હિંગમાં શું હતું?
હિંગ ખરીદતા પહેલા આ સમાચાર વાંચો! FSSAIએ જાહેર કર્યા ચોંકાવનારા ટેસ્ટ રિઝલ્ટ
30 August 2026 Gujarat Updates Team: ભારતીય રસોડામાં મસાલાની નાની ડબ્બીમાં સ્થાન ધરાવતી હિંગને લઈને હવે મોટો ખાદ્ય સુરક્ષા વિવાદ ઊભો થયો છે. **Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI)**એ બે જાણીતી કંપનીઓના કમ્પાઉન્ડેડ હિંગ ઉત્પાદનો સામે વેચાણ રોકવાનો આદેશ આપ્યો છે. પ્રાથમિક સરકારી લેબોરેટરી પરીક્ષણોમાં નમૂનાઓ નિર્ધારિત ગુણવત્તા માપદંડો મુજબ ન હોવાનું સામે આવ્યા બાદ આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. કાર્યવાહીનો સામનો કરનારી કંપનીઓમાં Everest Food Products Private Limited અને **Laljee Godhoo and Company (LG Brand Unit)**નો સમાવેશ થાય છે.
આ સમગ્ર મામલો એક ગ્રાહકની ફરિયાદથી શરૂ થયો હતો. ફરિયાદમાં હિંગની ગુણવત્તા અંગે સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા બાદ FSSAIએ માત્ર એક પ્રોડક્ટ સુધી તપાસ મર્યાદિત રાખવાને બદલે બજારમાં ઉપલબ્ધ વિવિધ જાણીતી બ્રાન્ડ્સના કમ્પાઉન્ડેડ હિંગની સર્વેલન્સ શરૂ કરી હતી. ત્યારબાદ સંબંધિત ઉત્પાદક એકમોમાંથી કાયદેસર રીતે નમૂનાઓ લેવામાં આવ્યા અને તેમને પ્રાથમિક સરકારી લેબોરેટરીમાં વિશ્લેષણ માટે મોકલવામાં આવ્યા.
ફરિયાદથી શરૂ થયેલી તપાસ ક્યાં સુધી પહોંચી?
FSSAIના જણાવ્યા પ્રમાણે Everest અને LG Brand Unitના મુંબઈ સ્થિત કેન્દ્રીય લાઇસન્સ ધરાવતા એકમોમાંથી કાયદેસર નમૂનાઓ લેવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત ગુજરાત રાજ્યના Food and Drug Administration સાથે મળીને ગુજરાતના ઉમરગામ સ્થિત Everestના રાજ્ય લાઇસન્સવાળા મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટમાં પણ તપાસ અને સેમ્પલિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. સરકારી લેબોરેટરીના પરિણામોમાં તપાસ હેઠળ આવેલા compounded hingના નમૂનાઓ નિર્ધારિત ધોરણો સાથે સુસંગત ન હોવાનું બહાર આવ્યું. પરિણામે FSSAIએ બંને ઉત્પાદકોને સંબંધિત હિંગના વેચાણ સામે prohibition order જારી કર્યો છે. અહીં એક મહત્વની બાબત સમજવી જરૂરી છે. FSSAIની કાર્યવાહીનો અર્થ Everest અથવા Laljee Godhooના તમામ મસાલા ઉત્પાદનો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ એવો નથી. ઉપલબ્ધ સત્તાવાર માહિતી મુજબ આ આદેશ ખાસ કરીને નિયમોને અનુરૂપ ન જણાયેલા compounded asafoetida/hing ઉત્પાદનોને લગતો છે.
હિંગમાં 5 ટકાનો નિયમ કેમ મહત્વનો?
બજારમાં મળતી compounded hing સામાન્ય રીતે શુદ્ધ કાચી હિંગને અન્ય મંજૂર ઘટકો સાથે મિશ્ર કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. FSSAIના ધોરણોમાં raw hing સાથે gum arabic, edible starches અથવા edible cereal flour જેવા ઘટકોના ઉપયોગની જોગવાઈ છે. પરંતુ અંતિમ compounded hingમાં અસલી હિંગની પૂરતી માત્રા રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ચોક્કસ ગુણવત્તા માપદંડ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. આમાં સૌથી મહત્વનું માપદંડ છે alcohol-soluble extract. ઉપલબ્ધ FSSAI ધોરણો મુજબ compounded asafoetidaમાં આ પ્રમાણ ઓછામાં ઓછું 5 ટકા હોવું જોઈએ. આ ટેસ્ટને પ્રોડક્ટમાં રહેલા વાસ્તવિક હિંગના પ્રમાણ સાથે જોડાયેલા મહત્વના ગુણવત્તા સૂચક તરીકે જોવામાં આવે છે. પરંતુ તાજેતરની તપાસમાં Everestના સંબંધિત હિંગના નમૂનાઓમાં આ આંકડો જરૂરી મર્યાદા કરતાં ઘણો ઓછો જોવા મળ્યો હતો. FSSAIના સત્તાવાર નિવેદન મુજબ કેટલાક નમૂનાઓમાં alcohol-soluble extract માત્ર 0 થી 3 ટકા વચ્ચે નોંધાયું હતું. એનો અર્થ એ થયો કે નક્કી કરાયેલા ધોરણની સરખામણીમાં પ્રોડક્ટમાં જરૂરી raw hingનું પ્રમાણ ઓછું હોવાનું રેગ્યુલેટરે નોંધ્યું. મીડિયા અહેવાલોમાં Everestના અલગ હિંગ વેરિઅન્ટ્સ અંગે વધુ ચોક્કસ આંકડા પણ સામે આવ્યા છે. એક નમૂનામાં alcohol-soluble extract 0 ટકા, જ્યારે yellow અને black hing powderના નમૂનાઓમાં અનુક્રમે આશરે 3.29 ટકા અને 4.4 ટકા પ્રમાણ નોંધાયું હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
Laljee Godhooના raw hingમાં સ્ટાર્ચનું પ્રમાણ ચોંકાવનારું
તપાસનો બીજો અને વધુ ગંભીર પાસો Laljee Godhooના એકમ સાથે જોડાયેલો છે. FSSAIએ ત્યાં તૈયાર હિંગ ઉપરાંત raw hingની છ અલગ જાતોના નમૂનાઓ પણ તપાસ્યા હતા. આ તપાસમાં સ્ટાર્ચનું પ્રમાણ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં ઘણું વધારે હોવાનું સામે આવ્યું. FSSAIના જણાવ્યા પ્રમાણે raw hingમાં સ્ટાર્ચની મહત્તમ મંજૂર મર્યાદા 1 ટકા છે, જ્યારે તપાસાયેલા છ નમૂનાઓમાં સ્ટાર્ચનું પ્રમાણ આશરે 15 ટકાથી 32 ટકા વચ્ચે જોવા મળ્યું. અહીં તફાવત સામાન્ય ન ગણાય. 1 ટકાની મર્યાદાની સામે 15થી 32 ટકા સુધીનું પ્રમાણ એટલે લેબોરેટરી પરીક્ષણમાં નોંધાયેલું મોટું deviation. આ કારણસર FSSAIએ આ નમૂનાઓને sub-standard તરીકે વર્ગીકૃત કર્યા છે. FSSAIના ઉપલબ્ધ નિયમોમાં raw asafoetida માટે પણ starchની મર્યાદા 1 ટકા સુધી રાખવામાં આવી છે અને alcohol-soluble extract માટે ઓછામાં ઓછું 12 ટકા ધોરણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
શું આ આરોગ્ય માટે તાત્કાલિક ખતરો છે?
આ ઘટનાને લઈને ગ્રાહકોમાં સ્વાભાવિક રીતે ચિંતા વધી શકે છે. જોકે અહીં “નિયમોનું ઉલ્લંઘન” અને “તાત્કાલિક ઝેરી અસર” વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.FSSAIએ સત્તાવાર રીતે ઉત્પાદનોને sub-standard અને, કેટલાક કિસ્સામાં, misbranded ગણાવીને વેચાણ રોકવાની કાર્યવાહી કરી છે. સરકારી નિવેદનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ગ્રાહકોને નિયમવિરોધી ગુણવત્તાવાળા ઉત્પાદનોના વેચાણથી બચાવવાનો છે. ઉપલબ્ધ સત્તાવાર નિવેદનમાં આ હિંગને કારણે કોઈ ચોક્કસ આરોગ્ય સમસ્યાના કેસોની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. એટલે ગ્રાહકોએ ગભરાવાની જગ્યાએ સત્તાવાર સૂચનાઓનું પાલન કરવું વધુ યોગ્ય છે. ખાસ કરીને બજારમાં પહેલેથી રહેલા શંકાસ્પદ અથવા અસરગ્રસ્ત બેચ અંગે કંપની અને સત્તાવાળાઓની આગળની સૂચનાઓ પર નજર રાખવી જરૂરી છે.
FSSAIએ કંપનીઓને શું કહ્યું?
નિયમનકારી કાર્યવાહી માત્ર વેચાણ અટકાવવા સુધી સીમિત નથી. FSSAIએ સંબંધિત Food Business Operatorsને comprehensive corrective action plan રજૂ કરવા જણાવ્યું છે. એટલે કે, કંપનીઓએ ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં ક્યાં ખામી રહી, તેને કેવી રીતે દૂર કરવામાં આવશે અને ભવિષ્યમાં ગુણવત્તા ધોરણોનું પાલન કેવી રીતે સુનિશ્ચિત કરાશે તેની વિગત આપવી પડશે.આ ઉપરાંત અસરગ્રસ્ત અથવા sub-standard ઉત્પાદનો માટે voluntary recall શરૂ કરવાની પણ સલાહ આપવામાં આવી છે. તેનો હેતુ બજારમાં પહોંચેલા બિનઅનુરૂપ ઉત્પાદનોને પાછા ખેંચવાનો છે.આ કાર્યવાહીથી મસાલા ઉદ્યોગ માટે પણ સ્પષ્ટ સંદેશ જાય છે કે માત્ર બ્રાન્ડની લોકપ્રિયતા અથવા લાંબા સમયથી બજારમાં હાજરી પૂરતી નથી. દરેક ખાદ્ય ઉત્પાદનને લાગુ પડતા ગુણવત્તા અને સલામતીના નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
ગ્રાહકોએ હવે શું ધ્યાન રાખવું?
હિંગ રોજિંદા રસોઈમાં ખૂબ ઓછી માત્રામાં વપરાય છે, પરંતુ તેની અસર સ્વાદ અને સુગંધ પર નોંધપાત્ર હોય છે. તેથી ગ્રાહકો સામાન્ય રીતે બ્રાન્ડના નામ અને વિશ્વાસના આધારે ખરીદી કરતા હોય છે.આ ઘટનાના પગલે ગ્રાહકોએ કોઈપણ બ્રાન્ડની હિંગ ખરીદતી વખતે પેકેજિંગ, FSSAI લાઇસન્સ સંબંધિત વિગતો, batch number, manufacturing date અને expiry/best-before માહિતી ધ્યાનથી તપાસવી જોઈએ. જો કોઈ પ્રોડક્ટ અંગે સત્તાવાર recall અથવા વેચાણ રોકવાનો આદેશ જાહેર થયો હોય તો તેનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ. સાથે જ, સોશિયલ મીડિયા પર ફરતા અધૂરા મેસેજ કે “બધી હિંગ ખતરનાક છે” જેવા દાવાઓને તરત સાચા માની લેવા જોઈએ નહીં. હાલની સત્તાવાર કાર્યવાહી ચોક્કસ ઉત્પાદકોના ચોક્કસ compounded hing ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા તપાસ સાથે સંબંધિત છે.
મસાલા ઉદ્યોગ માટે મોટો સંદેશ
ભારતના રસોડામાં હિંગનું પ્રમાણ ભલે નાનું હોય, પરંતુ આ ઘટનાએ food quality surveillanceનું મહત્વ ફરીથી ચર્ચામાં લાવ્યું છે. એક ગ્રાહકની ફરિયાદથી શરૂ થયેલી કાર્યવાહી બજારની અન્ય જાણીતી બ્રાન્ડ્સ સુધી પહોંચી અને ત્યારબાદ મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સમાંથી કાયદેસર નમૂનાઓ લઈને લેબોરેટરી ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યા.FSSAIની આ કાર્યવાહીથી એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે packaged foodમાં label claim, composition અને actual laboratory quality વચ્ચે સુસંગતતા હોવી અત્યંત જરૂરી છે. ગ્રાહક જે વસ્તુ ખરીદે છે તેમાં નિર્ધારિત ધોરણ મુજબના ઘટકો અને ગુણવત્તા હોવી એ માત્ર વ્યવસાયિક જવાબદારી નથી, પરંતુ food safety frameworkનો મૂળભૂત ભાગ છે.
હાલ માટે Everest Food Products અને Laljee Godhooના સંબંધિત compounded hing ઉત્પાદનોના વેચાણ સામે કાર્યવાહી અમલમાં છે. હવે આગામી તબક્કામાં કંપનીઓ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવનારા corrective action plans, બજારમાંથી ઉત્પાદનો પાછા ખેંચવાની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદના compliance પરીક્ષણો મહત્વના રહેશે. એક ચપટી હિંગથી રસોઈનો સ્વાદ બદલાય છે, પરંતુ આ કેસે બતાવ્યું છે કે પેકેટમાં રહેલી એ નાની ચપટીની ગુણવત્તા પણ એટલી જ મહત્વની છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ પણ વાંચો :
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
