1 સપ્ટેમ્બરથી એરપોર્ટ પર મોટો ફેરફાર
વિદેશ જનારાઓ માટે મોટા સમાચાર! હવે બોર્ડિંગ પાસ પર સ્ટેમ્પિંગ બંધ
23 August 2026 Gujarat Updates Team: વિદેશ જવાની તૈયારી કરી રહેલા ભારતીય મુસાફરો માટે એરપોર્ટની પ્રક્રિયામાં મહત્વનો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. 1 સપ્ટેમ્બર, 2026થી ભારતના તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર ઈમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ દરમિયાન બોર્ડિંગ પાસ પર ફિઝિકલ સ્ટેમ્પ લગાવવાની પ્રથા બંધ કરવામાં આવશે. હવે મુસાફરો પોતાના સ્માર્ટફોનમાં રહેલો ઈ-બોર્ડિંગ પાસ બતાવીને ઈમિગ્રેશન પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકશે. જોકે, કાગળનો પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસ રાખતા મુસાફરો માટે પણ કોઈ પ્રતિબંધ રહેશે નહીં; તેમનો પેપર બોર્ડિંગ પાસ માન્ય રહેશે, પરંતુ તેના પર ઈમિગ્રેશન અધિકારી સ્ટેમ્પ નહીં કરે.
આ નિર્ણય કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય (MHA) હેઠળના બ્યુરો ઓફ ઈમિગ્રેશન (BoI) દ્વારા લેવામાં આવ્યો છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે, બોર્ડિંગ પાસ પર સ્ટેમ્પ મારવાની જૂની વ્યવસ્થા મુસાફરો માટે અસુવિધાજનક બની રહી હતી. કેટલીક વખત સ્ટેમ્પ ખોટી જગ્યાએ અથવા યોગ્ય રીતે ન લાગવાથી બોર્ડિંગ પાસ સ્કેન કરવામાં મુશ્કેલી ઊભી થતી હતી. આ પ્રકારની સમસ્યાઓને ધ્યાનમાં રાખીને હવે પ્રક્રિયાને વધુ ડિજિટલ અને સરળ બનાવવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.
હવે એરપોર્ટ પર શું બદલાશે?
હાલની વ્યવસ્થામાં ભારતમાંથી વિદેશ જતાં મુસાફરોએ ઈમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર બોર્ડિંગ પાસ રજૂ કરવો પડતો હતો. ઈમિગ્રેશન અધિકારી ક્લિયરન્સની પ્રક્રિયા બાદ તેના પર સ્ટેમ્પ કરતા હતા. 1 સપ્ટેમ્બરથી આ વધારાનું સ્ટેપ દૂર થઈ જશે.નવા નિયમ હેઠળ મુસાફર ઈમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર પોતાનો ઈ-બોર્ડિંગ પાસ સ્માર્ટફોનની સ્ક્રીન પર રજૂ કરી શકશે. અધિકારી ડિજિટલ બોર્ડિંગ પાસને સ્કેન કરીને જરૂરી ચકાસણી કરી શકશે અને બોર્ડિંગ પાસ પર કોઈ ફિઝિકલ સ્ટેમ્પ કરવાની જરૂર રહેશે નહીં. આ ફેરફારનો અર્થ એ નથી કે દરેક મુસાફરે ફરજિયાત રીતે મોબાઇલ બોર્ડિંગ પાસ જ રાખવો પડશે. જો કોઈ વ્યક્તિ પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસ સાથે મુસાફરી કરવા માંગે છે, તો તે પણ ઈમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર સ્વીકારવામાં આવશે. તફાવત એટલો રહેશે કે કાગળના બોર્ડિંગ પાસ પર પણ હવે ઈમિગ્રેશન સ્ટેમ્પ નહીં લગાવવામાં આવે.
નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ શું?
બ્યુરો ઓફ ઈમિગ્રેશન દ્વારા કરવામાં આવેલી સમીક્ષામાં બોર્ડિંગ પાસ સ્ટેમ્પિંગને કારણે મુસાફરોને પડતી મુશ્કેલીઓ સામે આવી હતી. ખાસ કરીને ખોટી અથવા અયોગ્ય સ્ટેમ્પિંગને કારણે બોર્ડિંગ પાસ પરની માહિતી વાંચવામાં અને તેને ફરી સ્કેન કરવામાં સમસ્યાઓ ઊભી થતી હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે. એરપોર્ટ પર દરેક મિનિટ મહત્વની હોય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ પકડવા આવેલા મુસાફરો માટે ચેક-ઈન, બેગેજ ડ્રોપ, સુરક્ષા તપાસ અને ઈમિગ્રેશન જેવા અનેક તબક્કા હોય છે. તેમાં કોઈ એક પ્રક્રિયામાં પણ અનાવશ્યક વિલંબ થાય તો તેની અસર સમગ્ર મુસાફરી પર પડી શકે છે. સરકાર હવે આવા નાના પરંતુ વારંવાર થતા પ્રક્રિયાત્મક વિલંબને ઘટાડવા માટે ડિજિટલ વિકલ્પો તરફ આગળ વધી રહી છે. બોર્ડિંગ પાસની ફિઝિકલ સ્ટેમ્પિંગ દૂર કરવી એ પણ એ જ દિશામાં લેવામાં આવેલું પગલું છે.
સ્માર્ટફોનમાં બોર્ડિંગ પાસ રાખવો હવે વધુ ઉપયોગી
મોબાઇલમાં એરલાઇન દ્વારા આપવામાં આવેલો ઈ-બોર્ડિંગ પાસ રાખતા મુસાફરો માટે આ ફેરફાર ખાસ અનુકૂળ રહેશે. ઈમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર હવે પ્રિન્ટેડ કોપી પર સ્ટેમ્પની રાહ જોવાની જરૂર નહીં રહે.મુસાફર પોતાના ફોનમાં QR કોડ અથવા અન્ય જરૂરી ડિજિટલ વિગતો ધરાવતો બોર્ડિંગ પાસ રજૂ કરી શકે છે. અધિકારી જરૂરી માહિતી સ્કેન અને ચકાસણી કર્યા બાદ પ્રક્રિયા આગળ વધારી શકશે. આથી આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરીમાં પેપર આધારિત એક વધારાનું પગલું દૂર થશે. જોકે, વિદેશ પ્રવાસીઓએ માત્ર બોર્ડિંગ પાસને જ નહીં પરંતુ પાસપોર્ટ અને પ્રવાસ માટે જરૂરી અન્ય દસ્તાવેજોને પણ યોગ્ય રીતે સાથે રાખવા પડશે.
પેપર બોર્ડિંગ પાસ ધરાવતા મુસાફરોનું શું?
આ મુદ્દે મુસાફરોમાં સૌથી વધુ ગેરસમજ થઈ શકે છે. 1 સપ્ટેમ્બરથી પેપર બોર્ડિંગ પાસ બંધ થઈ રહ્યો નથી.જો કોઈ મુસાફર પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસ સાથે એરપોર્ટ પહોંચે છે, તો તે ઈમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર તેનો ઉપયોગ કરી શકશે. નવી વ્યવસ્થા માત્ર એટલું કહે છે કે ઈમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ માટે તેના પર સ્ટેમ્પ લગાવવાની જરૂર રહેશે નહીં. અર્થાત્, મુસાફરો પાસે બે વિકલ્પ રહેશે—ડિજિટલ બોર્ડિંગ પાસ અથવા પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસ. પરંતુ બંને કિસ્સામાં ઈમિગ્રેશન સ્ટેમ્પિંગની જૂની પ્રક્રિયા દૂર કરવામાં આવશે. આથી જે લોકો ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ ઓછો કરે છે અથવા મોબાઇલની બેટરી, નેટવર્ક કે સ્ક્રીન સંબંધિત સમસ્યાઓથી બચવા માટે કાગળનો બોર્ડિંગ પાસ રાખે છે, તેમના માટે પણ મુસાફરીની સુવિધા યથાવત્ રહેશે.
શું CISF ફરી બોર્ડિંગ પાસ પર સ્ટેમ્પ કરશે?
આ બાબતે પણ મુસાફરોમાં ઘણીવાર ગેરસમજ જોવા મળે છે. ઈમિગ્રેશનના નવા નિર્ણયને CISFની સુરક્ષા તપાસ સાથે જોડવો યોગ્ય નથી. અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે, CISF દ્વારા સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરોના બોર્ડિંગ પાસ પર સ્ટેમ્પિંગની પ્રક્રિયા ઘણા વર્ષો પહેલાં જ બંધ કરવામાં આવી હતી. સુરક્ષા તપાસ દરમિયાન બોર્ડિંગ પાસ ઓળખ અને પ્રક્રિયાની ચકાસણી માટે જોવામાં આવે છે; સુરક્ષા તપાસને કારણે નવો સ્ટેમ્પિંગ નિયમ શરૂ થવાનો નથી. અટલે 1 સપ્ટેમ્બરનો મુખ્ય ફેરફાર ઈમિગ્રેશન કાઉન્ટર સાથે સંબંધિત છે.
શું આ નિયમ માત્ર વિદેશ જતાં મુસાફરો માટે છે?
હાલ જાહેર કરાયેલી માહિતી મુજબ આ ફેરફાર ભારતના એરપોર્ટ પરથી આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરી કરતી વખતે ઈમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ સાથે સંબંધિત છે. એટલે સ્થાનિક એટલે કે ડોમેસ્ટિક ફ્લાઇટમાં મુસાફરી કરતા લોકો માટે આ નિયમ કોઈ નવી પ્રક્રિયા ઊભી કરતો નથી વિદેશ જતી ફ્લાઇટ માટે ઈમિગ્રેશન પ્રક્રિયામાં બોર્ડિંગ પાસનું ડિજિટલ પ્રેઝન્ટેશન સ્વીકારવામાં આવશે. દેશના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર આ વ્યવસ્થા લાગુ કરવાની દિશામાં બ્યુરો ઓફ ઈમિગ્રેશને એરપોર્ટ સત્તાવાળાઓને સૂચના આપી છે.
એરપોર્ટ પર લાઈનો ખરેખર કેટલી ઘટશે?
આ નિર્ણયનો હેતુ મુસાફરીને સરળ બનાવવાનો છે, પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે 1 સપ્ટેમ્બર પછી દરેક એરપોર્ટ પર ઈમિગ્રેશનની લાંબી લાઈનો સંપૂર્ણપણે ગાયબ થઈ જશે.ઈમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર મુસાફરોની સંખ્યા, અધિકારીઓની ઉપલબ્ધતા, દસ્તાવેજોની ચકાસણી અને ફ્લાઇટના સમય જેવા અનેક પરિબળો ભીડને અસર કરે છે. બોર્ડિંગ પાસ સ્ટેમ્પિંગનું એક પગલું દૂર થવાથી પ્રક્રિયા વધુ સરળ અને ઝડપી બનવાની શક્યતા છે, પરંતુ સમગ્ર ઈમિગ્રેશન કતારનો સમય માત્ર આ એક ફેરફારથી નક્કી થતો નથી. સરકારનો પ્રયાસ એ છે કે જ્યાં ડિજિટલ ચકાસણી શક્ય છે ત્યાં કાગળ આધારિત પ્રક્રિયા ઘટાડવામાં આવે.
ભારતની ડિજિટલ ઈમિગ્રેશન વ્યવસ્થા પણ આગળ વધી રહી છે
બોર્ડિંગ પાસ સ્ટેમ્પિંગ બંધ કરવાનો નિર્ણય કોઈ એકલવાયો ફેરફાર નથી. ભારત છેલ્લા કેટલાક સમયથી એરપોર્ટ પર ડિજિટલ અને બાયોમેટ્રિક આધારિત મુસાફરીની વ્યવસ્થા વિસ્તારી રહ્યું છે.Fast Track Immigration – Trusted Traveller Programme (FTI-TTP) હેઠળ પાત્ર ભારતીય નાગરિકો અને OCI કાર્ડ ધરાવતા વિદેશી નાગરિકો માટે બાયોમેટ્રિક આધારિત ઈ-ગેટ સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. સત્તાવાર માહિતી પ્રમાણે આ સુવિધા દિલ્હી, મુંબઈ, અમદાવાદ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, કોચી, ચેન્નાઈ સહિત અનેક એરપોર્ટ પર ઉપલબ્ધ છે.
FTI-TTPમાં નોંધાયેલા મુસાફરો માટે ઈ-ગેટ દ્વારા ઈમિગ્રેશન પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. સત્તાવાર પોર્ટલ મુજબ આ કાર્યક્રમ હેઠળ ઈ-ગેટનો ઉપયોગ કરનારા મુસાફરોને ઈમિગ્રેશન સ્ટેમ્પ આપવામાં આવતો નથી અને જરૂર પડે ત્યારે પ્રવાસ સંબંધિત વિગતો ડિજિટલ રીતે મેળવી શકાય છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા બતાવે છે કે ભારતીય એરપોર્ટ સિસ્ટમ ધીમે ધીમે પેપર અને મેન્યુઅલ પ્રક્રિયાથી ડિજિટલ વેરિફિકેશન તરફ આગળ વધી રહી છે.
આગળ પાસપોર્ટ સ્ટેમ્પિંગ પણ બંધ થઈ શકે?
બોર્ડિંગ પાસ પછી હવે નજર પાસપોર્ટ સ્ટેમ્પિંગ પર પણ છે.અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે ભારતીય પાસપોર્ટ ધારકોના ઈમિગ્રેશન એન્ટ્રી અને એક્ઝિટ સ્ટેમ્પને દૂર કરવા માટે પાયલોટ પ્રોજેક્ટની પણ યોજના છે. જો આ પ્રયોગ સફળ થાય અને જરૂરી ટેક્નિકલ વ્યવસ્થા તૈયાર થાય, તો ભવિષ્યમાં એરપોર્ટ પર પાસપોર્ટમાં ફિઝિકલ ઈમિગ્રેશન સ્ટેમ્પ લગાવવાની જરૂરિયાત પણ ઘટી શકે છે. આ બાબત હાલ ભવિષ્યની પ્રક્રિયા તરીકે જોવી જોઈએ. એટલે મુસાફરોએ હાલમાં પોતાના પાસપોર્ટ પર સ્ટેમ્પિંગ અંગે કોઈ નવી સામાન્ય છૂટ માની લેવી નહીં. સત્તાવાર રીતે જે નિયમ લાગુ થાય તે પ્રમાણે જ મુસાફરી કરવી જરૂરી રહેશે.
ઈ-પાસપોર્ટ અને ડિજિટલ ઈમિગ્રેશન તરફ આગળનું પગલું
ભારતમાં ઈ-પાસપોર્ટ, બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન અને ઈમિગ્રેશન ડેટાના ડિજિટલ એકીકરણ તરફ પણ કામ ચાલી રહ્યું છે. તાજેતરના સંસદીય જવાબ અંગેના અહેવાલોમાં ઈ-ચિપ પાસપોર્ટના ઓથેન્ટિકેશન અને તેને ઈમિગ્રેશન, વિઝા, ફોરેનર્સ રજિસ્ટ્રેશન તથા ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ સાથે સંકલિત કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી હોવાનું જણાવાયું છે. જો આવી ટેક્નોલોજી વ્યાપક બને તો ભવિષ્યની આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરીમાં કાગળના દસ્તાવેજો, ફિઝિકલ સ્ટેમ્પ અને મેન્યુઅલ ચકાસણીની ભૂમિકા વધુ ઘટી શકે છે.મુસાફરો માટે તેનો સીધો અર્થ એ થશે કે એરપોર્ટ પર ઓળખ, પ્રવાસ અને ઈમિગ્રેશન સંબંધિત માહિતી વધુને વધુ ડિજિટલ રીતે ચકાસવામાં આવશે.
મુસાફરો માટે 1 સપ્ટેમ્બર પહેલાં શું તૈયારી રાખવી?
નવો નિયમ મુસાફરીને સરળ બનાવવાનો છે, છતાં સ્માર્ટફોન આધારિત મુસાફરી માટે કેટલીક વ્યવહારુ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું ફાયદાકારક રહેશે.સૌપ્રથમ, એરલાઇન તરફથી મળેલો ઈ-બોર્ડિંગ પાસ ફોનમાં સાચવી રાખવો. શક્ય હોય તો તેનો સ્ક્રીનશોટ પણ રાખી શકાય, જેથી એરપોર્ટ પર નેટવર્કની સમસ્યા આવે તો બોર્ડિંગ પાસ શોધવામાં મુશ્કેલી ન પડે. મોબાઇલની બેટરી પૂરતી હોવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે. મુસાફરી દરમિયાન ફોન બંધ થઈ જાય તો ડિજિટલ દસ્તાવેજ બતાવવો મુશ્કેલ બની શકે છે. અને સૌથી મહત્વનું—પાસપોર્ટ, વિઝા અને ગંતવ્ય દેશના જરૂરી પ્રવાસ દસ્તાવેજો અંગેની શરતો અલગ હોઈ શકે છે. બોર્ડિંગ પાસ પર સ્ટેમ્પ નહીં લાગે તેનો અર્થ એવો નથી કે અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજોની જરૂરિયાત પણ સમાપ્ત થઈ ગઈ.
ડિજિટલ સુવિધા વધશે, પરંતુ મુસાફરો માટે કાગળનો વિકલ્પ રહેશે
સરકારના નવા પગલાની ખાસિયત એ છે કે ડિજિટલ વિકલ્પને આગળ ધપાવવામાં આવ્યો છે, પરંતુ પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસ ધરાવતા મુસાફરોને તરત જ મુશ્કેલીમાં મૂકવામાં આવ્યા નથી.આ રીતે એક તરફ સ્માર્ટફોન વાપરતા મુસાફરો માટે પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી અને સરળ બની શકે છે, તો બીજી તરફ કાગળનો બોર્ડિંગ પાસ પસંદ કરતા લોકો માટે પણ વિકલ્પ ચાલુ રહેશે. એરપોર્ટ પર ડિજિટલ ટ્રાવેલનો વ્યાપ વધતો જાય છે. DigiYatra જેવી પહેલોથી એરપોર્ટના કેટલાક તબક્કાઓમાં પેપરલેસ અને બાયોમેટ્રિક પ્રક્રિયાને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે, જ્યારે ઈમિગ્રેશનમાં FTI-TTP જેવા કાર્યક્રમો બાયોમેટ્રિક ઈ-ગેટ્સને આગળ ધપાવી રહ્યા છે.
શું આથી વિદેશ પ્રવાસ સંપૂર્ણપણે ‘પેપરલેસ’ થઈ જશે? હજુ નહીં.
બોર્ડિંગ પાસ પર સ્ટેમ્પિંગ બંધ થવું એ પેપરલેસ આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરી તરફનું એક પગલું છે, પરંતુ વિદેશ પ્રવાસમાં પાસપોર્ટ, વિઝા, રહેઠાણ અથવા અન્ય ગંતવ્ય દેશના દસ્તાવેજોની જરૂરિયાત યથાવત્ હોઈ શકે છે.દરેક દેશના ઈમિગ્રેશન નિયમો અલગ હોય છે. કોઈ દેશમાં વિઝા, રિટર્ન ટિકિટ, હોટેલ બુકિંગ, ટ્રાવેલ ઈન્શ્યોરન્સ અથવા અન્ય દસ્તાવેજોની માંગ થઈ શકે છે. તેથી માત્ર ભારતના એરપોર્ટ પર બોર્ડિંગ પાસ સ્ટેમ્પિંગ બંધ થયું છે તે આધારે મુસાફરોએ ગંતવ્ય દેશના નિયમોને અવગણવા જોઈએ નહીં.
ગુજરાતના મુસાફરો માટે પણ મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર
અમદાવાદ સહિત દેશના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પરથી વિદેશ જતાં મુસાફરો માટે આ ફેરફાર ઉપયોગી બની શકે છે. ખાસ કરીને જે મુસાફરો નિયમિતપણે આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ લે છે તેમના માટે ઈમિગ્રેશન પ્રક્રિયામાંથી એક વધારાનું મેન્યુઅલ સ્ટેપ દૂર થશે.અમદાવાદ એરપોર્ટ પણ FTI-TTPની ઉપલબ્ધ સુવિધાવાળા એરપોર્ટમાં સામેલ છે. એટલે ગુજરાતના પાત્ર મુસાફરો માટે ડિજિટલ અને બાયોમેટ્રિક આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરીનો માળખો પહેલેથી જ વિકસિત થઈ રહ્યો છે . આગામી સમયમાં આવા વધુ ડિજિટલ ફેરફારો ઉમેરાશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ દરમિયાન ચેકિંગ અને ક્લિયરન્સના અનેક તબક્કા વધુ ઓટોમેટેડ બનવાની સંભાવના છે.
મુસાફરો માટે સૌથી મોટો સંદેશ
1 સપ્ટેમ્બર 2026થી આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરો માટે સૌથી મહત્વની વાત યાદ રાખવાની છે—ઈમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર બોર્ડિંગ પાસનો સ્ટેમ્પ હવે જરૂરી નહીં રહે.સ્માર્ટફોનમાં ઈ-બોર્ડિંગ પાસ બતાવી શકાય છે. પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસ પણ સ્વીકારવામાં આવશે, પરંતુ તેના પર સ્ટેમ્પ નહીં થાય. CISF દ્વારા બોર્ડિંગ પાસ સ્ટેમ્પિંગની જૂની પ્રક્રિયા પહેલેથી જ બંધ છે. સરકાર આ ફેરફાર દ્વારા મુસાફરો માટે એરપોર્ટ પ્રક્રિયાને વધુ સરળ, ઝડપી અને ટેક્નોલોજી આધારિત બનાવવા માંગે છે. સાથે જ પાસપોર્ટ સ્ટેમ્પિંગને ભવિષ્યમાં ડિજિટલ બનાવવાની દિશામાં પણ પાયલોટ સ્તરે વિચાર ચાલી રહ્યો છે. આ રીતે, એરપોર્ટ પર મુસાફરોના હાથમાં રહેલો બોર્ડિંગ પાસ હવે માત્ર મુસાફરીનો પુરાવો નહીં, પરંતુ ડિજિટલ ટ્રાવેલ સિસ્ટમનો વધુ મહત્વનો ભાગ બનશે. સ્ટેમ્પ માટે કાઉન્ટર પર થોભવાની જરૂર નહીં—ફોનમાં બોર્ડિંગ પાસ, સ્કેન અને આગળની મુસાફરી.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
