દહેજ કેસ, વક્ફ વિવાદ અને જામીન

ગુજરાત હાઈકોર્ટનો મોટો સંદેશ: દહેજ કેસ ઝડપથી ચલાવો, વક્ફ બોર્ડ ત્રણ મહિનામાં તપાસે

14 October 2026 Gujarat Updates Team: ગુજરાત હાઈકોર્ટના ત્રણ મહત્ત્વના ન્યાયિક નિર્ણયોએ રાજ્યની અદાલતોમાં પડતર ફોજદારી કેસો, વક્ફ સંસ્થાઓના વહીવટ અને બાળલગ્ન તથા ધર્મપરિવર્તન સંબંધિત આરોપો અંગે ચર્ચા જગાવી છે.** એક તરફ દહેજ મૃત્યુ અને વૈવાહિક ક્રૂરતાના કેસો ઝડપથી આગળ વધે તે માટે નીચલી અદાલતોને સમયબદ્ધ કાર્યવાહી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. બીજી તરફ, વક્ફ ટ્રિબ્યુનલ કાયદામાં ન સોંપાયેલી વહીવટી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરી શકે નહીં તેવી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, સગીરાના લગ્ન અને કથિત ધર્મપરિવર્તનના કેસમાં આરોપી મૌલાના મોહમ્મદ રમઝાન જાનમોહમ્મદને શરતી જામીન આપવામાં આવ્યા છે.

ત્રણેય મામલાની પૃષ્ઠભૂમિ અલગ છે, પરંતુ કોર્ટના અભિગમમાં કાયદાકીય પ્રક્રિયા, સત્તાની મર્યાદા અને ન્યાયિક વિલંબ જેવા મુદ્દાઓ કેન્દ્રસ્થાને રહ્યા છે. આ નિર્ણયોનો અર્થ સમજવા માટે દરેક કેસના તથ્યો અને કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિર્દેશોને અલગથી જોવું જરૂરી છે

1. દહેજ મૃત્યુ અને વૈવાહિક ક્રૂરતાના કેસોનો ઝડપથી નિકાલ કરવા સૂચના
   ગુજરાત હાઈકોર્ટે રાજ્યની જિલ્લા અને ટ્રાયલ અદાલતોમાં દહેજ મૃત્યુ તથા લગ્નજીવનમાં ક્રૂરતા સંબંધિત કેસો લાંબા સમય સુધી પડતર ન રહે તે માટે સમયબદ્ધ કાર્યવાહી પર ભાર મૂક્યો છે. 14 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ પ્રકાશિત અહેવાલ મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશોના અનુસંધાનમાં હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલ દ્વારા ન્યાયિક અધિકારીઓ માટે પરિપત્ર બહાર પાડવામાં આવ્યો છે.આ સૂચનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ એવો છે કે ગંભીર વૈવાહિક ગુનાઓમાં ફરિયાદ નોંધાયા પછીની તપાસ, ચાર્જશીટ અને ટ્રાયલ વચ્ચેનો સમય બિનજરૂરી રીતે ન વધે. કેસોની સંખ્યા વધુ હોવા છતાં, ન્યાય મેળવવા માટે રાહ જોતા પક્ષકારોને સમયસર સુનાવણી મળી રહે તે અદાલતી વ્યવસ્થાની મહત્ત્વની જવાબદારી છે.

ચાર્જશીટ પછી 60થી 90 દિવસમાં આરોપ ઘડવાની પ્રક્રિયા
હાઈકોર્ટના નિર્દેશો અનુસાર, ચાર્જશીટ દાખલ થયા બાદ શક્ય હોય ત્યાં સુધી 60થી 90 દિવસની અંદર આરોપ ઘડવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આ તબક્કો ફોજદારી ટ્રાયલમાં મહત્ત્વનો છે, કારણ કે આરોપ ઘડાયા પછી જ કેસમાં કયા મુદ્દાઓ પર પુરાવા રજૂ કરવાના છે તેની કાર્યવાહી આગળ વધે છે.અદાલતોને આરોપી હાજર રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા વિલંબ વિના આગળ વધારવા માટે પણ સૂચના આપવામાં આવી છે. જોકે, આ સમયમર્યાદાને દરેક કેસમાં પરિણામની ખાતરી તરીકે સમજવી યોગ્ય નથી. સંબંધિત કાયદાકીય પ્રક્રિયા, કેસની પરિસ્થિતિ અને અદાલત સમક્ષ રહેલી મુશ્કેલીઓ પણ ધ્યાનમાં લેવાની રહે છે.

ત્રણ વર્ષથી વધુ જૂના કેસો પર વિશેષ ધ્યાન
હાઈકોર્ટે ત્રણ વર્ષથી વધુ સમયથી પડતર રહેલા કેસોની ઓળખ કરીને તેમની સમીક્ષા કરવા જણાવ્યું છે. આવા કેસોમાં વિલંબના કારણો સમજવા અને આગળની સુનાવણી માટે યોગ્ય આયોજન કરવું મહત્ત્વનું રહેશે.દહેજ મૃત્યુના કેસોમાં પરિવારને ન્યાય મળવો, પુરાવાની સમયસર નોંધણી થવી અને સાક્ષીઓની જુબાની ઉપલબ્ધ રહેવી અત્યંત જરૂરી હોય છે. વર્ષો સુધી કેસ લંબાય તો સાક્ષીઓની ઉપલબ્ધતા, યાદશક્તિ અને પુરાવાની અસરકારકતા પર પણ પ્રતિકૂળ અસર પડી શકે છે. આથી, પડતર કેસોની વ્યવસ્થિત સમીક્ષા ન્યાયિક પ્રક્રિયાને વધુ અસરકારક બનાવી શકે છે.

બિનજરૂરી મુદતો પર અંકુશ, સાક્ષીઓની જુબાની ઝડપથી
કોર્ટની કાર્યવાહી વારંવાર મુલતવી રાખવાની પ્રથા ઘટાડવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. જો કોઈ કેસમાં મુદત આપવી અનિવાર્ય બને, તો તેના યોગ્ય કારણો નોંધવાનો અભિગમ અપનાવવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, આરોપ ઘડાયા બાદ સાક્ષીઓની જુબાની નોંધવાની પ્રક્રિયા ઝડપથી આગળ વધારવા અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી સતત અથવા દૈનિક સુનાવણીનો અભિગમ અપનાવવા જણાવાયું છે.

IPC અને નવા ફોજદારી કાયદા હેઠળના કેસોનો સમાવેશ
પ્રકાશિત અહેવાલ અનુસાર, આ સૂચનાઓમાં ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC)ની કલમ 304-B અને 498-A હેઠળના કેસો ઉપરાંત ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023ની અનુરૂપ કલમો 80 અને 85 હેઠળના કેસોનો પણ સમાવેશ થાય છે. કલમ 304-B દહેજ મૃત્યુ સંબંધિત ગુનાને આવરી લે છે, જ્યારે જૂની IPCની કલમ 498-A પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા મહિલાને ક્રૂરતા પહોંચાડવાના ગુના સાથે સંબંધિત હતી. નવા કાયદાકીય માળખામાં સંબંધિત જોગવાઈઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેસોની કાર્યવાહી આગળ વધારવાની રહેશે.

2. વક્ફ ટ્રિબ્યુનલ વક્ફ બોર્ડનો વહીવટ પોતાના હાથમાં લઈ શકે નહીં
   ગુજરાત હાઈકોર્ટના બીજા મહત્ત્વના ચુકાદામાં વક્ફ ટ્રિબ્યુનલની કાનૂની સત્તાઓની મર્યાદા સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે. પોરબંદરની સૂર્યવાડ મેમણ જમાત વક્ફ સાથે જોડાયેલા વિવાદમાં કોર્ટે જણાવ્યું છે કે ટ્રિબ્યુનલનું કાર્ય કાયદા હેઠળ આવતા વિવાદોનો ન્યાયિક નિકાલ કરવાનું છે. તે વક્ફ બોર્ડની વહીવટી જવાબદારીઓ પોતાના હાથમાં લઈને સંસ્થાનો વહીવટ ચલાવી શકે નહીં. આ ચુકાદો વક્ફ સંસ્થાઓના સંચાલન અને કાનૂની વિવાદોના નિરાકરણ વચ્ચેનો તફાવત સમજવા માટે મહત્ત્વનો છે. કોઈ વહીવટી સંસ્થા લાંબા સમય સુધી નિર્ણય ન લેતી હોય તો પણ બીજી કાનૂની સંસ્થા પોતાની સત્તાની બહાર જઈને તેની તમામ જવાબદારીઓ સંભાળી શકે નહીં.

1996થી ટ્રસ્ટીઓની ચૂંટણી નહીં થયાનો મુદ્દો
આ વિવાદના કેન્દ્રમાં સૂર્યવાડ મેમણ જમાત વક્ફના ટ્રસ્ટીઓની ચૂંટણી અને સંસ્થાના વહીવટનો પ્રશ્ન છે. અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 1996થી ટ્રસ્ટીઓની ચૂંટણી યોજાઈ ન હોવાની બાબત સામે આવી હતી. આટલા લાંબા સમય સુધી ચૂંટણી ન થવી અને વહીવટી નિર્ણયોમાં વિલંબ થવો ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.વક્ફ મિલકતોનું સંચાલન, દસ્તાવેજોની જાળવણી, હિસાબોની પારદર્શિતા અને ટ્રસ્ટીઓની જવાબદારી જેવા મુદ્દાઓમાં કાયદેસર પ્રક્રિયા અનુસરવી જરૂરી છે. આવી સંસ્થાઓ સંબંધિત વિવાદો લાંબા સમય સુધી અનિર્ણિત રહે તો મિલકતોના સંચાલન અને હિતધારકોના અધિકારો પર અસર પડી શકે છે.

ટ્રિબ્યુનલના કેટલાક નિર્દેશો રદ
આ કેસમાં વક્ફ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા મિલકતો, દસ્તાવેજો અને હિસાબોનો ભૌતિક કબજો લેવા સહિતના કેટલાક નિર્દેશો આપવામાં આવ્યા હતા. ટ્રસ્ટીઓ સામે ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરવા અંગેના નિર્દેશો પણ વિવાદનો ભાગ હતા.ગુજરાત હાઈકોર્ટે ટ્રિબ્યુનલના આદેશને તેની કાનૂની સત્તાની મર્યાદા બહારનો ગણાવી સંબંધિત નિર્દેશો રદ કર્યા છે. કોર્ટનો મુખ્ય અભિગમ એવો રહ્યો કે કાયદા દ્વારા સોંપવામાં આવેલી સત્તા અને જવાબદારીની મર્યાદા દરેક સંસ્થાએ જાળવવી જરૂરી છે.ટ્રિબ્યુનલનો હેતુ વક્ફની મિલકતો અને હિતોનું રક્ષણ કરવાનો હોય તો પણ માત્ર સારો હેતુ કાયદામાં ન હોય તેવી સત્તાનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપતો નથી. આ સિદ્ધાંત માત્ર વક્ફના વિવાદ પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ કાયદાકીય સત્તાઓ ધરાવતી અન્ય સંસ્થાઓ માટે પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે.

વક્ફ બોર્ડે ત્રણ મહિનામાં તપાસ પૂર્ણ કરવી
હાઈકોર્ટે ગુજરાત રાજ્ય વક્ફ બોર્ડને આ મામલો ફરીથી કાયદેસર રીતે તપાસવા જણાવ્યું છે. સંબંધિત તમામ પક્ષકારોને સાંભળ્યા બાદ ત્રણ મહિનાની અંદર જરૂરી કાર્યવાહી પૂર્ણ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ સાથે વક્ફ બોર્ડની લાંબા સમયથી ચાલતી નિષ્ક્રિયતા અંગે પણ કોર્ટની નારાજગી સામે આવી છે. એટલે કે, ટ્રિબ્યુનલની સત્તા મર્યાદિત હોવાનો અર્થ વક્ફ બોર્ડને પોતાની જવાબદારીમાંથી મુક્તિ મળવી એવો નથી. બોર્ડે પોતાના અધિકારક્ષેત્રમાં રહીને ફરિયાદો અને ચૂંટણી સંબંધિત મુદ્દાઓનો યોગ્ય નિકાલ કરવો પડશે. આ ચુકાદાનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે વહીવટી નિષ્ક્રિયતાનો ઉકેલ કાયદાથી બહાર જઈને સત્તા કબજે કરવામાં નહીં, પરંતુ સક્ષમ સત્તાધિકારીને તેની કાયદેસરની ફરજ નિભાવવામાં છે. હવે વક્ફ બોર્ડની તપાસ અને ત્યારબાદના નિર્ણય પર આ વિવાદની આગળની દિશા નિર્ભર રહેશે.

3. સગીરાના લગ્ન અને ધર્મપરિવર્તનના આરોપમાં મૌલાનાને શરતી જામીન
   ગુજરાત હાઈકોર્ટના ત્રીજા નિર્ણયમાં મૌલાના મોહમ્મદ રમઝાન જાનમોહમ્મદને નિયમિત જામીન આપવામાં આવ્યા છે. આ કેસમાં આરોપી પર સગીરાના લગ્ન કરાવતી વખતે તેની ઉંમર અને ઓળખના દસ્તાવેજોની યોગ્ય ચકાસણી ન કરવાનો તેમજ કથિત ધર્મપરિવર્તનમાં ભૂમિકા ભજવવાનો આરોપ છે. આ મામલો કચ્છ જિલ્લાના રાપર વિસ્તાર સાથે સંબંધિત છે. તપાસ દરમિયાન બાળલગ્ન પ્રતિબંધક કાયદો, પોક્સો કાયદો અને ગુજરાત ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય કાયદાની જોગવાઈઓ સહિત વિવિધ કાયદા હેઠળ આરોપો નોંધવામાં આવ્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.

ઘટના સમયે સગીરાની ઉંમર 17 વર્ષ અને 3 મહિના
કોર્ટ સમક્ષ રજૂ થયેલી વિગતો મુજબ, સંબંધિત સમયે યુવતીની ઉંમર 17 વર્ષ અને 3 મહિના હતી. તપાસ એજન્સીનો આરોપ હતો કે લગ્નવિધિ કરાવતાં પહેલાં તેની ઉંમર અને ઓળખ અંગેના દસ્તાવેજોની યોગ્ય ચકાસણી કરવામાં આવી નહોતી. યુવતીનું નામ બદલવા અને ધર્મપરિવર્તન કરાવવામાં ભૂમિકા હોવાનો આક્ષેપ પણ કેસનો ભાગ છે. આરોપો ગંભીર સ્વરૂપના હોવાથી રાજ્ય પક્ષે જામીન અરજીનો વિરોધ કર્યો હતો. બીજી તરફ, આરોપી પક્ષે તપાસ પૂર્ણ થઈ ગઈ હોવા, ચાર્જશીટ દાખલ થઈ ચૂકી હોવા અને વધુ કસ્ટડીની જરૂરિયાત ન હોવા જેવી દલીલો રજૂ કરી હતી.

આ તબક્કે સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે કે પોલીસ દ્વારા મૂકવામાં આવેલા આરોપો અને અદાલત દ્વારા અંતિમ રીતે સાબિત થયેલા ગુનાઓ એકસરખી બાબતો નથી. આરોપોની સત્યતા ટ્રાયલ દરમિયાન રજૂ થનારા પુરાવા અને કાયદાકીય મૂલ્યાંકનના આધારે નક્કી થવાની છે.

તપાસ પૂર્ણ, ચાર્જશીટ દાખલ: કોર્ટના નિર્ણયમાં મહત્ત્વનાં પરિબળો
જામીન અરજી પર વિચાર કરતી વખતે હાઈકોર્ટે તપાસ પૂર્ણ થઈ હોવાની અને ચાર્જશીટ દાખલ થઈ ચૂકી હોવાની બાબતોને ધ્યાનમાં લીધી હતી. અહેવાલ મુજબ, આરોપીનો અગાઉનો ગુનાહિત ઇતિહાસ ન હોવાનું પણ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ થયું હતું.કોર્ટે નોંધ્યું કે ટ્રાયલ પૂર્ણ થવામાં સમય લાગી શકે છે. આરોપીને માત્ર આરોપો ગંભીર છે એટલા માટે અનિશ્ચિત સમય સુધી કસ્ટડીમાં રાખવો જોઈએ કે નહીં, તે પ્રશ્નનો જવાબ કેસની સમગ્ર પરિસ્થિતિના આધારે આપવાનો રહે છે.

કોર્ટ સમક્ષ આરોપી વિરુદ્ધ ગંભીર પ્રકારના જાતીય હુમલાનો આરોપ ન હોવાની બાબત પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવી હતી. આ તમામ પરિબળોનું મૂલ્યાંકન કર્યા બાદ ન્યાયમૂર્તિ હસમુખ ડી. સુથારે જામીન મંજૂર કરવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.

આ આદેશનો અર્થ એવો નથી કે કોર્ટએ આરોપીને નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે અથવા ફરિયાદ પક્ષના આક્ષેપોને ખોટા ઠરાવ્યા છે. જામીનનો પ્રશ્ન અને ગુનામાં દોષિત કે નિર્દોષ હોવાનો પ્રશ્ન કાયદાકીય રીતે અલગ છે.

જામીન સાથે કડક શરતો
પ્રકાશિત વિગતો અનુસાર, આરોપીને રૂ. 25,000ના વ્યક્તિગત બોન્ડ અને એટલી જ રકમના સ્થાનિક જામીનદારની શરતે મુક્ત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, પાસપોર્ટ હોય તો તે જમા કરાવવો, ટ્રાયલ કોર્ટની મંજૂરી વિના ભારત બહાર ન જવું અને નિર્ધારિત સમયગાળા દરમિયાન પોલીસ સમક્ષ હાજરી આપવી જેવી શરતો મૂકવામાં આવી છે. અહેવાલ મુજબ, આરોપીએ છ મહિના સુધી દર મહિને સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશનમાં હાજરી આપવાની રહેશે. સાક્ષીઓ અથવા પુરાવાઓમાં હસ્તક્ષેપ ન કરવો, સરનામું અને સંપર્કની વિગતો આપવી તથા અન્ય કાયદેસરની શરતોનું પાલન કરવું પણ જરૂરી રહેશે.

વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને બાળસુરક્ષા વચ્ચે કાયદાકીય સંતુલન
આ કેસમાં એક તરફ સગીરાની ઉંમર, બાળલગ્ન સંબંધિત કાયદા અને કથિત ધર્મપરિવર્તનના ગંભીર આક્ષેપો છે. બીજી તરફ, જામીન અંગે નિર્ણય લેતી વખતે વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા, તપાસની સ્થિતિ, આરોપીનો અગાઉનો રેકોર્ડ અને ટ્રાયલ પૂર્ણ થવામાં લાગનારો સમય પણ કાયદાકીય રીતે પ્રાસંગિક બને છે. ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 21 હેઠળ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ મહત્ત્વનું છે. તેમ છતાં, જામીન આપવાનો નિર્ણય કેસના તથ્યો અને લાગુ પડતા કાયદાના આધારે લેવાય છે. દરેક કેસમાં એકસરખું પરિણામ આવે તે જરૂરી નથી.

આથી, હાઈકોર્ટના આદેશને આરોપો અંગેનો અંતિમ ચુકાદો ગણવો યોગ્ય નહીં બને. ટ્રાયલ દરમિયાન ફરિયાદ પક્ષ અને બચાવ પક્ષને પોતપોતાની દલીલો તથા પુરાવા રજૂ કરવાની તક મળશે. અંતિમ નિષ્કર્ષ સક્ષમ અદાલત દ્વારા કાયદેસરની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી જ આવશે.

ત્રણેય ચુકાદાનો વ્યાપક સંદેશ
ગુજરાત હાઈકોર્ટના આ ત્રણેય નિર્ણયો જુદા જુદા કાનૂની ક્ષેત્રોને સ્પર્શે છે, પરંતુ તેમાં કેટલીક સમાન બાબતો સ્પષ્ટ થાય છે.

પ્રથમ, ગંભીર ફોજદારી કેસોમાં ન્યાયિક વિલંબ ઘટાડવા માટે અદાલતી વ્યવસ્થાનું સમયબદ્ધ આયોજન જરૂરી છે. દહેજ મૃત્યુ અને વૈવાહિક ક્રૂરતાના કેસોમાં સમયસર સુનાવણી પીડિત પરિવારો માટે મહત્ત્વ ધરાવે છે, સાથે જ આરોપીના ન્યાયસંગત ટ્રાયલના અધિકારનું રક્ષણ પણ એટલું જ આવશ્યક છે.

બીજું, વહીવટી સંસ્થાઓ અને ટ્રિબ્યુનલોએ પોતાની કાયદાકીય સત્તાની મર્યાદામાં રહીને કામ કરવું જોઈએ. વક્ફ બોર્ડની નિષ્ક્રિયતા સામે કાર્યવાહી જરૂરી હોઈ શકે, પરંતુ તેનો ઉપાય કાયદામાં ન હોય તેવી સત્તાનો ઉપયોગ નથી. સંબંધિત બોર્ડે પોતાની જવાબદારી નિભાવવી પડશે.

ત્રીજું, જામીનનો નિર્ણય અંતિમ દોષમુક્તિ નથી. આરોપની ગંભીરતા સાથે તપાસની સ્થિતિ, વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને ટ્રાયલના સંભવિત સમયગાળાને પણ કાયદાકીય રીતે ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

આ ત્રણેય મામલામાં હવે આગળનું મહત્ત્વનું પગલું અમલીકરણ અને ટ્રાયલની પ્રગતિ રહેશે. દહેજના પડતર કેસોમાં અદાલતો સમયમર્યાદા પ્રમાણે કેટલી ઝડપથી આગળ વધે છે, વક્ફ બોર્ડ ત્રણ મહિનામાં કઈ કાયદેસરની કાર્યવાહી કરે છે અને જામીન પર મુક્ત આરોપી ટ્રાયલની તમામ શરતોનું પાલન કરે છે કે નહીં—આ બાબતો પર આગળની નજર રહેશે.

સારાંશરૂપે, આ નિર્ણયો ન્યાયિક પ્રક્રિયાની ઝડપ, કાયદાકીય સત્તાની મર્યાદા અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના સિદ્ધાંતોને ફરીથી કેન્દ્રમાં લાવે છે.** જોકે, ત્રણેય કેસમાં અંતિમ પરિણામ સંબંધિત કાનૂની કાર્યવાહી અને ઉપલબ્ધ પુરાવાઓ પર જ આધારિત રહેશે.

www.gujaratupdates.com

અમારી WhatsApp ચેનલ માં જોડાવો : Click karo
અમારી Telegram ચેનલ માં જોડાવો : Click karo

આ આર્ટિકલને તમારા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવા નીચેના આઈકોન પાર ક્લિક કરો.