તાવાર રાજપત્ર સાથે સરખામણી કરવી જરૂરી છે, જેથી નાગરિકોને સાચી કાયદાકીય માહિતી મળી શકે.
વાહનચાલકોએ અત્યારે શું ધ્યાન રાખવું?
નવા નિયમોની ચર્ચા વચ્ચે ખાનગી વાહન ધરાવતા લોકોએ પોતાના વાહન પર લગાવવામાં આવેલા સ્ટીકર અને લખાણની સમીક્ષા કરવી યોગ્ય રહેશે.
ખાસ કરીને નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ:
- વાહન પર જાતિ કે જ્ઞાતિ દર્શાવતા શબ્દો લગાવ્યા હોય તો સંબંધિત નવા નિયમની ખાતરી કરવી.
- વાહનના કાચ, બોડી અથવા અન્ય ભાગ પર લગાવેલા વિશેષ ચિહ્નો અંગે સાવચેત રહેવું.
- નંબર પ્લેટમાં પોતાની રીતે કોઈ ફેરફાર ન કરવો.
- સરકારી રીતે ફરજિયાત લખાણ અને વ્યક્તિગત શણગારના લખાણ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો.
- નિયમના અમલ, દંડ અને કાર્યવાહી અંગે RTO અથવા ટ્રાફિક પોલીસ પાસેથી સત્તાવાર માહિતી મેળવવી.
સૌથી મહત્ત્વની વાત એ છે કે માત્ર સોશિયલ મીડિયા પર ફરતા મેસેજના આધારે વાહનચાલકોએ કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવું નહીં. સંબંધિત સરકારી જાહેરનામું વાંચીને જ પોતાના વાહન અંગે નિર્ણય લેવો જોઈએ.
નિયમનો ભંગ થાય તો દંડ કેટલો?
આ સમાચાર સામે આવ્યા બાદ વાહનચાલકોમાં એક મહત્ત્વનો સવાલ એ પણ છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના વાહન પર જાતિ દર્શાવતું લખાણ કે ચિહ્ન લગાવેલું રાખે તો તેને કેટલો દંડ થઈ શકે?અહીં ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ કે આપેલી સુધારાની વિગતોમાં ચોક્કસ દંડની રકમનો ઉલ્લેખ ઉપલબ્ધ નથી. તેથી કોઈ ચોક્કસ દંડની રકમ જાહેર કરવી યોગ્ય નહીં બને. કોઈપણ કાર્યવાહી માટે કઈ કાનૂની કલમ લાગુ પડે છે, સત્તાધિકારીને કઈ સત્તા આપવામાં આવી છે અને નિયમના ભંગ બદલ શું પરિણામ નક્કી કરવામાં આવ્યું છે તે બાબતો સત્તાવાર જાહેરનામા અને લાગુ પડતા કાયદા પરથી નક્કી થશે.
વાહનચાલકોએ આ અંગે સ્થાનિક RTO કચેરી અથવા ટ્રાફિક પોલીસ પાસેથી અધિકૃત માહિતી મેળવવી જોઈએ. રાજ્ય સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા સુધારાની સત્તાવાર નકલ, અમલની તારીખ અને દંડ સંબંધિત વિગતો સ્પષ્ટ થયા બાદ આ નિયમનો વાસ્તવિક વ્યાપ વધુ સારી રીતે જાણી શકાશે.
હાલ પૂરતું એટલું ચોક્કસ છે કે વાહનો પર જાતિગત ઓળખ દર્શાવવાના મુદ્દે ગુજરાતમાં મોટર વાહન નિયમોમાં ફેરફાર અંગે ગંભીર ચર્ચા શરૂ થઈ છે. વાહનચાલકોએ અફવાઓથી દૂર રહીને સરકારી સૂચનાઓ પર નજર રાખવી જોઈએ.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
