₹15 લાખ કરોડના આક્ષેપોથી બજાર હચમચ્યું

LICના રોકાણવાળી રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ પર સેબીની કાર્યવાહી, રોકાણકારો ચિંતિત

04 June , 2026 Gujarat Updates Team: ભારતીય શેરબજારમાં ઘણી વખત એવી ઘટનાઓ સર્જાય છે જે માત્ર એક કંપની સુધી મર્યાદિત રહેતી નથી પરંતુ સમગ્ર કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ અને રોકાણકારોના વિશ્વાસને ઝંઝોડી નાખે છે. હાલમાં જ્વેલરી અને ગોલ્ડ રિફાઇનિંગ ક્ષેત્રની જાણીતી કંપની રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ લિમિટેડ સામે સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) દ્વારા કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી એવો જ એક મોટો બનાવ બની રહ્યો છે.

સેબીના વચગાળાના આદેશમાં કંપની પર આશરે ₹15.15 લાખ કરોડની આવક અંગે ભ્રામક રજૂઆત, સહાયક કંપનીઓના નાણાકીય હિસાબોમાં પારદર્શિતાનો અભાવ, સંબંધિત પક્ષો સાથેના વ્યવહારોમાં ગેરરીતિ અને કંપનીના ભંડોળના સંભવિત ડાયવર્ઝન જેવા ગંભીર આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે.

આ સમાચાર સામે આવતા જ રાજેશ એક્સપોર્ટ્સના શેરોમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી અને શેર નીચલી સર્કિટમાં પહોંચી ગયો. માત્ર કંપની જ નહીં પરંતુ તેમાં નોંધપાત્ર હિસ્સો ધરાવતી LIC સહિતના સંસ્થાગત રોકાણકારો પણ દબાણમાં આવ્યા.

ક્યારે ચાલુ થઇ રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ અને કોને ચાલુ કરી ?
રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ લિમિટેડની સ્થાપના વર્ષ 1989માં ઉદ્યોગપતિ રાજેશ મહેતા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. બેંગલુરુ સ્થિત આ કંપની શરૂઆતમાં સોનાના આભૂષણોના નિકાસકાર તરીકે ઓળખાતી હતી.સમય જતાં કંપનીએ ગોલ્ડ રિફાઇનિંગ, ગોલ્ડ ટ્રેડિંગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બુલિયન માર્કેટમાં પોતાનું મજબૂત સ્થાન બનાવ્યું. એક સમય એવો હતો જ્યારે કંપની વિશ્વની સૌથી મોટી ગોલ્ડ પ્રોસેસિંગ કંપનીઓમાં સામેલ ગણાતી હતી. રાજેશ મહેતા કંપનીના સ્થાપક, પ્રમોટર અને મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી (CEO) તરીકે લાંબા સમયથી સંકળાયેલા છે.

વેલકેમ્બી અધિગ્રહણથી વૈશ્વિક ઓળખ
વર્ષ 2015માં રાજેશ એક્સપોર્ટ્સે સ્વિટ્ઝરલેન્ડ સ્થિત વિશ્વપ્રસિદ્ધ ગોલ્ડ રિફાઇનરી Valcambi SAનું અધિગ્રહણ કર્યું હતું.તે સમયે આ સોદો ભારતીય કોર્પોરેટ ઇતિહાસમાં સૌથી ચર્ચાસ્પદ આંતરરાષ્ટ્રીય અધિગ્રહણોમાં ગણાયો હતો. વેલકેમ્બી દ્વારા વિશ્વભરમાં મોટી માત્રામાં સોનાનું શુદ્ધિકરણ થતું હોવાથી રાજેશ એક્સપોર્ટ્સની વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા વધી હતી. પરંતુ આજે એ જ વેલકેમ્બી કંપની સેબીની તપાસના કેન્દ્રમાં આવી ગઈ છે.

કંપનીનું ટર્નઓવર ખરેખર કેટલું મોટું હતું?
રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ સતત ભારતમાં સૌથી વધુ આવક ધરાવતી કંપનીઓમાં સ્થાન મેળવે છે.તાજેતરના વર્ષોમાં કંપનીની સંકલિત આવક (Consolidated Revenue) લાખો કરોડ રૂપિયાના સ્તરે પહોંચી હતી.

છેલ્લા વર્ષોની અંદાજિત આવક

• FY21 : ₹2.58 લાખ કરોડ
• FY22 : ₹2.43 લાખ કરોડ
• FY23 : ₹3.39 લાખ કરોડ
• FY24 : ₹2.80 લાખ કરોડ
• FY25 : ₹4.23 લાખ કરોડ
• FY26 : ₹7.78 લાખ કરોડ (રિપોર્ટેડ)

આ આંકડા જોતા કોઈપણ રોકાણકાર કંપનીને વૈશ્વિક ગોલ્ડ જાયન્ટ તરીકે જોતો હતો.

પરંતુ સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) નો સવાલ છે કે આ આવકનો મોટો હિસ્સો ખરેખર ક્યાંથી આવ્યો?

સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) નો સૌથી મોટો આરોપ
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) અનુસાર રાજેશ એક્સપોર્ટ્સની કુલ સંકલિત આવકમાંથી 97 થી 99 ટકા આવક સહાયક કંપનીઓ અને સ્ટેપ-ડાઉન સબસિડિયરીઝમાંથી દર્શાવવામાં આવી હતી.આવકના મૂળ સ્ત્રોત તરીકે દર્શાવવામાં આવેલી અનેક કંપનીઓ અંગે પૂરતા જાહેર દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ નહોતા. સરળ ભાષામાં કહીએ તો રોકાણકારોને માત્ર મોટી આવકના આંકડા દેખાતા હતા, પરંતુ આ આવક સર્જનારી કંપનીઓ વિશે પૂરતી માહિતી ઉપલબ્ધ નહોતી.આ જ બાબત સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) માટે સૌથી મોટી ચિંતા બની. SEBIએ BDO India Services LLPને ફોરેન્સિક ઓડિટર તરીકે નિયુક્ત કરીને રાજેશ એક્સપોર્ટ્સના નાણાકીય વ્યવહારોની વિશેષ તપાસ કરાવી હતી.

₹15.15 લાખ કરોડનો આંકડો કેમ મહત્વનો?
ઘણા રોકાણકારો માટે ₹15 લાખ કરોડનો આંકડો ચોંકાવનારો છે.પરંતુ અહીં સમજવાની વાત એ છે કે સેબી એવો આરોપ મૂકે છે કે FY21 થી FY25 વચ્ચે દર્શાવવામાં આવેલી આશરે ₹15.15 લાખ કરોડની આવકને પૂરતા પુરાવા દ્વારા સમર્થન મળતું નથી. જો આ આરોપો સાચા સાબિત થાય તો બજાર વર્ષો સુધી જે કદની કંપની માની રહ્યું હતું તે વાસ્તવિકતા કરતાં ઘણી જુદી હોઈ શકે છે. આથી માત્ર આંકડાઓ નહીં પરંતુ કંપનીની વિશ્વસનીયતા જ પ્રશ્નચિહ્ન હેઠળ આવી ગઈ છે.

વેલકેમ્બીનો રહસ્યમય મુદ્દો
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) ના આદેશમાં સૌથી વધુ ચર્ચા વેલકેમ્બી અંગે થઈ છે.રાજેશ એક્સપોર્ટ્સએ વેલકેમ્બીને ગ્રુપની મુખ્ય ઓપરેટિંગ કંપની તરીકે રજૂ કરી હતી. પરંતુ તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે વેલકેમ્બીની સ્વતંત્ર ઓડિટેડ આવક અને ગ્રુપની સંકલિત આવક વચ્ચે વિશાળ તફાવત જોવા મળે છે. જો મુખ્ય આવક સર્જનારી કંપનીના હિસાબ અને ગ્રુપના હિસાબોમાં મોટો અંતર હોય તો રોકાણકારો માટે તે ગંભીર ચેતવણી સમાન છે.

અફ્લુએન્સ શેર્સ એન્ડ સ્ટોક્સનો વિવાદ
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) એ કંપનીના સ્ટેન્ડઅલોન વ્યવહારોમાં પણ ગેરરીતિની શંકા વ્યક્ત કરી છે.તપાસ મુજબ FY22 થી FY24 દરમિયાન અફ્લુએન્સ શેર્સ એન્ડ સ્ટોક્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ સાથે હજારો કરોડના વેચાણ અને ખરીદીના વ્યવહારો નોંધાયા હતા. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે સામે પક્ષે આવા વ્યવહારો થયાનો ઇનકાર કર્યો હતો. જો આ આરોપો સાબિત થાય તો કંપનીના ટર્નઓવરને કૃત્રિમ રીતે મોટું દર્શાવવાનો પ્રયાસ થયો હોવાની શક્યતા ઉભી થાય છે.

₹926 કરોડના ફંડ ટ્રાન્સફરનો મુદ્દો
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) એ કંપનીના ભંડોળના ઉપયોગ અંગે પણ ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે.તપાસમાં પ્રમોટર રાજેશ મહેતા, સિદ્ધાર્થ મહેતા અને સંબંધિત એકમો સાથે કરોડો રૂપિયાના ટ્રાન્સફર સામે આવ્યા.નિયમ મુજબ આવા વ્યવહારો માટે બોર્ડ અને ઓડિટ કમિટીની મંજૂરી તથા યોગ્ય જાહેર ખુલાસા જરૂરી હોય છે. સેબીનું માનવું છે કે કેટલીક ટ્રાન્ઝેક્શન સંબંધિત પક્ષ વ્યવહાર તરીકે યોગ્ય રીતે જાહેર કરવામાં આવી નહોતી.

ટ્રેડ રિસીવેબલ્સથી શરૂ થયો આખો વિવાદ
આ સમગ્ર કેસની શરૂઆત એક શેરહોલ્ડરની ફરિયાદથી થઈ હતી.ફરિયાદમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે રાજેશ એક્સપોર્ટ્સના હજારો કરોડ રૂપિયાના રિસીવેબલ્સ લાંબા સમયથી વસૂલ થયા વગર પડ્યા હતા. વેચાણ બાદ રોકડ પ્રવાહ ન આવે અને રિસીવેબલ્સ સતત વધતા રહે તો તે કોઈપણ કંપની માટે જોખમની નિશાની ગણાય છે. પછી તપાસ દરમિયાન આશરે ₹2,914 કરોડના રિસીવેબલ્સ એડજસ્ટમેન્ટ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા થયા.

શેરહોલ્ડરની ફરિયાદ બાદ સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) એ પ્રાથમિક તપાસ શરૂ કરી હતી અને ત્યારબાદ કંપનીના નાણાકીય હિસાબો, સહાયક કંપનીઓની આવક, ટ્રેડ રિસીવેબલ્સ, સંબંધિત પક્ષ વ્યવહારો (Related Party Transactions) અને ભંડોળના પ્રવાહની તપાસ કરવા માટે BDO India Services LLPની નિમણૂક કરી હતી.

ફોરેન્સિક ઓડિટ દરમિયાન મુખ્ય મુદ્દાઓમાં સામેલ હતા:

• સહાયક અને સ્ટેપ-ડાઉન સહાયક કંપનીઓની આવકની ચકાસણી
• ટ્રેડ રિસીવેબલ્સ અને તેની વસૂલાત
• ફંડ ટ્રાન્સફર અને સંબંધિત પક્ષ વ્યવહારો
• એકાઉન્ટિંગ રેકોર્ડ્સ અને સપોર્ટિંગ દસ્તાવેજોની ઉપલબ્ધતા
• સંકલિત (Consolidated) અને સ્વતંત્ર (Standalone) નાણાકીય હિસાબોની વિશ્વસનીયતા

SEBIના વચગાળાના આદેશ મુજબ, ફોરેન્સિક ઓડિટરને કેટલીક જરૂરી માહિતી, એકાઉન્ટિંગ સિસ્ટમ્સ અને સપોર્ટિંગ દસ્તાવેજો સમયસર અથવા સંપૂર્ણ રીતે ઉપલબ્ધ ન થતાં કેટલીક ટ્રાન્ઝેક્શન્સની સ્વતંત્ર ચકાસણી મર્યાદિત રહી હતી.

• BDO Indiaએ અંતિમ રીતે “ફ્રોડ થયો છે” એવો નિષ્કર્ષ જાહેર કર્યો નથી.
• SEBIએ BDOના ફોરેન્સિક ઓડિટ રિપોર્ટ અને અન્ય તપાસના આધારે prima facie (પ્રાથમિક) તારણો રજૂ કર્યા છે.
• મામલો હજુ અંતિમ નિર્ણય સુધી પહોંચ્યો નથી અને કંપનીને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક મળશે.

કંપનીનો બચાવ
રાજેશ એક્સપોર્ટ્સે તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. કંપનીનું કહેવું છે કે તેના નાણાકીય ખુલાસા યોગ્ય હતા અને સેબી દ્વારા કરવામાં આવેલા કેટલાક તારણો સાથે તે સહમત નથી. કંપનીએ આદેશને વચગાળાનો ગણાવી પોતાની રજૂઆત કરવાની તૈયારી દર્શાવી છે.

શેરબજાર પર અસર
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) ના આદેશ પછી શેરબજારમાં રાજેશ એક્સપોર્ટ્સના શેરમાં ભારે દબાણ જોવા મળ્યું.એક સમયનો ₹1,000થી વધુ ભાવ ધરાવતો શેર હવે તેના ઉચ્ચતમ સ્તરથી ઘણો નીચે આવી ગયો છેબજાર માટે આ ઘટના માત્ર એક શેરની નહીં પરંતુ કોર્પોરેટ ગવર્નન્સની વિશ્વસનીયતાની પરીક્ષા બની ગઈ છે.

LIC અને FII રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય
રાજેશ એક્સપોર્ટ્સમાં LIC સહિત અનેક સંસ્થાગત રોકાણકારોનો હિસ્સો છે.જ્યારે કોઈ મોટી લિસ્ટેડ કંપની સામે આવા આરોપો સામે આવે ત્યારે માત્ર રિટેલ રોકાણકારો જ નહીં પરંતુ મોટા ફંડ મેનેજરો અને વિદેશી રોકાણકારો પણ સાવચેત બની જાય છે. આ કેસ દર્શાવે છે કે માત્ર મોટી આવક અને મોટા બ્રાન્ડ નામના આધારે રોકાણ કરવું જોખમી બની શકે છે.

રોકાણકારો માટે પાંચ મહત્વના પાઠ

માત્ર આવક નહીં, રોકડ પ્રવાહ જુઓ : મોટું વેચાણ હોવું પૂરતું નથી. વેચાણ સામે રોકડ આવી રહી છે કે નહીં તે વધુ મહત્વનું છે.

રિસીવેબલ્સ પર નજર રાખો: વર્ષો સુધી વસૂલ ન થતા રિસીવેબલ્સ જોખમની નિશાની હોઈ શકે છે.

સહાયક કંપનીઓના હિસાબ વાંચો : જ્યારે મોટાભાગની આવક સબસિડિયરીમાંથી આવે ત્યારે તેમની માહિતી સમજવી જરૂરી બને છે.

સંબંધિત પક્ષ વ્યવહારો તપાસો: પ્રમોટર અને કંપની વચ્ચેના નાણાકીય વ્યવહારો પારદર્શક હોવા જોઈએ.

કોર્પોરેટ ગવર્નન્સને મહત્વ આપો: સારા ગવર્નન્સ વગર કોઈપણ મોટી કંપનીમાં જોખમ રહેલું હોય છે.

આગળ શું?
હાલમાં સેબીનો આદેશ વચગાળાનો છે. અંતિમ નિર્ણય આવવાનો બાકી છે.રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે અને પોતાની બાજુ રજૂ કરવાની તૈયારી દર્શાવી છે. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે સેબીના આરોપો કેટલા પ્રમાણમાં સાચા છે અને કંપની સામે આગળ કઈ કાર્યવાહી થાય છે. પરંતુ એક વાત નિશ્ચિત છે કે આ કેસ ભારતીય શેરબજારના ઇતિહાસમાં કોર્પોરેટ પારદર્શિતા અને રોકાણકાર સુરક્ષાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ કેસોમાંથી એક તરીકે યાદ રહેશે.

રાજેશ એક્સપોર્ટ્સનો કેસ માત્ર એક કંપનીનો વિવાદ નથી. આ ઘટના રોકાણકારોને યાદ અપાવે છે કે બજારમાં ચમકતા આંકડા હંમેશા હકીકત દર્શાવતા નથી. લાખો કરોડના ટર્નઓવર પાછળની વ્યવસાયિક વાસ્તવિકતા, નાણાકીય પારદર્શિતા અને મેનેજમેન્ટની વિશ્વસનીયતા એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.જ્યાં વિશ્વાસ તૂટે છે ત્યાં મૂલ્યાંકન તૂટી પડે છે. અને શેરબજારમાં વિશ્વાસ જ સૌથી મોટી સંપત્તિ છે.

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo

વેદાંતાની ઊંચી બોલી છતાં અદાણીની જીત

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.