ડીસામાં શરૂ થશે Desert Night Safari
ડીસામાં બનશે એશિયાનું પ્રથમ ડેઝર્ટ નાઈટ સફારી પાર્ક!
13 August 2025 Gujarat Updates Team: ઉત્તર ગુજરાતના પ્રવાસન નકશામાં એક મોટો બદલાવ લાવવાની ક્ષમતા ધરાવતા ડીસાના મહત્ત્વાકાંક્ષી વન્યજીવ પ્રોજેક્ટને હવે મહત્વપૂર્ણ મંજૂરી મળી ગઈ છે. બનાસકાંઠા જિલ્લાના જૂના ડીસા ખાતે લગભગ 103 હેક્ટર સરકારી જમીન પર વિકસાવવામાં આવનારા ડેઝર્ટ ઝૂઓલોજિકલ પાર્ક અને ડ્રાઈવ-થ્રુ નાઈટ સફારીને સેન્ટ્રલ ઝૂ ઓથોરિટી (CZA)ની મંજૂરી મળી છે. અંદાજે ₹542.14 કરોડના ખર્ચે તૈયાર થનારો આ પ્રોજેક્ટ ગુજરાતમાં વન્યજીવ, પર્યટન અને પર્યાવરણ શિક્ષણને એકસાથે જોડતો વિશાળ પ્રયોગ બની શકે છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ સરકાર તેને એશિયાના પ્રથમ ડેઝર્ટ-થીમ આધારિત ડ્રાઈવ-થ્રુ નાઈટ સફારી તરીકે રજૂ કરી રહી છે. આ મંજૂરી માત્ર એક નવા ઝૂના નિર્માણ સુધી મર્યાદિત નથી. પ્રોજેક્ટની કલ્પના એવી રીતે કરવામાં આવી છે કે અહીં મુલાકાતીઓને રણપ્રદેશના પર્યાવરણનો અનુભવ મળે, દુર્લભ અને વિશિષ્ટ પ્રાણીઓ અંગે જાણકારી મળે અને સાથે જ વન્યજીવ સંરક્ષણ, રેસ્ક્યુ, પુનર્વસન તથા કન્ઝર્વેશન બ્રીડિંગ જેવી કામગીરીને પણ જગ્યા મળે. એટલે ડીસાનું આ સ્થળ ભવિષ્યમાં માત્ર ફરવા જવાનું કેન્દ્ર નહીં, પરંતુ વન્યજીવ સંરક્ષણ અને પર્યાવરણ શિક્ષણનું મહત્વનું કેન્દ્ર બનવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
103 હેક્ટરમાં ઉભું થશે વિશાળ વન્યજીવ સંકુલ
જૂના ડીસા ખાતે પસંદ કરાયેલી જમીન પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી વિશેષતાઓમાંની એક છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે અહીં લગભગ 103 હેક્ટરનો સતત જમીન વિસ્તાર ઉપલબ્ધ છે. વિસ્તારની કુદરતી ભૌગોલિક રચનામાં રેતીના ટેકરા અને અર્ધ-શુષ્ક પરિસ્થિતિ જોવા મળે છે. નજીકથી બનાસ નદી પસાર થતી હોવાથી સમગ્ર વિસ્તારને રણ અને અર્ધ-રણ આધારિત થીમ સાથે વિકસાવવાનો વિચાર કરવામાં આવ્યો છે. રોડ અને રેલવેની કનેક્ટિવિટી પણ સ્થળ પસંદગીમાં મહત્વપૂર્ણ પરિબળ બની હોવાનું અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ માટે અંદાજિત ₹542.14 કરોડનો ખર્ચ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. એટલે આ સામાન્ય શહેરના પ્રાણી સંગ્રહાલયથી ઘણો વિશાળ અને બહુવિધ સુવિધાઓ ધરાવતો પ્રોજેક્ટ હશે. 2025માં રાજ્ય સરકાર તરફથી ડીસા નજીક ડેઝર્ટ થીમ આધારિત ઝૂ વિકસાવવાની યોજના જાહેર થઈ ત્યારે CZAની મંજૂરી પ્રક્રિયા બાકી હોવાનું જણાવાયું હતું. હવે 2026માં મંજૂરી મળતા પ્રોજેક્ટે એક મહત્વપૂર્ણ વહીવટી તબક્કો પાર કર્યો છે.
હાલ ઉપલબ્ધ અહેવાલોમાં પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થવાની ચોક્કસ તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેથી મુલાકાતીઓ માટે નાઈટ સફારી ક્યારે શરૂ થશે અથવા ટિકિટના દર કેટલા રહેશે તે અંગે સત્તાવાર માહિતી જાહેર થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવી પડશે.
2,700 પ્રાણી-પક્ષીઓનું આયોજન
પ્રોજેક્ટની ભવ્યતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે અહીં આશરે 2,700 પ્રાણી અને પક્ષીઓને રાખવાનું આયોજન છે. લગભગ 83 પ્રજાતિઓનો સમાવેશ કરવાની યોજના છે, જેમાં ભારતીય તેમજ વિદેશી પ્રજાતિઓ સામેલ રહેશે. અહીંનો મુખ્ય વિચાર માત્ર વધુમાં વધુ પ્રાણીઓ એકઠા કરવાનો નહીં પરંતુ અલગ-અલગ પર્યાવરણીય ઝોનના માધ્યમથી પ્રાણીઓના રહેઠાણ, વર્તન અને તેમના સંરક્ષણની જરૂરિયાત સમજાવવાનો છે. ખાસ કરીને રણ અને અર્ધ-રણ વિસ્તારમાં જીવતા પ્રાણીઓ માટે કુદરતી માહોલ જેવો અનુભવ ઉભો કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. ભારતના સૂકા પ્રદેશોમાં જોવા મળતા પ્રાણીઓ અહીંની મુખ્ય ઓળખ બની શકે છે. ચિંકારા, કાળિયાર, ભારતીય જંગલી ગધેડો, ભારતીય વરુ, કારાકલ, રણની શિયાળ, પટ્ટાવાળી હાયના, ગોલ્ડન જેકલ, ભારતીય શાહુડી, હેજહોગ અને અન્ય પ્રજાતિઓને દર્શાવવાની યોજના છે. આ ઉપરાંત એશિયાટિક સિંહ, દીપડો અને સ્લોથ બેર જેવી મોટી પ્રજાતિઓ પણ પ્રોજેક્ટનો ભાગ બનવાની માહિતી સામે આવી છે. અહીં એક મહત્વની બાબત સમજવી જરૂરી છે કે આ પ્રાણીઓની યાદી પ્રસ્તાવિત પ્રાણી સંગ્રહ અને થીમ આધારિત આયોજનને દર્શાવે છે. ભવિષ્યમાં કઈ પ્રજાતિ વાસ્તવમાં કયા તબક્કે આવશે, તેની સંખ્યા કેટલી હશે અને કયા પ્રાણીઓ માટે CZAની અલગ મંજૂરી અથવા પ્રાણી વિનિમય પ્રક્રિયા લાગુ પડશે, તે અમલીકરણ દરમિયાન સ્પષ્ટ થશે.
રાત પડ્યા પછી શરૂ થશે જંગલનો અલગ જ અનુભવ
ડીસા પ્રોજેક્ટનું સૌથી મોટું આકર્ષણ નિઃસંદેહ ડ્રાઈવ-થ્રુ નાઈટ સફારી બનવાનું છે. સામાન્ય ઝૂમાં દિવસ દરમિયાન પ્રાણીઓને જોવાનો અનુભવ મળે છે, જ્યારે અહીં મુલાકાતીઓ માટે રાત્રિના સમયે ખાસ તૈયાર કરાયેલા વિસ્તાર મારફતે વન્યજીવો નિહાળવાની વ્યવસ્થા કરવાનો વિચાર છે. રાત્રે સૂર્યાસ્ત પછી અનેક પ્રાણીઓની સક્રિયતા વધે છે. દિવસ દરમિયાન આરામ કરતા અથવા છુપાયેલા રહેતા પ્રાણીઓ રાત્રિના સમયે ખોરાક, ચાલચાલન અને સામાજિક પ્રવૃત્તિમાં જોવા મળે છે. આ કુદરતી વર્તનને ધ્યાનમાં રાખીને નાઈટ સફારી માટે વિશેષ એન્ક્લોઝર તૈયાર કરવાની યોજના છે. પ્રોજેક્ટમાં પાંચ સમર્પિત નાઈટ સફારી એન્ક્લોઝરનો સમાવેશ થવાનો છે. સાથે અલગ ડે ઝૂ પણ રહેશે. એટલે એક જ પ્રવાસમાં મુલાકાતીઓને દિવસ દરમિયાન પરંપરાગત ઝૂનો અનુભવ અને રાત્રે અલગ પ્રકારની સફારીનો અનુભવ મળી શકે તેવી કલ્પના કરવામાં આવી છે. ડ્રાઈવ-થ્રુ મોડલનો અર્થ એ છે કે મુલાકાતીઓ નિર્ધારિત વાહન માર્ગ પરથી આગળ વધતા પ્રાણીઓ અને તેમના રહેઠાણને નિહાળી શકશે. જોકે અંતિમ વાહન વ્યવસ્થા, પ્રવેશ નિયમો, સમયપત્રક અને સલામતી પ્રોટોકોલ અંગે સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા જાહેર થયા બાદ જ ચોક્કસ વિગતો જાણી શકાશે.
રણની થીમ, પરંતુ અનુભવ વૈશ્વિક સ્તરનો
આ પ્રોજેક્ટનું નામ જ તેની વિશેષતા દર્શાવે છે—ડેઝર્ટ ઝૂઓલોજિકલ પાર્ક. અહીં રણપ્રદેશની કુદરતી રચના, રેતીના ટેકરા, અર્ધ-શુષ્ક વનસ્પતિ અને ખુલ્લા લેન્ડસ્કેપને ડિઝાઇનનો આધાર બનાવવાનો વિચાર છે.આથી મુલાકાતીઓને માત્ર પ્રાણીઓના પાંજરા જોવા કરતાં એક સંપૂર્ણ પર્યાવરણીય દૃશ્યનો અનુભવ મળે તેવી શક્યતા છે. રણમાં ઓછા પાણીમાં જીવતા પ્રાણીઓ કેવી રીતે અનુકૂલન કરે છે, ગરમીથી બચવા માટે તેઓ કયા ઉપાયો અપનાવે છે, રાત્રિચર પ્રાણીઓનું જીવનચક્ર કેવું હોય છે અને અર્ધ-શુષ્ક વિસ્તારોમાં ખોરાકની સાંકળ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે—આવી બાબતોને સમજાવવા માટે ઇન્ટરપ્રિટેશન સુવિધાઓ ઉપયોગી બની શકે છે.વિશ્વના અન્ય રણપ્રદેશોને પણ આ થીમ સાથે જોડવાની યોજના છે. આફ્રિકન અને ઓસ્ટ્રેલિયન રણ વિસ્તારના પ્રાણીઓને પણ પ્રસ્તાવિત પ્રાણી સંગ્રહમાં સ્થાન આપવાનું જણાવાયું છે.
આફ્રિકાથી ઓસ્ટ્રેલિયા સુધીના પ્રાણીઓ
વિદેશી પ્રાણીઓનો વિભાગ પણ મુલાકાતીઓ માટે મોટું આકર્ષણ બની શકે છે. પ્રસ્તાવિત યાદીમાં આફ્રિકન પરિસ્થિતિ સાથે સંકળાયેલી વિવિધ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.તેમાં ગ્રેવી ઝેબ્રા, સ્કિમિટર ઓરિક્સ, આફ્રિકન કુડુ, સ્પ્રિંગબોક, વિવિધ ગેઝેલ, બ્લેક રાઈનોસેરોસ, મીરકેટ અને ઓસ્ટ્રિચ જેવી પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થવાનો ઉલ્લેખ છે. આ ઉપરાંત જિરાફ, આફ્રિકન ચીતો, આફ્રિકન સિંહ અને ફેનેક ફોક્સ જેવી પ્રજાતિઓ અંગે પણ પ્રસ્તાવિત આયોજનની માહિતી આપવામાં આવી છે. ઓસ્ટ્રેલિયન રણપ્રદેશના પ્રતિનિધિ તરીકે કાંગારુ, ઇમુ અને વોલેબી પણ પ્રસ્તાવિત આકર્ષણોમાં છે. એટલે ડીસા ખાતે મુલાકાતીઓને ગુજરાતના અર્ધ-રણપ્રદેશથી લઈને આફ્રિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયાના સૂકા પ્રદેશો સુધીની વન્યજીવ વૈવિધ્યતાનો એક જ સંકુલમાં પરિચય મળી શકે છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રજાતિઓનો સમાવેશ માત્ર મનોરંજન માટે નહીં પરંતુ અલગ ખંડોમાં પ્રાણીઓ કેવી રીતે અલગ પર્યાવરણમાં અનુકૂલન કરે છે તે સમજાવવા માટે પણ ઉપયોગી બની શકે છે.
રેસ્ક્યુ અને કન્ઝર્વેશન બ્રીડિંગ પણ મહત્વનું
ડીસાના પ્રસ્તાવિત પાર્કને માત્ર પ્રવાસન કેન્દ્ર તરીકે જોવામાં આવતું નથી. સરકારી આયોજનમાં વન્યજીવ રેસ્ક્યુ, પુનર્વસન, સંરક્ષણ પ્રજનન અને પર્યાવરણ શિક્ષણને પણ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. વન્યજીવ સંરક્ષણના ક્ષેત્રમાં આધુનિક ઝૂની ભૂમિકા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બદલાઈ છે. હવે પ્રાણી સંગ્રહાલયનું મહત્વ માત્ર લોકોને પ્રાણીઓ બતાવવા પૂરતું નથી. દુર્લભ પ્રજાતિઓના સંરક્ષણ, વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ, પશુચિકિત્સા, ઇજાગ્રસ્ત પ્રાણીઓની સારવાર અને સંરક્ષણ પ્રજનન જેવી કામગીરી પણ મહત્વપૂર્ણ બને છે. જો ડીસા પ્રોજેક્ટમાં આ તમામ સુવિધાઓ વ્યવસ્થિત રીતે વિકસાવવામાં આવે તો ઉત્તર ગુજરાતને એક વિશેષ વન્યજીવ સંરક્ષણ કેન્દ્ર મળી શકે છે. ખાસ કરીને અર્ધ-રણ અને સૂકા પ્રદેશના પ્રાણીઓ માટે આ પ્રકારની સંસ્થા સંશોધન અને જાગૃતિમાં ઉપયોગી બની શકે છે.
રણના પ્રાણીઓની દુનિયા બાળકો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ
આ પ્રોજેક્ટનો એક મહત્વનો પાસો પર્યાવરણ શિક્ષણ છે. આજે ઘણા બાળકો અને યુવાનો માટે વન્યજીવનો પરિચય પુસ્તકો, મોબાઈલ અને ટેલિવિઝન સુધી મર્યાદિત રહે છે. જો કોઈ સ્થળે તેઓ પ્રાણીઓને તેમની પર્યાવરણીય પૃષ્ઠભૂમિ સાથે જોઈ શકે તો શૈક્ષણિક અનુભવ વધુ અસરકારક બની શકે છે. ઇન્ટરપ્રિટેશન સેન્ટર દ્વારા પ્રાણીઓની માહિતી, રણનું પર્યાવરણ, પાણીનું મહત્વ, માનવ-વન્યજીવ સંબંધ અને કુદરતી સંસાધનોના સંરક્ષણ અંગે પ્રદર્શન તૈયાર કરી શકાય છે. વિદ્યાર્થીઓ માટે માર્ગદર્શિત શૈક્ષણિક પ્રવાસ, પ્રકૃતિ અભ્યાસ, પક્ષી નિરીક્ષણ, રેપ્ટાઈલ્સ અંગેની માહિતી અને રણપ્રદેશની વનસ્પતિ જેવા વિષયો પર કાર્યક્રમો ભવિષ્યમાં વિકસાવી શકાય તેવી સંભાવના છે.
એક જ સ્થળે Aviary, Reptile House અને Butterfly Park
ડીસાના પ્રોજેક્ટમાં પ્રાણીઓની મુખ્ય સફારી ઉપરાંત અનેક અન્ય સુવિધાઓનો પણ સમાવેશ થવાનો છે. તેમાં એવિયરી, રેપ્ટાઈલ હાઉસ, બટરફ્લાય પાર્ક, એક્વેરિયમ અને રેઈનફોરેસ્ટ બાયોમનો સમાવેશ થાય છે. આ વ્યવસ્થા પ્રોજેક્ટને માત્ર ડેઝર્ટ ઝૂ તરીકે નહીં પરંતુ વિવિધ પ્રકારના કુદરતી આવાસને રજૂ કરતા મોટા ઝૂઓલોજિકલ સંકુલનું સ્વરૂપ આપી શકે છે. રેપ્ટાઈલ હાઉસમાં સરિસૃપોની વિવિધતા વિશે સમજ આપી શકાય, જ્યારે બટરફ્લાય પાર્કમાં સ્થાનિક પરાગસંચયક જીવસૃષ્ટિ અને વનસ્પતિ વચ્ચેના સંબંધને સમજાવવાની તક મળી શકે. એવિયરી પક્ષીપ્રેમીઓ માટે આકર્ષણ બની શકે છે. એક્વેરિયમ અને રેઈનફોરેસ્ટ બાયોમ ઉમેરવાથી મુલાકાતીઓને રણપ્રદેશની થીમ ઉપરાંત અન્ય પર્યાવરણ તંત્રોની પણ ઝલક મળશે.
પ્રવાસીઓ માટે સુવિધાઓ પણ વિશાળ
મોટા વન્યજીવ પાર્કની સફળતા માત્ર પ્રાણીઓ પર આધારિત નથી. મુલાકાતીઓ માટે આરામદાયક અને વ્યવસ્થિત સુવિધાઓ પણ એટલી જ જરૂરી છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રોજેક્ટમાં ફૂડ કોર્ટ, સોવેનિયર શોપ, ગોલ્ફ કાર્ટ સેવા અને અન્ય મુલાકાતી સુવિધાઓનો સમાવેશ કરવાની યોજના છે. 103 હેક્ટર જેટલા વિશાળ વિસ્તારમાં ચાલીને સમગ્ર પાર્ક જોવું દરેક માટે સરળ ન હોય. આવી સ્થિતિમાં ગોલ્ફ કાર્ટ અથવા નિયંત્રિત આંતરિક પરિવહન વ્યવસ્થા વડીલો, બાળકો અને દિવ્યાંગ મુલાકાતીઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે. આગામી તબક્કામાં પાર્કિંગ, ટિકિટિંગ, પ્રવેશ વ્યવસ્થા, વેઈટિંગ એરિયા, પીવાના પાણી, આરોગ્ય-સલામતી, ફર્સ્ટ એઇડ અને માર્ગદર્શન જેવી સુવિધાઓ કેવી રીતે વિકસાવવામાં આવે છે તે પણ પ્રોજેક્ટની મુલાકાતી ક્ષમતા નક્કી કરશે.
પાણી અને વીજળી માટે Green Technology પર ભાર
રણપ્રદેશ આધારિત વિશાળ પ્રોજેક્ટ સામે સૌથી મોટો પ્રશ્ન કુદરતી સંસાધનોનો છે. ખાસ કરીને પાણીનો વપરાશ, કચરાનું સંચાલન અને ઊર્જાની જરૂરિયાત મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે.અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે પ્રોજેક્ટમાં Rainwater Harvesting, Sewage Treatment Plant, Solid Waste Management, Solar Energy, Native Plantation અને Green Buffer Zones જેવી વ્યવસ્થાઓનો સમાવેશ કરવાનો છે. આ આયોજન સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવે તો પાર્ક પોતાની પર્યાવરણીય અસર ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી શકશે. રેનવોટર હાર્વેસ્ટિંગથી વરસાદી પાણીનું સંચય, STPથી ગંદા પાણીની સારવાર અને સોલાર એનર્જીથી વીજળીની જરૂરિયાતનો એક ભાગ પૂરો કરવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. સ્થાનિક વનસ્પતિનું વાવેતર પણ મહત્વપૂર્ણ છે. બહારથી લાવવામાં આવેલી પાણી-વધુ માંગતી વનસ્પતિની જગ્યાએ સ્થાનિક હવામાનને અનુકૂળ પ્રજાતિઓ પસંદ કરવાથી પાણીની બચત અને સ્થાનિક પર્યાવરણીય ઓળખ બંને જાળવી શકાય.
બનાસ નદી અને કુદરતી રેતીના ટેકરા બનશે ડિઝાઇનનો આધાર
જૂના ડીસાની પસંદગી પાછળ માત્ર જમીનની ઉપલબ્ધતા જ કારણ નથી. અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે અહીં કુદરતી રેતીના ટેકરા, અર્ધ-રણ જેવી ભૂપ્રકૃતિ અને બનાસ નદીની નજીકતા પ્રોજેક્ટની થીમ સાથે સુસંગત છે. રોડ અને રેલવે કનેક્ટિવિટી પણ પ્રવાસન માટે અનુકૂળ પરિબળ છે.જો કુદરતી ભૂપ્રકૃતિનો મોટો ભાગ જાળવી રાખીને વિકાસ કરવામાં આવે તો પાર્કનો અનુભવ વધુ વાસ્તવિક બની શકે છે. રણપ્રદેશનું સૌંદર્ય માત્ર રેતીમાં નથી; તેમાં ખાસ પ્રકારની વનસ્પતિ, ખુલ્લું આકાશ, પવનથી બદલાતી ભૂપ્રકૃતિ અને ગરમ-સૂકા હવામાનને અનુકૂળ જીવસૃષ્ટિનો પણ સમાવેશ થાય છે. આથી પ્રોજેક્ટ માટે સૌથી મોટો પડકાર એ રહેશે કે આધુનિક પ્રવાસન સુવિધાઓ ઊભી કરતી વખતે કુદરતી રણપ્રદેશની ઓળખ કેટલી જાળવી શકાય.
ઉત્તર ગુજરાતના Tourism Circuitને મળશે નવી દિશા
ડીસા પાસે આવનારો આ પ્રોજેક્ટ માત્ર બનાસકાંઠા પૂરતો મર્યાદિત રહે તેવી શક્યતા નથી. ઉત્તર ગુજરાતમાં પહેલેથી જ ધાર્મિક, ઐતિહાસિક અને સરહદી પ્રવાસન સ્થળો છે. વડનગર, અંબાજી અને નડાબેટ જેવા સ્થળો સાથે ડેઝર્ટ ઝૂ અને નાઈટ સફારીને જોડવામાં આવે તો લાંબા સમયના પ્રવાસન સર્કિટનું નિર્માણ થઈ શકે છે. અધિકારીઓએ પણ આ સ્થળોને એકબીજા સાથે જોડવાની સંભાવના દર્શાવી છે. ઉદાહરણ તરીકે અમદાવાદથી ઉત્તર ગુજરાત તરફ આવતા પ્રવાસીઓ માટે એક પ્રવાસમાં ઐતિહાસિક સ્થળ, ધાર્મિક સ્થળ, સરહદી પ્રવાસન અને વન્યજીવ અનુભવ—આ ચારેય પ્રકારના વિકલ્પો ઉપલબ્ધ થઈ શકે.આવી સ્થિતિમાં ડીસા માત્ર રસ્તામાંથી પસાર થવાનું શહેર નહીં રહે, પરંતુ પ્રવાસીઓ માટે રોકાણ અને મનોરંજનનું અલગ કેન્દ્ર બની શકે છે.
સ્થાનિક રોજગારી માટે નવી તક
વિશાળ પ્રવાસન પ્રોજેક્ટનો સીધો લાભ સ્થાનિક રોજગારને મળી શકે છે. નાઈટ સફારી, ઝૂ મેનેજમેન્ટ, પશુ સંભાળ, વેટરનરી સેવા, સુરક્ષા, સફાઈ, વાહનવ્યવસ્થા, બાગાયત, ફૂડ કોર્ટ, ટિકિટિંગ અને માર્ગદર્શન જેવી કામગીરીમાં માનવબળની જરૂર પડશે. તે ઉપરાંત હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ, ટેક્સી, સ્થાનિક પરિવહન, હસ્તકલા અને અન્ય પ્રવાસન આધારિત વ્યવસાયોને પણ પરોક્ષ લાભ મળી શકે છે. સ્થાનિક યુવાનોને વન્યજીવ માર્ગદર્શક, નેચર એજ્યુકેટર, મુલાકાતી સહાયક અને અન્ય કુશળ સેવાઓ માટે તાલીમ આપવામાં આવે તો પ્રોજેક્ટનો લાભ આસપાસના ગામો સુધી પહોંચાડી શકાય.
પરંતુ પડકારો પણ એટલા જ મહત્વના
₹542 કરોડથી વધુના ખર્ચે 103 હેક્ટરમાં વિકસાવાતો આ પ્રોજેક્ટ મહત્વાકાંક્ષી છે. તેથી તેની સફળતા માત્ર બાંધકામથી નક્કી નહીં થાય. પ્રાણીઓની યોગ્ય સંભાળ, પાણીની ઉપલબ્ધતા, રાત્રિ દરમિયાન સલામતી, પશુચિકિત્સા, ક્વોરન્ટાઈન, કચરાનું વૈજ્ઞાનિક સંચાલન અને મુલાકાતીઓની ભીડનું નિયંત્રણ જેવા મુદ્દા સતત ધ્યાન માગશે.વિદેશી પ્રાણીઓને ભારતીય હવામાનમાં રાખવા માટે પણ વૈજ્ઞાનિક વ્યવસ્થા જરૂરી રહેશે. દરેક પ્રજાતિ માટે તાપમાન, આહાર, પાણી, છાંયો, નિવાસ અને આરોગ્યની અલગ જરૂરિયાત હોય છે. નાઈટ સફારીમાં પ્રકાશ અને અવાજનું નિયંત્રણ પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. રાત્રિચર પ્રાણીઓ માટે મુલાકાતીઓનો અનુભવ અને પ્રાણીઓના કલ્યાણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી બનશે. CZAની મંજૂરી મળવી એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે, પરંતુ ત્યારબાદના નિર્માણ, પ્રાણી સંભાળ, વ્યવસ્થાપન અને કામગીરીના તબક્કાઓ પણ એટલા જ નિર્ણાયક રહેશે.
ડીસાની ઓળખ હવે માત્ર રણ નહીં, Wildlife Destination તરીકે?
જો આયોજન પ્રમાણે પ્રોજેક્ટ વિકસે અને સફળતાપૂર્વક સંચાલિત થાય તો ડીસાની ઓળખમાં મોટો ફેરફાર આવી શકે છે. હાલમાં ઉત્તર ગુજરાતમાં પ્રવાસીઓ માટે અનેક સ્થળો હોવા છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણની ડેઝર્ટ થીમ નાઈટ સફારી જેવી વિશિષ્ટ સુવિધા નથી.આ પ્રોજેક્ટ ગુજરાતના વન્યજીવ પ્રવાસન ક્ષેત્રમાં એક નવો પ્રયોગ બની શકે છે. ગીર સિંહ માટે, કચ્છ રણોત્સવ માટે અને વેલાવદર કાળિયાર માટે જાણીતા છે; એ જ રીતે ડીસા ભવિષ્યમાં ડેઝર્ટ-થીમ નાઈટ સફારી માટે પોતાની આગવી ઓળખ બનાવી શકે છે. આ રીતે જોવામાં આવે તો આ માત્ર ₹542.14 કરોડનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ નથી. તે ઉત્તર ગુજરાતના પ્રવાસન અર્થતંત્ર, વન્યજીવ શિક્ષણ અને સંરક્ષણની દિશામાં લાંબા ગાળાનું રોકાણ બની શકે છે.
હવે નજર અમલીકરણ પર
CZAની મંજૂરી મળતાં ડીસા ડેઝર્ટ ઝૂ અને નાઈટ સફારી પ્રોજેક્ટે મહત્વનો અવરોધ પાર કર્યો છે. હવે આગળનું ધ્યાન બાંધકામ, લેન્ડસ્કેપિંગ, પ્રાણી એન્ક્લોઝર, સંરક્ષણ સુવિધાઓ, આંતરિક પરિવહન, પાણી-ઊર્જા વ્યવસ્થા અને મુલાકાતી સુવિધાઓના વિકાસ પર રહેશે.
સરકાર તેને ઉત્તર ગુજરાતના એક મોટા Wildlife અને Eco-tourism destination તરીકે વિકસાવવા માગે છે. જો પર્યાવરણને નુકસાન ઓછું રાખીને, પ્રાણીઓના કલ્યાણને કેન્દ્રસ્થાને રાખીને અને સ્થાનિક લોકોને આર્થિક રીતે જોડીને પ્રોજેક્ટ આગળ વધે, તો ડીસાનું આ ડેઝર્ટ પાર્ક ગુજરાત માટે એક નવી ઓળખ ઊભી કરી શકે છે.
એક તરફ રેતીના ટેકરા, બીજી તરફ બનાસ નદીનો વિસ્તાર અને વચ્ચે વિશ્વના વિવિધ રણપ્રદેશોના પ્રાણીઓ—આવો અનુભવ ઉત્તર ગુજરાતમાં ઊભો કરવાની કલ્પનાને હવે CZAની મંજૂરીથી વહીવટી મજબૂતી મળી છે. આગામી વર્ષોમાં આ કલ્પના વાસ્તવિક રૂપ લે છે કે નહીં અને ડીસા ખરેખર એશિયાના અનોખા ડેઝર્ટ નાઈટ સફારી ડેસ્ટિનેશન તરીકે ઉભરી આવે છે કે નહીં, તેના પર હવે સમગ્ર ઉત્તર ગુજરાતની નજર રહેશે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ પણ વાંચો :
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
