ભૂપેન્દ્ર પટેલ-પ્રિન્સ રહીમ આગા ખાનની મુલાકાત
સોલાર પાવરથી ગ્રામ વિકાસ સુધી, ગુજરાત-આગા ખાન નેટવર્ક વચ્ચે સહયોગના સંકેત
12 Sepetember 2026 Gujarat Updates Team: ગુજરાતના વિકાસ મોડલમાં હવે વૈશ્વિક અનુભવ અને સ્થાનિક અમલીકરણ વચ્ચે વધુ મજબૂત કડી રચાય તેવી સંભાવનાઓ ઊભી થઈ છે. ગાંધીનગરમાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને આગા ખાન ડેવલપમેન્ટ નેટવર્ક (AKDN)ના ચેરમેન મહામહિમ પ્રિન્સ રહીમ આગા ખાન V વચ્ચે થયેલી મુલાકાતમાં સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, જળ વ્યવસ્થાપન, પ્રાકૃતિક ખેતી, મિલેટ્સ, સોલાર એનર્જી, મહિલા સશક્તિકરણ અને ગ્રામ્ય આજીવિકા જેવા મુદ્દાઓ પર મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા થઈ હતી. પ્રિન્સ રહીમ આગા ખાન Vની ભારત મુલાકાત 9થી 15 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન થઈ રહી છે અને ગુજરાત પ્રવાસ 11 તથા 12 સપ્ટેમ્બરે નિર્ધારિત હતો. ફેબ્રુઆરી 2025માં તેમના પિતા પ્રિન્સ કરીમ આગા ખાન IVના અવસાન બાદ ઇસ્માઈલી મુસ્લિમોના 50મા વંશપરંપરાગત ઇમામ બન્યા પછીની આ તેમની પ્રથમ ભારત મુલાકાત છે. તેમની ગુજરાત મુલાકાતને આ કારણે પણ વિશેષ મહત્વ મળ્યું છે.
વિકાસની વિચારસરણીમાં દેખાઈ સમાનતા
ગાંધીનગરની બેઠકમાં મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે ગુજરાતના વિકાસને માત્ર આર્થિક વૃદ્ધિ સુધી મર્યાદિત ન રાખીને પર્યાવરણ, સામાજિક સમાનતા અને ગ્રામ્ય જીવનની ગુણવત્તા સાથે જોડવાનો રાજ્યનો અભિગમ રજૂ કર્યો હતો. બીજી તરફ, AKDNની લાંબા સમયથી ચાલતી સામાજિક અને આર્થિક વિકાસલક્ષી કામગીરીને ગુજરાતના સ્થાનિક વિકાસ કાર્યક્રમો સાથે કેવી રીતે વધુ અસરકારક રીતે જોડાય તે અંગે વિચારવિમર્શ થયો હતો. શિક્ષણ, કૌશલ્ય નિર્માણ, મહિલાઓને આર્થિક રીતે સક્ષમ બનાવવી, સ્થાનિક ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવું અને વંચિત વર્ગોને વિકાસની મુખ્યધારામાં લાવવા જેવા ક્ષેત્રોમાં AKDNની વૈશ્વિક કામગીરીનો અનુભવ ગુજરાત માટે ઉપયોગી બની શકે છે. તાજેતરમાં નવી દિલ્હીમાં પણ પ્રિન્સ રહીમ આગા ખાન Vએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે મુલાકાત કરી હતી. બંને વચ્ચે આરોગ્ય, કૃષિ, ગ્રામ વિકાસ, યુવાનો અને મહિલા સશક્તિકરણ જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારત અને AKDN વચ્ચેની ભાગીદારી વધુ મજબૂત કરવાની શક્યતાઓ અંગે ચર્ચા થઈ હતી.
ગુજરાતનું જળ મોડલ બન્યું ચર્ચાનું મહત્વનું કેન્દ્ર
ગુજરાત માટે પાણીનો પ્રશ્ન માત્ર કુદરતી સંસાધનનો મુદ્દો નથી, પરંતુ કૃષિ, ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર અને માનવ વિકાસ સાથે સીધો જોડાયેલો વિષય છે. આ જ કારણસર બેઠકમાં જળસંચય અને પાણીના વ્યવસ્થિત ઉપયોગને વિશેષ સ્થાન મળ્યું હતું. વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ, ભૂગર્ભ જળનું પુનઃભરણ, તળાવો અને ચેકડેમનું પુનર્જીવન તથા સ્થાનિક સ્તરે પાણી વ્યવસ્થાપન જેવી કામગીરીને વધુ વ્યાપક બનાવવા માટે સરકાર અને વિકાસ સંસ્થાઓ વચ્ચે સહયોગની સંભાવનાઓ પર ભાર મૂકાયો. આ ચર્ચાને ગુજરાતમાં AKDN સાથે સંકળાયેલી અગાઉની કામગીરીના સંદર્ભમાં પણ જોવામાં આવી રહી છે. ગુજરાતમાં આગા ખાન રુરલ સપોર્ટ પ્રોગ્રામ (AKRSP) દ્વારા લાંબા સમયથી સિંચાઈ, પાણી સંરક્ષણ, કુદરતી સંસાધન વ્યવસ્થાપન અને ગ્રામ્ય જીવન સાથે જોડાયેલા કાર્યક્રમો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. તાજેતરના અહેવાલ અનુસાર AKRSPની કામગીરી ગુજરાતના 17 જિલ્લાઓ સુધી વિસ્તરી છે. 70 હજારથી વધુ ખેડૂતોને સિંચાઈ સંબંધિત કામગીરીનો લાભ, 3 હજારથી વધુ વોટર હાર્વેસ્ટિંગ માળખાં અને 75 હજારથી વધુ ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ દોરી જવાના પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
પ્રાકૃતિક ખેતીથી જમીનના આરોગ્ય સુધી
કૃષિ ક્ષેત્રે પ્રાકૃતિક ખેતીનો મુદ્દો પણ બેઠકમાં મહત્વનો રહ્યો. રસાયણ આધારિત ખેતીના લાંબા ગાળાના પ્રભાવને ઘટાડવા, જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવવા અને પાણીના સંરક્ષણને વેગ આપવા માટે પ્રાકૃતિક ખેતીને વધુ અસરકારક રીતે પ્રોત્સાહિત કરવાની જરૂરિયાત પર ચર્ચા થઈ. ગુજરાતમાં ખેડૂતો દ્વારા પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વધતો રસ, સ્થાનિક જ્ઞાન અને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓના સંકલન સાથે આગળ લઈ જઈ શકાય તેવો અભિગમ રજૂ થયો હતો. આ સંદર્ભમાં રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રત સાથે પ્રિન્સ રહીમ આગા ખાન Vની થયેલી અલગ મુલાકાત પણ નોંધપાત્ર છે. 11 સપ્ટેમ્બરની આ મુલાકાતમાં પ્રાકૃતિક ખેતી, જળ વ્યવસ્થાપન, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, વૃક્ષારોપણ, ગ્રામ્ય આજીવિકા, શિક્ષણ અને યુવા સશક્તિકરણ અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી.
મિલેટ્સને સ્થાનિક ખોરાકથી વૈશ્વિક બજાર સુધી લઈ જવાની દિશા
મિલેટ્સ એટલે કે શ્રી અન્નને ગુજરાતમાં કૃષિ વૈવિધ્યકરણ અને પોષણ સુરક્ષા બંને સાથે જોડવામાં આવી રહ્યા છે. મિલેટની ખેતી વધારવા ઉપરાંત તેની પ્રક્રિયા, પેકેજિંગ, વેલ્યુ એડિશન અને બજાર સાથે જોડાણ વધે તો ખેડૂતોને વધુ આવક મળી શકે છે. બેઠકમાં મિલેટ આધારિત વિકાસ માટે ગુજરાતની પહેલો અંગે માહિતી આપવામાં આવી હતી. સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદિત મિલેટને માત્ર પરંપરાગત અનાજ તરીકે નહીં પરંતુ પોષણપ્રધાન અને પર્યાવરણને અનુકૂળ કૃષિ ઉત્પાદન તરીકે સ્થાપિત કરવાની દિશામાં વધુ કામ થઈ શકે તેવી સંભાવનાઓ છે. તાજેતરમાં નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય સહકાર અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહે પણ પ્રિન્સ રહીમ આગા ખાન V સાથેની મુલાકાતમાં સામાજિક વિકાસ, સિંચાઈ, સહકારી ક્ષેત્ર, પ્રાકૃતિક ખેતી તથા મિલેટ્સ અને સોલાર એનર્જી જેવા વિષયોમાં સહયોગ મજબૂત કરવાની વાત કરી હતી. આથી ગુજરાતમાં થયેલી ચર્ચાને રાષ્ટ્રીય સ્તરે વિકસતા સહયોગના વ્યાપક સંદર્ભ સાથે પણ જોવામાં આવી રહી છે.
સૂર્ય ઊર્જામાં ગુજરાતની આગવી છાપ
ઊર્જા ક્ષેત્રે ગુજરાતે બનાવેલી પ્રગતિ પણ બેઠકમાં રજૂ કરવામાં આવી હતી. રાજ્યની સોલાર ઇન્સ્ટોલ્ડ ક્ષમતા 34,880 મેગાવોટ સુધી પહોંચી હોવાનો આંકડો સરકાર તરફથી રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત ઘરેલુ રૂફટોપ સોલારને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની કામગીરી તથા સોલાર આધારિત કૃષિ પંપના ઉપયોગ અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી. સોલાર એનર્જી અને પાણી વ્યવસ્થાપન વચ્ચેનું જોડાણ ખાસ કરીને ગ્રામ્ય ગુજરાત માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ખેતી માટે વીજળીની ઉપલબ્ધતા, સિંચાઈ ખર્ચમાં ઘટાડો અને પરંપરાગત ઊર્જા સ્ત્રોતો પરનો આધાર ઓછો કરવાના પ્રયાસોમાં સોલાર ટેક્નોલોજી મહત્વની ભૂમિકા ભજ તથા વહીવટી ક્ષમતાને સાથે લાવવામાં આવે તો નાના ખેડૂતો અને ગ્રામ્ય સમુવી શકે છે. આ ક્ષેત્રમાં AKDNના વૈશ્વિક અનુભવ અને ગુજરાતની ટેક્નિકલ તથા વહીવટી ક્ષમતાને સાથે લાવવામાં આવે તો નાના ખેડૂતો અને ગ્રામ્ય સમુદાયોને સીધો લાભ મળી શકે તેવી શક્યતા છે.
‘સહકાર સે સમૃદ્ધિ’થી ગામડાંની અર્થવ્યવસ્થાને નવી ગતિ
ગુજરાતના સહકારી માળખાને પણ મુલાકાત દરમિયાન વિકાસના મહત્વના સાધન તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. રાજ્યમાં 87 હજારથી વધુ સહકારી મંડળીઓ કાર્યરત હોવાનો આંકડો રજૂ કરતાં ગ્રામ્ય અર્થતંત્રમાં સહકારી સંસ્થાઓની ભૂમિકા સમજાવવામાં આવી. ખાસ કરીને પ્રાથમિક કૃષિ સહકારી મંડળીઓ (PACS)ને માત્ર પરંપરાગત ધિરાણ અથવા કૃષિ આધારિત સંસ્થા તરીકે નહીં પરંતુ ગામડાંની સ્થાનિક આર્થિક પ્રવૃત્તિઓના કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાનો અભિગમ આગળ ધપાવવામાં આવી રહ્યો છે. ‘સહકાર સે સમૃદ્ધિ’ની વિચારધારા હેઠળ નાના ખેડૂતો, ગ્રામ્ય ઉદ્યોગો, મહિલા જૂથો અને સ્થાનિક ઉદ્યોગસાહસિકોને એક મંચ સાથે જોડવાથી ગામડાંની અંદર જ રોજગાર અને આવકના નવા અવસર ઊભામાં સહકારી ક્ષેત્રને ગામડાંની આત્મનિર્ભરતા સાથે જોડીને જોથો, કૌશલ્ય તાલીમ, માઇક્રો-એન્ટરપ્રાઇ વ્યવસાય અને સ્થાનિક અર્થતંત્રના સક્રિય ભાગીદાર બનાવવાનો અભિગમ થઈ શકે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ અગાઉ ગાંધીનગરમાં સહકારી ક્ષેત્રને ગામડાંની આત્મનિર્ભરતા સાથે જોડીને જોવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
મહિલાઓ માટે વિકાસનો સીધો માર્ગ
મહિલા સશક્તિકરણ પણ બેઠકના મહત્વના મુદ્દાઓમાં રહ્યું. ગુજરાતમાં મહિલાઓને સ્વસહાય જૂથો, કૌશલ્ય તાલીમ, માઇક્રો-એન્ટરપ્રાઇઝ અને આવકવર્ધક પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડવાના પ્રયાસો વિશે રાજ્ય સરકારે માહિતી આપી. મહિલાઓને માત્ર લાભાર્થી તરીકે જોવાને બદલે તેમને ઉત્પાદન, વ્યવસાય અને સ્થાનિક અર્થતંત્રના સક્રિય ભાગીદાર બનાવવાનો અભિગમ ગ્રામ્ય પરિવર્તન માટે નિર્ણાયક બની શકે છે. AKDNનો વિવિધ દેશોમાં સમુદાય આધારિત વિકાસનો અનુભવ ગુજરાતના સ્થાનિક મહિલા જૂથો સાથે જોડાય તો તાલીમ, બજાર જોડાણ, નાણાકીય સમજ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા જેવા ક્ષેત્રોમાં નવી તકો ઊભી થઈ શકે છે.
ગુજરાત અને AKDN વચ્ચે જૂનો સંબંધ, હવે નવા તબક્કાની આશા
ગુજરાત અને AKDNનો સંબંધ આજનો નથી. અમદાવાદ સ્થિત AKRSPએ રાજ્યમાં 1983થી ગ્રામ્ય વિકાસ ક્ષેત્રે કામગીરી આગળ ધપાવી છે. શરૂઆતમાં જૂનાગઢ, સુરેન્દ્રનગર અને ભરૂચ જેવા વિસ્તારોમાં કામ શરૂ કર્યા બાદ તેની કામગીરી રાજ્યના અનેક જિલ્લાઓ સુધી વિસ્તરી છે. સિંચાઈ, જમીન વિકાસ, વનસંવર્ધન, પાણી સંગ્રહ અને કુદરતી સંસાધનોના સંચાલન જેવા ક્ષેત્રોમાં તેની કામગીરીનો ઉલ્લેખ તાજેતરના અહેવાલોમાં થયો છે. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં પ્રિન્સ રહીમ આગા ખાન Vની ગુજરાત મુલાકાતને માત્ર ઔપચારિક મુલાકાત કરતાં આગળની ઘટના તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. કારણ કે બંને તરફ વિકાસની પ્રાથમિકતાઓમાં પાણી, પર્યાવરણ, ગ્રામ્ય સમાજ, શિક્ષણ, મહિલાઓ અને આજીવિકા જેવા મુદ્દાઓ સામેલ છે.
‘લોકલ એક્શન, ગ્લોબલ એક્સપર્ટાઇઝ’નું મોડલ
મુલાકાતમાંથી સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંકેત એ છે કે ભવિષ્યમાં વિકાસ યોજનાઓને વધુ સ્થાનિક બનાવવાની દિશામાં વિચાર થઈ શકે છે. સરકાર પાસે વહીવટી માળખું અને વિશાળ પહોંચ છે, જ્યારે AKDN પાસે વિવિધ દેશોમાં સમુદાય આધારિત વિકાસના લાંબા ગાળાના અનુભવો છે. જો બંને વચ્ચેનું સંકલન પ્રોજેક્ટ આધારિત રીતે આગળ વધે તો પાણીની અછત ધરાવતા વિસ્તારો, નાના ખેડૂતો, મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકો, યુવાનો અને સંવેદનશીલ સમુદાયોને કેન્દ્રમાં રાખીને નવા મોડલ વિકસાવી શકાય. જળસંચય સાથે પ્રાકૃતિક ખેતી, મિલેટ સાથે પોષણ અને બજાર, સોલાર સાથે ખેતી તથા સહકારી સંસ્થાઓ સાથે ગ્રામ્ય ઉદ્યોગ—આવા પરસ્પર જોડાયેલા અભિગમથી વિકાસનું પરિણામ વધુ વ્યાપક બની શકે છે.
હવે નજર અમલીકરણ પર
ગાંધીનગરની બેઠકમાં ચર્ચાયેલા મુદ્દાઓ જો જમીન પર પ્રોજેક્ટ સ્વરૂપે રૂપાંતરિત થાય તો ગુજરાત માટે આ સહયોગ લાંબા ગાળે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને પાણી, કૃષિ, ઊર્જા અને માનવ વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં સ્થાનિક જરૂરિયાત પ્રમાણે તૈયાર કરાયેલા કાર્યક્રમોનો વ્યાપ વધારી શકાય. પ્રિન્સ રહીમ આગા ખાન Vની ભારત મુલાકાત દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર સાથે થયેલી ચર્ચાઓમાં પણ AKDN સાથેના સહયોગને આરોગ્ય, કૃષિ, ગ્રામ વિકાસ, મહિલા અને યુવા સશક્તિકરણ સુધી વિસ્તૃત કરવાની દિશા સામે આવી છે. ગુજરાતની બેઠકમાં આ વ્યાપક દિશાને સ્થાનિક વિકાસની જરૂરિયાતો સાથે સાંકળી શકાય તેવો સંવાદ જોવા મળ્યો.
ગાંધીનગરમાં થયેલી આ મુલાકાતે એક વાત સ્પષ્ટ કરી છે—ગુજરાતના આગામી વિકાસની ચર્ચા હવે માત્ર રસ્તા, ઉદ્યોગ અને રોકાણ સુધી સીમિત નથી. પાણી બચાવવું, જમીનની તંદુરસ્તી જાળવવી, સ્વચ્છ ઊર્જા વધારવી, પોષણપ્રધાન પાકોને પ્રોત્સાહન આપવું અને ગામડાની મહિલાઓ તથા યુવાનોને આર્થ AKDN વચ્ચેની આ ચર્ચા આગળ વધીને સ્પષ્ટ કાર્યક્રમો અને સંયુક્ત પહેલોમાં પરિવર્તિત થાય, તો ગુજરાતમાં ‘સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ’ને વધુ મજબૂત સ્થાનિક આધાર મળી શકે છે. આ મુલાકાત તેથી માત્ર બે પ્રતિષ્ઠિત નેતાઓ વચ્ચેનો સંવાદ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણ, અર્થતંત્ર અને માનવ વિકાસને એકસાથે આગળ ધપાવવાની સંભવિત ભાગીદિક રીતે સક્ષમ બનાવવું પણ વિકાસના કેન્દ્રમાં આવી ગયું છે.
જો સરકાર અને AKDN વચ્ચેની આ ચર્ચા આગળ વધીને સ્પષ્ટ કાર્યક્રમો અને સંયુક્ત પહેલોમાં પરિવર્તિત થાય, તો ગુજરાતમાં ‘સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ’ને વધુ મજબૂત સ્થાનિક આધાર મળી શકે છે. આ મુલાકાત તેથી માત્ર બે પ્રતિષ્ઠિત નેતાઓ વચ્ચેનો સંવાદ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણ, અર્થતંત્ર અને માનવ વિકાસને એકસાથે આગળ ધપાવવાની સંભવિત ભાગીદારી તરીકે મહત્વ ધરાવે છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
