જાણો શું બદલાશે ?
ગુજરાત યુનિવર્સિટીને મોટી સ્વાયત્તતા, શિક્ષણ ક્ષેત્રે નવો અધ્યાય*
05 August 2026 Gujarat Updates Team: ગુજરાતના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાંથી મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમદાવાદ સ્થિત ગુજરાત યુનિવર્સિટીએ ઉચ્ચ શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ પોતાના નામે કરી છે. યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) દ્વારા ગુજરાત યુનિવર્સિટીને ‘Category-II Graded Autonomy’નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. આ સાથે ગુજરાત યુનિવર્સિટી આ પ્રકારની માન્યતા મેળવનારી ગુજરાતની પ્રથમ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી બની છે. આ માત્ર એક શૈક્ષણિક માન્યતા નથી, પરંતુ ગુજરાત યુનિવર્સિટીની આગામી વિકાસયાત્રા માટે અત્યંત મહત્ત્વનું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. Category-II Graded Autonomy મળ્યા બાદ યુનિવર્સિટીને અનેક શૈક્ષણિક અને વહીવટી ક્ષેત્રોમાં વધુ સ્વતંત્રતા મળશે. ખાસ કરીને નવા કોર્સ, પ્રોગ્રામ, વિભાગ, સ્કૂલ અને સેન્ટર શરૂ કરવાની પ્રક્રિયા અગાઉની સરખામણીએ વધુ સરળ બની શકે છે.
UGCએ ગુજરાત યુનિવર્સિટીને Category-II Graded Autonomy આપી છે અને ગુજરાતની કોઈ સ્ટેટ યુનિવર્સિટીને આ દરજ્જો મળ્યો હોય તેવો આ પ્રથમ પ્રસંગ છે. નવા સ્ટેટસને કારણે યુનિવર્સિટી શૈક્ષણિક અને વહીવટી ક્ષેત્રે વધુ લવચીકતા મેળવી શકશે.
શું છે Category-II Graded Autonomy?
UGCએ ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓને તેમની ગુણવત્તા અને કામગીરીના આધારે વધુ સ્વતંત્રતા આપવા માટે વર્ષ 2018માં University Grants Commission (Categorization of Universities for Grant of Graded Autonomy) Regulations, 2018 અમલમાં મૂક્યા હતા.આ વ્યવસ્થા હેઠળ યુનિવર્સિટીઓને Category-I, Category-II અને Category-III એમ અલગ-અલગ શ્રેણીમાં મૂકવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. UGCના મૂળ નિયમો પ્રમાણે Category-I માટે NAAC સ્કોર 3.51 કે તેથી વધુ હોવાની જોગવાઈ છે, જ્યારે Category-II માટે NAACનો સ્કોર 3.26થી 3.50 સુધીનો હોવાની જોગવાઈ દર્શાવવામાં આવી છે. UGC સમયાંતરે આ સંબંધિત નિયમો અને માપદંડોમાં સુધારા પણ કરી શકે છે.
Category-IIનો અર્થ એ નથી કે યુનિવર્સિટી UGC અથવા અન્ય કાયદાકીય નિયંત્રણોમાંથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત થઈ ગઈ છે. તેના બદલે, નક્કી કરેલી શરતો અને નિયમો હેઠળ યુનિવર્સિટીને પોતાના શૈક્ષણિક નિર્ણયો લેવામાં અગાઉ કરતાં વધારે સ્વતંત્રતા મળે છે.
ગુજરાત યુનિવર્સિટી માટે કેમ ઐતિહાસિક સિદ્ધિ?
ગુજરાત યુનિવર્સિટી રાજ્યની સૌથી જૂની અને જાણીતી જાહેર યુનિવર્સિટીઓ પૈકીની એક છે. યુનિવર્સિટીની સ્થાપના 1949માં થઈ હતી અને ત્યારથી ગુજરાતના ઉચ્ચ શિક્ષણમાં તેની અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી છે. હાલ ગુજરાત યુનિવર્સિટીની સત્તાવાર વેબસાઇટ અનુસાર તેની શૈક્ષણિક યાત્રા 76 વર્ષથી વધુની થઈ ચૂકી છે. યુનિવર્સિટી લગભગ 270 એકરના કેમ્પસ સાથે કાર્યરત છે અને તેની સાથે સેંકડો સંલગ્ન સંસ્થાઓ તથા મોટી સંખ્યામાં શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો જોડાયેલા છે. હવે Category-II Graded Autonomy મળતાં યુનિવર્સિટી પરંપરાગત જાહેર યુનિવર્સિટી મોડલમાંથી વધુ સ્વતંત્ર અને ઝડપી નિર્ણય લઈ શકતી શૈક્ષણિક સંસ્થા બનવાની દિશામાં આગળ વધી શકે છે.
નવા કોર્સ શરૂ કરવા માટે મોટી સ્વતંત્રતા
Category-II Autonomyનો સૌથી મોટો ફાયદો નવા શૈક્ષણિક કાર્યક્રમોને લઈને જોવા મળશે. UGCના નિયમો અનુસાર Category-II યુનિવર્સિટી પોતાના હાલના academic frameworkમાં આવતી disciplinesમાં નવા course, programme, department, school અથવા centre શરૂ કરી શકે છે અને તેના માટે UGCની પૂર્વમંજૂરી લેવાની જરૂર રહેતી નથી, જો નવા કાર્યક્રમ માટે સરકાર પાસેથી વધારાનું ભંડોળ માંગવામાં ન આવે. જોકે ડિગ્રી પ્રોગ્રામ માટે UGC દ્વારા માન્ય nomenclature અને અન્ય લાગુ પડતા નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી રહેશે. આ સ્વતંત્રતા ગુજરાત યુનિવર્સિટી માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ટેક્નોલોજી અને રોજગાર બજારમાં ઝડપથી પરિવર્તન આવી રહ્યું છે. Artificial Intelligence, Data Science, Cyber Security, FinTech, Biotechnology, Digital Business, Gaming, Design, Sustainability અને અન્ય ઉભરતાં ક્ષેત્રોમાં વિદ્યાર્થીઓની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. નવી autonomyના કારણે આવા ક્ષેત્રોમાં યુનિવર્સિટી વધુ ઝડપથી શૈક્ષણિક નિર્ણયો લઈ શકશે.
સ્કિલ આધારિત કોર્સ માટે પણ મળશે મોટો ફાયદો
UGCના Category-II નિયમોમાં skill courses માટે પણ ખાસ જોગવાઈ છે.National Skills Qualification Framework એટલે કે NSQF સાથે સુસંગત સ્કિલ કોર્સ યુનિવર્સિટી UGCની પૂર્વમંજૂરી વગર શરૂ કરી શકે છે, જો તે માટે સરકાર પાસેથી વધારાનું ભંડોળ માગવામાં ન આવે. આ ઉપરાંત સ્થાનિક, રાષ્ટ્રીય કે આંતરરાષ્ટ્રીય જરૂરિયાતોને અનુરૂપ નવા અને innovative diploma તથા certificate programmes પણ સંબંધિત statutory authorities અથવા regulatory authoritiesના નિયમોનું પાલન કરીને શરૂ કરી શકાય છે. આ જોગવાઈ વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાસ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે આજના સમયમાં માત્ર ડિગ્રી નહીં પરંતુ industry-oriented skillsની માંગ વધી રહી છે. ગુજરાત યુનિવર્સિટી હવે પોતાની શૈક્ષણિક વ્યવસ્થામાં વધુ industry-linked અને employment-oriented programmes સામેલ કરવાની દિશામાં ઝડપી નિર્ણયો લઈ શકશે.
વિદેશી ફેકલ્ટીની નિમણૂકનો રસ્તો પણ ખુલશે
Category-II Autonomy હેઠળ ગુજરાત યુનિવર્સિટી માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ફેકલ્ટીને જોડવાની શક્યતાઓ પણ વધશે.UGCના નિયમો અનુસાર ભારત સરકારના લાગુ નિયમો અને માર્ગદર્શિકાઓનું પાલન કરીને Category-II યુનિવર્સિટીઓ UGCની અલગ પૂર્વમંજૂરી વિના પાત્ર વિદેશી ફેકલ્ટીને contract અથવા tenureના આધારે નિયુક્ત કરી શકે છે. આ મર્યાદા કુલ sanctioned faculty strength કરતાં વધુમાં વધુ 20 ટકા વધારાની રાખવામાં આવી છે. જોકે આ માટે ફેકલ્ટીની શૈક્ષણિક પૃષ્ઠભૂમિ તથા તેઓ અગાઉ જે સંસ્થામાં ભણાવતા હતા તેની આંતરરાષ્ટ્રીય ranking સહિત UGC દ્વારા નક્કી કરેલી શરતોનું પાલન કરવું પડે છે. ગુજરાત યુનિવર્સિટી માટે આ જોગવાઈ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, કારણ કે વિદેશી પ્રોફેસર, સંશોધક અને વિષય નિષ્ણાતોને જોડવાથી વિદ્યાર્થીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય exposure મળી શકે છે.
વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ વધશે તકો
Category-II Autonomy હેઠળ international students માટે પણ મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.UGCના નિયમો અનુસાર યુનિવર્સિટી meritના આધારે પોતાની મંજૂર domestic student strength કરતાં વધુમાં વધુ 20 ટકા વધારાના વિદેશી વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપી શકે છે. આ ઉપરાંત વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ માટે ફી નક્કી કરવાની પણ યુનિવર્સિટીને સ્વતંત્રતા મળે છે. ગુજરાત યુનિવર્સિટી પહેલેથી જ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની ઓળખ મજબૂત કરવાની દિશામાં પ્રયાસ કરી રહી છે. હવે Category-IIનો દરજ્જો મળવાથી international student recruitment, academic collaborations અને global academic engagementમાં વધારો થવાની સંભાવના છે.
ફેકલ્ટી અને સંશોધકોને આકર્ષવા માટે Incentive System
ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા શિક્ષકો અને સંશોધકોને યુનિવર્સિટીમાં જાળવી રાખવા માટે પણ UGCના નિયમોમાં ખાસ જોગવાઈ છે. Category-II યુનિવર્સિટી merit-based incentive structure બનાવી શકે છે. જોકે તેનો ખર્ચ યુનિવર્સિટીના પોતાના આવકના સ્ત્રોતમાંથી કરવો પડશે અને તેના માટે સરકાર અથવા UGC પાસેથી ભંડોળ લઈ શકાશે નહીં. આ પ્રકારનું incentive system Academic Council, Finance Committee તથા સંબંધિત statutory bodiesની મંજૂરીને આધીન રહેશે. ગુજરાત યુનિવર્સિટી જો આ જોગવાઈનો અસરકારક ઉપયોગ કરે તો દેશ અને વિદેશના પ્રતિભાશાળી faculty members તથા researchersને આકર્ષવામાં મદદ મળી શકે છે.
NIRF Rankingમાં પણ ગુજરાત યુનિવર્સિટી Top-100માં
ગુજરાત યુનિવર્સિટીની તાજેતરની રાષ્ટ્રીય ranking પણ તેની શૈક્ષણિક સ્થિતિ દર્શાવે છે.કેન્દ્ર સરકારના શિક્ષણ મંત્રાલય હેઠળના National Institutional Ranking Framework (NIRF) 2025ના University categoryમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીએ દેશમાં 74મું સ્થાન મેળવ્યું હતું. NIRFના સત્તાવાર આંકડા મુજબ ગુજરાત યુનિવર્સિટીને કુલ 49.74 સ્કોર મળ્યો હતો.
Teaching, Learning & Resourcesમાં 66.95, Research and Professional Practiceમાં 15.63, Graduation Outcomesમાં 82.93, Outreach and Inclusivityમાં 56.30 અને Perceptionમાં 27.50 સ્કોર નોંધાયો હતો.
ખાસ કરીને Graduation Outcomesમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીનો 82.93નો સ્કોર નોંધપાત્ર છે. આ રીતે ગુજરાત યુનિવર્સિટી રાષ્ટ્રીય સ્તરે Top-100 Universitiesમાં સ્થાન ધરાવે છે.
નવી Autonomyથી વિદ્યાર્થીઓને શું ફાયદો?
આ સમગ્ર નિર્ણયનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન છે કે સામાન્ય વિદ્યાર્થીને તેનો શું લાભ મળશે? Category-II Autonomyનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવામાં આવે તો તેનો સીધો લાભ વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચી શકે છે.
સૌથી પહેલો ફાયદો curriculumમાં ઝડપથી ફેરફાર કરવાનો રહેશે. ટેક્નોલોજીના યુગમાં કેટલાક વિષયોમાં syllabus બે-ત્રણ વર્ષમાં જ જૂનો થઈ જાય છે. Artificial Intelligence, Machine Learning, Cyber Security, Data Analytics, Digital Marketing, Gaming, Biotechnology અને Financial Technology જેવા ક્ષેત્રોમાં સતત નવા પરિવર્તનો થાય છે.
યુનિવર્સિટી પાસે વધુ શૈક્ષણિક સ્વતંત્રતા હશે તો બજાર અને ઉદ્યોગની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને નવા કોર્સ અને certificate programmes વધુ ઝડપથી લાવી શકાશે.
બીજો મોટો ફાયદો આંતરરાષ્ટ્રીય exposureનો થઈ શકે છે. વિદેશી ફેકલ્ટી અને international studentsની સંખ્યા વધવાથી campus environment વધુ વૈશ્વિક બની શકે છે.
ત્રીજો ફાયદો employabilityનો છે. NSQF આધારિત skill courses અને industry-oriented diploma તથા certificate programmes વિદ્યાર્થીઓને માત્ર ડિગ્રી નહીં પરંતુ રોજગારલક્ષી કુશળતા મેળવવામાં મદદ કરી શકે છે.
વિદેશમાં કેમ્પસ અંગે શું છે સ્થિતિ?
ગુજરાત યુનિવર્સિટી દ્વારા વિદેશમાં પોતાની શૈક્ષણિક હાજરી વધારવાના પ્રયાસોની પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. ખાસ કરીને આફ્રિકાના યુગાન્ડામાં કેમ્પસ સ્થાપવાની દિશામાં પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં આવી રહી હોવાની માહિતી સામે આવી છે. પરંતુ અહીં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત સમજવી જરૂરી છે.
Category-II Graded Autonomy મળવાથી કોઈ ભારતીય યુનિવર્સિટીને આપમેળે વિદેશમાં કેમ્પસ સ્થાપવાની મંજૂરી મળી જતી નથી.
વિદેશમાં campus અથવા centre શરૂ કરવા માટે ભારત સરકાર, UGCના લાગુ પડતા નિયમો, વિદેશી સરકાર અને અન્ય સંબંધિત regulatory તથા statutory approvalsનું પાલન જરૂરી બની શકે છે. તેથી ગુજરાત યુનિવર્સિટીની Uganda campus યોજના અને Category-II Autonomyને એક જ મંજૂરી તરીકે જોવી યોગ્ય નથી. જોકે વધુ academic autonomy અને internationalisation માટેની સુવિધાઓ યુનિવર્સિટીની વૈશ્વિક વિસ્તરણની વ્યૂહરચનાને મજબૂત બનાવી શકે છે.
પૂર્વ કુલપતિ ડૉ. નીરજા ગુપ્તાના કાર્યકાળમાં પ્રક્રિયા આગળ વધી
ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે ગુજરાત યુનિવર્સિટીની autonomy મેળવવાની પ્રક્રિયામાં યુનિવર્સિટી સ્તરે જરૂરી દરખાસ્ત અને દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. ડૉ. નીરજા ગુપ્તા ગુજરાત યુનિવર્સિટીના પ્રથમ મહિલા કુલપતિ તરીકે પણ જાણીતા રહ્યા છે. આ પ્રક્રિયાના અંતે UGC તરફથી Category-II Graded Autonomy મળતાં હવે ગુજરાત યુનિવર્સિટીને પોતાની academic planningમાં વધુ લવચીકતા પ્રાપ્ત થઈ છે.
આ સિદ્ધિને માત્ર એક વ્યક્તિ કે એક વિભાગની ઉપલબ્ધિ કરતાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીના લાંબા સમયથી ચાલતા institutional development, accreditation, academic performance અને administrationના સંયુક્ત પરિણામ તરીકે જોવી વધુ યોગ્ય રહેશે.
ગુજરાતના ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે પણ મોટો સંકેત
ગુજરાત યુનિવર્સિટીને મળેલી Category-II Graded Autonomyનો પ્રભાવ માત્ર યુનિવર્સિટી પૂરતો સીમિત નહીં રહે. ગુજરાતમાં અનેક સરકારી અને ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રે કાર્યરત છે. રાજ્યની મહત્વની સ્ટેટ યુનિવર્સિટીને graded autonomy મળવાથી અન્ય જાહેર યુનિવર્સિટીઓ માટે પણ quality accreditation, research, curriculum reforms અને institutional governance પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની પ્રેરણા મળી શકે છે. નવી શિક્ષણ નીતિ હેઠળ ભારતનું ઉચ્ચ શિક્ષણ વધુ multidisciplinary, skill-oriented, research-driven અને globally connected બનાવવાનો પ્રયાસ ચાલી રહ્યો છે.
ગુજરાત યુનિવર્સિટીને મળેલી સ્વાયત્તતા આ પરિવર્તન સાથે સુસંગત પગલું બની શકે છે.
Autonomy સાથે જવાબદારી પણ વધશે
Autonomyનો અર્થ માત્ર વધુ અધિકાર નથી. તેની સાથે જવાબદારી પણ એટલી જ વધે છે.નવા કોર્સ શરૂ કરવાની સ્વતંત્રતા મળે તો તે કોર્સની ગુણવત્તા, faculty availability, infrastructure, placement potential અને વિદ્યાર્થીઓને મળતા પરિણામોની જવાબદારી પણ યુનિવર્સિટીની રહેશે. વિદેશી ફેકલ્ટીની ભરતી કરવામાં આવે તો ગુણવત્તા અને પારદર્શિતા જાળવવી પડશે. International studentsની સંખ્યા વધારવામાં આવે તો accommodationથી લઈને academic support સુધીની યોગ્ય વ્યવસ્થા ઉભી કરવી પડશે. તે જ રીતે industry-oriented courses શરૂ કરવામાં આવે તો માત્ર નવા નામના કોર્સ શરૂ કરવાને બદલે actual industry demand અને employabilityને ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી રહેશે.
આથી આગામી કેટલાક વર્ષો ગુજરાત યુનિવર્સિટી માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
ડિજિટલ અને આધુનિક યુનિવર્સિટી બનવાની દિશામાં પ્રયાસ
ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં તાજેતરમાં અન્ય academic reforms પણ જોવા મળ્યા છે. યુનિવર્સિટીએ PhD thesis evaluationને સંપૂર્ણ ડિજિટલ સિસ્ટમ તરફ લઈ જવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરી છે, જેનો ઉદ્દેશ evaluation processને વધુ ઝડપી અને પારદર્શક બનાવવાનો છે. યુનિવર્સિટીની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર 2026 દરમિયાન Executive MBA અને Advanced Data Analysis જેવા નવા programmesની માહિતી પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત innovation, incubation, research park, GUSEC અને herSTART જેવી પહેલો દ્વારા university ecosystemને academicsથી આગળ entrepreneurship અને research સાથે જોડવાનો પ્રયાસ પણ થઈ રહ્યો છે. Category-II Autonomy આ પહેલોને વધુ ઝડપથી આગળ વધારવાની તક આપી શકે છે.
હવે નજર અમલીકરણ પર
ગુજરાત યુનિવર્સિટીને UGC તરફથી Category-II Graded Autonomy મળવી નિઃસંદેહ મોટી સિદ્ધિ છે, પરંતુ તેની સાચી અસર આગામી વર્ષોમાં જોવા મળશે.યુનિવર્સિટી કયા નવા courses શરૂ કરે છે, કયા international faculty membersને જોડે છે, કેટલા international studentsને આકર્ષે છે, skill-based educationમાં શું પરિવર્તન લાવે છે અને research તથા industry collaborationમાં કેટલો વધારો કરે છે તેના આધારે autonomyની સફળતા નક્કી થશે. વિદ્યાર્થીઓની અપેક્ષા પણ હવે વધશે. તેમને આધુનિક syllabus, ગુણવત્તાયુક્ત faculty, research opportunities, internships, global exposure અને વધુ સારી employability જોઈએ છે.
જો ગુજરાત યુનિવર્સિટી મળેલી autonomyનો અસરકારક અને પારદર્શક ઉપયોગ કરે છે તો અમદાવાદ અને ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું શિક્ષણ સ્થાનિક સ્તરે ઉપલબ્ધ કરાવવાની દિશામાં આ નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ગુજરાત યુનિવર્સિટી માટે નવી શરૂઆત
લગભગ સાડા સાત દાયકાની શૈક્ષણિક યાત્રા પૂર્ણ કરી રહેલી ગુજરાત યુનિવર્સિટી માટે Category-II Graded Autonomy એક નવા અધ્યાયની શરૂઆત સમાન છે.એક તરફ તેની પાસે લાંબો શૈક્ષણિક વારસો છે, જ્યારે બીજી તરફ હવે તેને આધુનિક, skill-based અને globally competitive education તરફ વધુ ઝડપથી આગળ વધવાની સ્વતંત્રતા મળી છે. ગુજરાતની પ્રથમ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી તરીકે આ દરજ્જો મેળવવો ગુજરાત યુનિવર્સિટી માટે ગૌરવની બાબત છે. પરંતુ આ ગૌરવની સાથે હવે પડકાર પણ મોટો છે—Autonomyને Academic Excellenceમાં પરિવર્તિત કરવાનો.
જો યુનિવર્સિટી નવી મળેલી સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ curriculum innovation, quality research, international collaboration, foreign faculty, skill development અને student employability માટે સફળતાપૂર્વક કરે તો ગુજરાત યુનિવર્સિટી આગામી વર્ષોમાં દેશની અગ્રણી જાહેર યુનિવર્સિટીઓમાં પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરી શકે છે.
અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.
