જૂના સિક્કાના નામે સાયબર ઠગાઈ
ગોવિંદ ધોળકિયાના નામે લોકોને છેતરવાનો પ્રયાસ
09 August 2026 Gujarat Updates Team: રાજ્યસભાના સાંસદ અને સુરતના જાણીતા હીરા ઉદ્યોગપતિ ગોવિંદ ધોળકિયાના નામ, ફોટોગ્રાફ અને વીડિયોનો કથિત રીતે દુરુપયોગ કરીને સાયબર ઠગોએ લોકોને છેતરવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાનો ચોંકાવનારો મામલો સામે આવ્યો છે. સોશિયલ મીડિયા પર સાંસદના જૂના વીડિયો અને ફોટાનો ઉપયોગ કરી તેમના નામે ફેક પ્રોફાઇલ અને ‘Old Coin Company’ જેવી ઓળખ ઊભી કરવામાં આવી હતી. આ પ્રોફાઇલ મારફતે લોકોને જૂના ચલણી સિક્કા મોંઘા ભાવે ખરીદવાની લાલચ આપવામાં આવતી હતી. સમગ્ર કૌભાંડમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક એટલે કે RBIનું નામ પણ કથિત રીતે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યું હતું.
આ મામલે ગોવિંદ ધોળકિયાના પર્સનલ સેક્રેટરી ભાવેશ લાઠિયાએ સુરત સાયબર ક્રાઈમ પોલીસ સ્ટેશનમાં અજાણ્યા સાયબર ઠગો વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધાવી હોવાનું સામે આવ્યું છે. ફરિયાદના આધારે પોલીસે શંકાસ્પદ મોબાઈલ નંબર સહિતના ડિજિટલ પુરાવાઓના આધારે તપાસ શરૂ કરી છે. કેસની વધુ તપાસ પીઆઈ નિકુલ પટેલ દ્વારા કરવામાં આવી રહી હોવાનું ફરિયાદમાં જણાવાયું છે.
સાંસદના ચહેરાનો ઉપયોગ કરી ‘વિશ્વાસ’ જીતવાની ચાલ
સાયબર ઠગાઈમાં સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે ઠગોએ માત્ર ગોવિંદ ધોળકિયાના નામનો ઉપયોગ કર્યો ન હતો, પરંતુ તેમના સોશિયલ મીડિયા પર ઉપલબ્ધ ફોટોગ્રાફ અને વીડિયોનો પણ કથિત રીતે ઉપયોગ કર્યો હતો. જૂના વીડિયોને એડિટ કરીને એવો વીડિયો તૈયાર કરવામાં આવ્યો હોવાનો આક્ષેપ છે કે જાણે ખુદ ગોવિંદ ધોળકિયા જ જૂના ચલણી સિક્કાની ખરીદીની કોઈ સ્કીમ વિશે લોકોને માહિતી આપી રહ્યા હોય.
આ પ્રકારની ટેક્નોલોજી આધારિત છેતરપિંડીમાં સામાન્ય રીતે જાણીતી વ્યક્તિના ચહેરા, અવાજ અથવા વીડિયોનું કૃત્રિમ રીતે સંપાદન કરવામાં આવે છે. પરિણામે સામાન્ય સોશિયલ મીડિયા યુઝરને વીડિયો અસલી છે કે બનાવટી તે ઓળખવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. આ કિસ્સામાં પણ સાંસદની જાહેર છબી અને વિશ્વસનીયતાનો લાભ લઈ લોકોને વિશ્વાસમાં લેવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાની ફરિયાદમાં વાત સામે આવી છે.
ગોવિંદ ધોળકિયા 2024થી ગુજરાતમાંથી રાજ્યસભાના સભ્ય છે અને તેઓ સુરતની જાણીતી Shree Ramkrishna Exports (SRK) સાથે સંકળાયેલા ઉદ્યોગપતિ તરીકે પણ જાણીતા છે. તેમના સત્તાવાર જીવનવૃત્તાંત અનુસાર તેમણે 1970માં SRKની શરૂઆત કરી હતી.
‘Old Coin Company’ના નામે ફેક પ્રોફાઇલ
ફરિયાદ અનુસાર, Facebook સહિતના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર ‘Old Coin Company’ના નામે ફેક પ્રોફાઇલ તૈયાર કરવામાં આવી હતી. આ પ્રોફાઇલમાં ગોવિંદ ધોળકિયાના ફોટા અને વીડિયોને સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રોફાઇલ દ્વારા લોકોને એવું જણાવવામાં આવતું હતું કે જૂના અને દુર્લભ ચલણી સિક્કા મોટી રકમમાં ખરીદવામાં આવશે. ખાસ કરીને RBIના નામનો ઉલ્લેખ કરીને આ ઓફરને વધુ વિશ્વસનીય દેખાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવતો હતો. લોકોને પોતાના જૂના સિક્કાઓના ફોટોગ્રાફ WhatsApp પર મોકલવા માટે કહેવામાં આવતું હતું. ત્યારબાદ કથિત રીતે કંપનીના માણસો ગ્રાહકના ઘરે આવીને સિક્કા લઈ જશે અને તેના બદલામાં ચુકવણી કરશે તેવી ખાતરી આપવામાં આવતી હતી.
સાયબર ઠગાઈની આ રીતમાં શરૂઆતમાં લોકોનો વિશ્વાસ જીતવો અને ત્યારબાદ નાની રકમના નામે ઓનલાઈન પેમેન્ટ કરાવવું મુખ્ય કડી હોવાનું જણાય છે.
₹1,500 ‘RBI ચાર્જ’ના નામે UPI પેમેન્ટનો પ્રયાસ
ફરિયાદમાં જણાવ્યા મુજબ, જૂના સિક્કા ખરીદવાના બહાને લોકોને આગળની પ્રક્રિયા માટે RBI ચાર્જ અથવા રજિસ્ટ્રેશન ફી તરીકે આશરે ₹1,500 ઓનલાઈન UPI મારફતે ટ્રાન્સફર કરવા કહેવામાં આવતું હતું. અર્થાત્, પહેલા મોંઘા ભાવે સિક્કા ખરીદવાની લાલચ, પછી RBI અથવા રજિસ્ટ્રેશનના નામે નાની ફી અને ત્યારબાદ ચુકવણીની પ્રક્રિયા—આ રીતે લોકો પાસેથી નાણાં પડાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાનો પોલીસને શંકા છે. સાયબર ગુનેગારો માટે આવી નાની ‘ફી’ ઘણી વખત વિશ્વાસ ઊભો કરવાની શરૂઆત બની શકે છે. પીડિત વ્યક્તિ એક વખત પેમેન્ટ કરી દે પછી વધુ ચાર્જ, ટેક્સ, NOC, વેરિફિકેશન અથવા અન્ય પ્રક્રિયાના નામે વધુ રકમ માગવામાં આવતી હોવાના કિસ્સા અગાઉ પણ જોવા મળ્યા છે.
RBIનું નામ વાપરવું ગંભીર ચેતવણીનો સંકેત
આ કેસમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે RBIના નામનો ઉપયોગ કરીને લોકોને વિશ્વાસમાં લેવાનો પ્રયાસ થયો હોવાનું સામે આવ્યું છે. RBIની સત્તાવાર Currency FAQ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે રિઝર્વ બેંક જૂની બેંકનોટો અને સિક્કાની ખરીદી કે વેચાણ સાથે વ્યવહાર કરતી નથી. RBIએ અગાઉ પણ જૂની નોટો અને સિક્કા ખરીદવા-વેચવાની કથિત ઓફરોના નામે લોકો છેતરાઈ ન જાય તે માટે ચેતવણી આપી હતી.
RBIની હાલની માર્ગદર્શિકા મુજબ બેંકોને નોટો અને સિક્કા સ્વીકારવા તથા નોટ-સિક્કાની વિનિમય સુવિધા આપવા અંગેની વ્યવસ્થા છે, પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે RBI જૂના સિક્કા બજારભાવથી ખરીદે છે અથવા કોઈ ખાનગી કંપનીને લોકો પાસેથી જૂના સિક્કા ખરીદવા માટે અધિકૃત કરે છે. આથી RBIનું નામ, લોગો, અધિકૃતતા, સર્ટિફિકેટ અથવા ‘RBI Registration Fee’ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને જો કોઈ વ્યક્તિ જૂના સિક્કા બદલ મોટી રકમ આપવાની વાત કરે અને પહેલાં પૈસા માગે તો તે ગંભીર રેડ ફ્લેગ ગણવો જોઈએ.
ડીપફેક ટેક્નોલોજીથી વધતો સાયબર ફ્રોડનો ખતરો
આ કેસ માત્ર જૂના સિક્કાની છેતરપિંડી પૂરતો મર્યાદિત નથી. તેમાં ડીપફેક વીડિયોનો કથિત ઉપયોગ થયો હોવાના કારણે સાયબર સુરક્ષાના નિષ્ણાતો માટે પણ આ પ્રકારનો કેસ મહત્વનો છે. સોશિયલ મીડિયા યુગમાં જાહેર જીવન સાથે જોડાયેલા લોકોના ફોટા, વીડિયો અને ભાષણો સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે. આ સામગ્રીમાંથી સાયબર ઠગો કોઈ વ્યક્તિની ઓળખ જેવી દેખાતી ફેક સામગ્રી બનાવી શકે છે. જો તેમાં વિશ્વસનીય વ્યક્તિનું નામ અને ચહેરો જોડાઈ જાય તો સામાન્ય વ્યક્તિ માટે તે સાચું છે કે ખોટું તે નક્કી કરવું વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.
આ કેસમાં ગોવિંદ ધોળકિયાની જાહેર પ્રતિષ્ઠાનો કથિત રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાને કારણે છેતરપિંડીનું મોડલ વધુ ગંભીર બને છે. કારણ કે લોકો કોઈ અજાણી વ્યક્તિ કરતાં જાણીતા ઉદ્યોગપતિ અને સાંસદના ચહેરાવાળા વીડિયોને વધુ વિશ્વસનીય માની શકે છે.
પોલીસે મોબાઈલ નંબર અને ડિજિટલ ટ્રેલ પર તપાસ શરૂ કરી
ફરિયાદ બાદ સુરત સાયબર ક્રાઈમે શંકાસ્પદ મોબાઈલ નંબરના આધારે તપાસ શરૂ કરી છે. પોલીસ હવે ફેક સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ કોણે બનાવી, કયા નંબર અથવા ડિવાઇસનો ઉપયોગ થયો, UPI પેમેન્ટ કયા એકાઉન્ટમાં જવાનું હતું અને આ સમગ્ર નેટવર્ક પાછળ અન્ય કેટલા લોકો સંકળાયેલા છે તે દિશામાં તપાસ કરી શકે છે. સાયબર ક્રાઈમમાં ડિજિટલ ટ્રેલ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ, મોબાઈલ નંબર, IP સંબંધિત માહિતી, UPI ટ્રાન્ઝેક્શન, બેંક એકાઉન્ટ અને WhatsApp ચેટ જેવા પુરાવા તપાસમાં મહત્વની કડી બની શકે છે.
પોલીસ તપાસ આગળ વધે તેમ ફેક પ્રોફાઇલ પાછળના લોકો અને આ કૌભાંડનો વ્યાપ વધુ સ્પષ્ટ થવાની શક્યતા છે.
જૂના સિક્કા વેચવાની લાલચમાં લોકો શું સાવચેતી રાખે?
જૂના સિક્કા અથવા જૂની નોટની કિંમત અંગે સોશિયલ મીડિયા પર ઘણી વખત અતિશયોક્તિભરી જાહેરાતો જોવા મળે છે. કેટલાક કિસ્સામાં સામાન્ય સિક્કાને પણ લાખો-કરોડોની કિંમત મળવાની વાત કરવામાં આવે છે. આવી કોઈ ઓફર મળે ત્યારે પ્રથમ પ્રશ્ન એ હોવો જોઈએ કે ખરીદદાર ખરેખર કોણ છે? કંપનીનું કાયદેસર રજિસ્ટ્રેશન શું છે? તેની સત્તાવાર વેબસાઇટ અને સંપર્ક વિગતો છે કે નહીં? અને સૌથી મહત્વનું—શું તે વ્યક્તિ અથવા સંસ્થા પહેલેથી પૈસા માગે છે?
‘Registration Fee’, ‘RBI Charge’, ‘Processing Fee’, ‘GST’, ‘NOC Charge’, ‘Release Fee’ અથવા ‘Verification Fee’ના નામે UPI પેમેન્ટ માંગવામાં આવે તો ખાસ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
કોઈ અજાણ્યા વ્યક્તિને OTP, UPI PIN, બેંકની વિગતો, કાર્ડની માહિતી અથવા સ્ક્રીન શેરિંગની મંજૂરી આપવી નહીં. માત્ર ફોટો મોકલવાની વાત હોય તો પણ સામેની વ્યક્તિની ઓળખ ચકાસ્યા વગર વ્યક્તિગત માહિતી આપવી જોખમી બની શકે છે.
ઠગાઈ થાય તો તરત 1930 પર જાણ કરો
જો કોઈ વ્યક્તિ સાયબર ફ્રોડનો ભોગ બને અને પૈસા ટ્રાન્સફર થઈ ગયા હોય તો સમય બગાડ્યા વગર રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઇન 1930 પર ફરિયાદ કરવી જોઈએ. ભારત સરકારના National Cyber Crime Reporting Portal પર પણ ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. સત્તાવાર પોર્ટલ મુજબ નાણાકીય સાયબર ફ્રોડ માટે 1930 પર તાત્કાલિક રિપોર્ટિંગની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. ફરિયાદ કરતી વખતે ટ્રાન્ઝેક્શન ID, UPI ID, બેંક અથવા વૉલેટની વિગતો, ટ્રાન્ઝેક્શનનો સમય, મોબાઈલ નંબર, ચેટના સ્ક્રીનશોટ અને અન્ય ઉપલબ્ધ ડિજિટલ પુરાવા સાચવી રાખવા ઉપયોગી રહે છે. સત્તાવાર માર્ગદર્શિકામાં પણ આવા પુરાવાઓની વિગતો ઉપલબ્ધ રાખવા જણાવાયું છે.
સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ માટે મોટો પાઠ
ગોવિંદ ધોળકિયાના નામે થયેલી કથિત ડીપફેક છેતરપિંડી ફરી એક વખત બતાવે છે કે સોશિયલ મીડિયા પર દેખાતું દરેક વીડિયો અથવા જાહેરાત સાચી હોય તે જરૂરી નથી.વિશ્વસનીય વ્યક્તિનો ચહેરો, ઓળખીતો અવાજ અને જાણીતી સંસ્થાનું નામ હોવા છતાં દાવો ચકાસવો જરૂરી છે. ખાસ કરીને પૈસા આપવાની વાત આવે ત્યારે કોઈપણ દાવાની સ્વતંત્ર રીતે ચકાસણી કર્યા વગર પેમેન્ટ કરવું જોખમી બની શકે છે.
આ કેસમાં પોલીસ તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે સમગ્ર નેટવર્ક કેટલું મોટું છે, કેટલા લોકો સુધી આ ફેક પ્રોફાઇલ પહોંચી હતી અને ખરેખર કેટલા લોકો પાસેથી પૈસા લેવામાં આવ્યા અથવા લેવાનો પ્રયાસ થયો હતો. હાલની ફરિયાદના આધારે પોલીસ અજાણ્યા સાયબર ઠગોની ઓળખ અને તેમની કામગીરીની તપાસ કરી રહી છે.
એક વાત સ્પષ્ટ છે—કોઈ જાણીતી વ્યક્તિનો ચહેરો દેખાતો વીડિયો તેની પ્રામાણિકતાની ગેરંટી નથી. અને RBIના નામે જૂના સિક્કા ખરીદવાની લાલચ સાથે કોઈ ફી માગવામાં આવે તો સાવધાન રહેવું અત્યંત જરૂરી છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ પણ વાંચો :
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
